Δημοκρατία και θεσμοί: το πείραμα που δεν τελειώνει ποτέ *Του Λευτέρη Αυγενάκη

Η λέξη «δημοκρατία» γεννήθηκε σε αυτόν ακριβώς τον τόπο, πριν από περίπου δυόμισι χιλιάδες χρόνια, ως μια τολμηρή ιδέα: ότι η εξουσία μπορεί να ανήκει στους πολλούς, αρκεί να στηρίζεται σε θεσμούς που τη διέπουν και την πλαισιώνουν. Αξίζει να το θυμόμαστε, γιατί συχνά μιλάμε για τη δημοκρατία σαν να είναι κάτι που κατακτήθηκε μια για πάντα. Στην πραγματικότητα είναι κάτι πιο ζωντανό: μια κατασκευή που κάθε γενιά καλείται να τη συντηρήσει, να τη βελτιώσει, να την προσαρμόσει στην εποχή της.

Η δική μας γενιά είχε μπροστά της μια συγκεκριμένη ευκαιρία: να κάνει τους θεσμούς πιο κοντά στην καθημερινότητα του πολίτη. Πιο γρήγορους, πιο κατανοητούς, πιο διαφανείς. Και το ενθαρρυντικό είναι ότι αυτή η προσπάθεια βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, σε περισσότερα από ένα μέτωπα.

Το πρώτο μέτωπο είναι ο ψηφιακός μετασχηματισμός του κράτους, που δεν είναι απλώς μια τεχνική αναβάθμιση αλλά μια πραγματική θεσμική μεταρρύθμιση. Οι ψηφιακές συναλλαγές των πολιτών με το Δημόσιο ξεπέρασαν τα 2,7 δισεκατομμύρια σε ετήσια βάση, με σχεδόν εννέα εκατομμύρια πολίτες να έχουν ήδη χρησιμοποιήσει το gov.gr. Κάθε διαδικασία που περνάει από το χαρτί στην οθόνη είναι μια διαδικασία που γίνεται καταγεγραμμένη, ελέγξιμη, ίδια για όλους. Ο ΟΟΣΑ, στην πρόσφατη έκθεσή του για την ψηφιακή διακυβέρνηση, κατατάσσει πλέον την Ελλάδα πάνω από τον μέσο όρο των χωρών-μελών του, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφει ανταπόκριση στο 83% των συστάσεών της για την ψηφιακή δεκαετία. Πρόκειται για απόδειξη ότι ένα κράτος μπορεί να γίνεται, βήμα-βήμα, πιο σύγχρονο χωρίς να χάνει τη σοβαρότητά του.

Το δεύτερο, και ίσως πιο κρίσιμο μέτωπο, είναι η συνταγματική αναθεώρηση που βρίσκεται σήμερα στη Βουλή. Είναι μια ευκαιρία που δεν παρουσιάζεται συχνά, να ξανακοιτάξουμε, με νηφαλιότητα και χωρίς βιασύνη, πώς λειτουργεί το ίδιο το θεσμικό μας πλαίσιο και πού χρειάζεται ανανέωση. Η πρόταση περιλαμβάνει τριάντα άρθρα, οργανωμένα σε βασικούς άξονες που αγγίζουν την καρδιά της σχέσης κράτους-πολίτη. Στη δημόσια διοίκηση, η μονιμότητα συνδέεται με την αξιολόγηση και την απόδοση, ώστε η σταθερότητα της θέσης να συνοδεύεται και από ουσιαστική λογοδοσία. Στην εκλογική διαδικασία, προτείνεται η επέκταση της επιστολικής ψήφου και για όσους κατοικούν στην Ελλάδα, καθώς και η μείωση του ηλικιακού ορίου εκλογιμότητας στα 21, ανοίγοντας τον δρόμο σε μια νεότερη γενιά να συμμετάσχει ενεργά στα κοινά. Προβλέπεται ακόμη η συνταγματική κατοχύρωση της δημοσιονομικής ισορροπίας - ένας «κόφτης» που διασφαλίζει ότι καμία μελλοντική κυβέρνηση δεν θα μπορεί εύκολα να επαναφέρει τη χώρα σε συνθήκες υπερβολικών ελλειμμάτων - καθώς και αρχές καλής νομοθέτησης, όπως η υποχρεωτική διαβούλευση πριν από κάθε σημαντικό νόμο.

Αυτού του είδους οι μεταρρυθμίσεις δεν κάνουν πάντα εντυπωσιακούς τίτλους, όμως είναι ακριβώς αυτές που, με τον καιρό, αλλάζουν τον τρόπο που λειτουργεί ένα κράτος. Μια Δικαιοσύνη πιο ταχεία, μια δημόσια διοίκηση πιο αξιοκρατική, μια Βουλή πιο ανοιχτή στη νεολαία, ένας προϋπολογισμός θωρακισμένος απέναντι στην επιπολαιότητα. Όλα τα παραπάνω είναι κομμάτια ενός ευρύτερου οράματος για μια δημοκρατία που δεν αρκείται στο να υπάρχει, αλλά επιδιώκει συνεχώς να λειτουργεί καλύτερα.

Το ζητούμενο για την επόμενη δεκαετία δεν είναι μια δημοκρατία «τέλεια», αλλά μια δημοκρατία που δεν σταματά να βελτιώνεται, που έχει το θάρρος να αναθεωρεί ακόμα και τα πιο θεμελιώδη κείμενά της, όταν αυτό χρειάζεται. Αυτό ακριβώς έκανε τους προγόνους μας πρωτοπόρους πριν από δυόμισι χιλιάδες χρόνια: όχι η τελειότητα του συστήματος που επινόησαν, αλλά η τόλμη να πιστέψουν ότι μπορεί να χτίζεται, να αναθεωρείται, να ωριμάζει διαρκώς.

Αν έχουμε κάτι να παραδώσουμε στην επόμενη γενιά, είναι ακριβώς αυτό: μια δημοκρατία που δεν φοβάται να χτίζει τον εαυτό της ξανά, όσο συχνά χρειάζεται.

*Ο Λευτέρης Αυγενάκης είναι πρώην Υπουργός και Βουλευτής Ηρακλείου της Νέας Δημοκρατίας.

Τα άρθρα που δημοσιεύονται στην κατηγορία «Απόψεις» εκφράζουν τον/την συντάκτη/τριά τους και οι θέσεις δεν συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη του ekriti.gr

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

Ηράκλειο: Νέες καθιζήσεις στον δρόμο της Μεσαράς - Συναγερμός στον ΟΑΚ για υπόγεια νερά

Κρήτη: Πολύ υψηλός κίνδυνος πυρκαγιάς την Τετάρτη 15 Ιουλίου, σε όλο το νησί