Το «αθάνατο» τρόφιμο: Διατηρήθηκε 3.000 έτη και ήταν ακόμη βρώσιμο!

Ανάμεσα στα τρόφιμα που βρίσκονται καθημερινά στο τραπέζι μας, το μέλι αποτελεί μια ξεχωριστή περίπτωση. Σε αντίθεση με τα περισσότερα προϊόντα που αλλοιώνονται με την πάροδο του χρόνου, το αγνό μέλι μπορεί, υπό κατάλληλες συνθήκες αποθήκευσης, να παραμείνει διατηρημένο για εξαιρετικά μεγάλο χρονικό διάστημα.

Η ιδιότητά του αυτή συνδέεται άμεσα με τη χημική του σύσταση, αλλά και με τον τρόπο με τον οποίο οι μέλισσες μετατρέπουν το νέκταρ σε μέλι. Όταν το προϊόν προστατεύεται από την υγρασία και παραμένει σε καλά σφραγισμένο δοχείο, οι συνθήκες που ευνοούν την ανάπτυξη μικροοργανισμών γίνονται ιδιαίτερα δυσμενείς.

Μέλι χιλιάδων ετών σε αιγυπτιακούς τάφους

Ένα από τα πιο γνωστά παραδείγματα της εντυπωσιακής αντοχής του μελιού στον χρόνο προέρχεται από αρχαιολογικές ανασκαφές στην Αίγυπτο. Σε τάφους Φαραώ έχουν εντοπιστεί σφραγισμένα δοχεία που περιείχαν μέλι και είχαν τοποθετηθεί ως προσφορές για τη μεταθανάτια ζωή.

Ορισμένες αναφορές κάνουν λόγο για μέλι ηλικίας περίπου 3.000 ετών, το οποίο βρέθηκε σε διατηρημένη κατάσταση. Η περίπτωση αυτή έχει καταστεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της ικανότητας του μελιού να παραμένει σταθερό για πολύ μεγάλες χρονικές περιόδους, όταν προστατεύεται από εξωτερικούς παράγοντες όπως το νερό και η υγρασία.

Γιατί το μέλι δεν ευνοεί την ανάπτυξη μικροοργανισμών

Η εξαιρετική αντοχή του μελιού οφείλεται σε έναν συνδυασμό παραγόντων. Τρεις από τους σημαντικότερους είναι η χαμηλή περιεκτικότητα σε νερό, η οξύτητά του και η παρουσία ενώσεων με αντιμικροβιακή δράση. Πρώτα απ' όλα, το μέλι περιέχει πολύ μικρή ποσότητα διαθέσιμου νερού, ενώ παράλληλα έχει υψηλή συγκέντρωση σακχάρων. Το αποτέλεσμα είναι ένα ιδιαίτερα υπερωσμωτικό περιβάλλον. Όταν βακτήρια ή μύκητες έρχονται σε επαφή με αυτό, το νερό μετακινείται από τα κύτταρά τους προς το περιβάλλον με τη διαδικασία της όσμωσης. Η απώλεια νερού δυσκολεύει σημαντικά την επιβίωση και τον πολλαπλασιασμό τους.

Επιπλέον, το μέλι είναι όξινο, με το pH του να βρίσκεται συνήθως περίπου μεταξύ 3 και 4,5. Τα οργανικά οξέα που περιέχει δημιουργούν ένα περιβάλλον στο οποίο πολλοί μικροοργανισμοί δεν μπορούν εύκολα να αναπτυχθούν. Υπάρχει, τέλος, και ένας ακόμη φυσικός μηχανισμός. Κατά την επεξεργασία του, οι μέλισσες προσθέτουν ένζυμα, μεταξύ των οποίων και την οξειδάση της γλυκόζης. Όταν το ένζυμο δρα παρουσία νερού και οξυγόνου, παράγεται υπεροξείδιο του υδρογόνου, το οποίο διαθέτει αντιμικροβιακές ιδιότητες και συμβάλλει στη διατήρηση του μελιού.

Η κρυστάλλωση δεν σημαίνει ότι το μέλι χάλασε

Υπάρχει, ωστόσο, ένα φαινόμενο που συχνά δημιουργεί την εσφαλμένη εντύπωση ότι το μέλι έχει αλλοιωθεί, η κρυστάλλωση. Με την πάροδο του χρόνου, τα σάκχαρα του μελιού μπορούν να σχηματίσουν κρυστάλλους, με αποτέλεσμα το προϊόν να γίνει πιο παχύρρευστο, στερεό ή να αποκτήσει πιο θολή εμφάνιση. Η αλλαγή αυτή είναι φυσιολογική και δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη ότι το μέλι έχει χαλάσει. Μάλιστα, η κρυστάλλωση αποτελεί φυσικό χαρακτηριστικό του μελιού και επηρεάζεται, μεταξύ άλλων, από την αναλογία των διαφορετικών σακχάρων που περιέχει και τις συνθήκες αποθήκευσης.

Το κρυσταλλωμένο μέλι μπορεί να καταναλωθεί κανονικά, εφόσον δεν έχει υπάρξει επιμόλυνση ή άλλη αλλοίωση. Αν κάποιος θέλει να επαναφέρει τη ρευστή υφή του, μπορεί να τοποθετήσει το βάζο σε ζεστό νερό και να το θερμάνει ήπια, αποφεύγοντας την υπερβολική θερμοκρασία.

Έτσι, αυτό που μοιάζει με «γήρανση» του μελιού δεν αποτελεί απαραίτητα ένδειξη αλλοίωσης. Αντίθετα, η ιδιαίτερη χημική του σύσταση είναι αυτή που του επιτρέπει να διατηρείται για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα, όταν αποθηκεύεται σωστά.

Διαβάστε επίσης 

16χρονος με υπερ-μνήμη: «Ταξιδεύει στο χρόνο» και θυμάται τα πάντα από την ηλικία των 3 μηνών

41χρονος πληρώνεται για να «μην κάνει τίποτα» και βγάζει 80.000 ευρώ τον χρόνο