Tο Λύκειο Ελληνίδων Ρεθύμνης που δεν σταμάτησε να προσφέρει στον πόλεμο και την Κατοχή

Όταν οι γερμανικές δυνάμεις κατέστρεψαν τις υποδομές του Λυκείου Ελληνίδων Ρεθύμνης, οι γυναίκες του μετέφεραν τη δράση στα σπίτια τους. Οι αργαλειοί χάθηκαν, η αίθουσα επιτάχθηκε, αρχεία και πολύτιμα εργόχειρα καταστράφηκαν, όμως το σωματείο παρέμεινε ενεργό. Είχε προηγηθεί η κινητοποίηση για τους στρατιώτες του 1940, με μάλλινα ρούχα και δέματα που έκρυβαν μέσα τους μικρά σημειώματα συμπαράστασης. Στην Κατοχή, η ίδια προσπάθεια συνεχίστηκε για τις οικογένειες και τα παιδιά που είχαν ανάγκη.

Αυτή τη διαδρομή αφηγείται στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η νυν πρόεδρος του Λυκείου Ελληνίδων Ρεθύμνης, Φέφη Βαλαρή, φωτίζοντας την ιστορία ενός σωματείου που διατήρησε την κοινωνική του αποστολή ακόμη και όταν στερήθηκε τους χώρους και τα μέσα της εργασίας του. Μέσα από την αφήγησή της αναδεικνύονται η κινητοποίηση της τοπικής κοινωνίας, η επιμονή των γυναικών και οι ανθρώπινες σχέσεις που γεννήθηκαν μέσα στις συνθήκες του πολέμου.

Η κοινωνική παρουσία του Λυκείου είχε εδραιωθεί ήδη από τα προπολεμικά χρόνια. Όπως εξηγεί η κ. Βαλαρή, το σωματείο διέθετε οκτώ αργαλειούς σε ενοικιαζόμενο χώρο, όπου γινόταν επεξεργασία μαλλιού, μεταξιού και λιναριού. Παράλληλα, άπορες γυναίκες παρακολουθούσαν μαθήματα υφαντικής, κεντητικής, πλεκτικής και κοπτικής-ραπτικής, αποκτώντας γνώσεις που μπορούσαν να αξιοποιήσουν για τον βιοπορισμό τους.

Τα εργαστήρια στήριζαν έμπρακτα την κοινωνική δράση. Υφαντά, ρούχα και κλινοσκεπάσματα διατίθεντο για την υποστήριξη οικογενειών, την ένδυση παιδιών στα σχολεία και στο Ορφανοτροφείο, καθώς και τη βοήθεια γυναικών κρατουμένων. Το Λύκειο βοηθούσε επίσης άπορες γυναίκες να αποκτήσουν την προίκα τους, ανακουφίζοντας οικογένειες που αδυνατούσαν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της εποχής.

Στην ίδια κατεύθυνση, φρόντιζε με διακριτικότητα οικογένειες στρατιωτών του 44ου Συντάγματος, που είχε έδρα το Ρέθυμνο, και έστελνε ρουχισμό στους φαντάρους της μεθορίου. Η κ. Βαλαρή αναφέρεται ακόμη στις εκστρατείες συγκέντρωσης χρημάτων για τη «νέα Έλλη», περιγράφοντας ως «σταυροφορίες» τις προσπάθειες προσφοράς στις οποίες συμμετείχε το σωματείο.

Οκτώ αργαλειοί για τις ανάγκες των στρατιωτών

Με την κήρυξη του πολέμου το 1940, η εμπειρία των γυναικών και η υποδομή του Λυκείου τέθηκαν στην υπηρεσία των στρατευμένων. Οι οκτώ αργαλειοί στράφηκαν στην παραγωγή μάλλινων ειδών και η εργασία συνεχιζόταν ημέρα και νύχτα. Το σωματείο συνεισέφερε στη «Φανέλα του Στρατιώτου», συνεργαζόμενο με άλλες γυναικείες οργανώσεις της πόλης.

Η προσπάθεια άρχιζε πολύ πριν το μαλλί φθάσει στον αργαλειό. Όπως αφηγείται η πρόεδρος, οι άνδρες αναλάμβαναν τη συγκέντρωσή του, εξασφαλίζοντας την πρώτη ύλη που χρειάζονταν οι γυναίκες. Η ανάγκη για ζεστά ρούχα ήταν τόσο μεγάλη, ώστε, σύμφωνα με τη μαρτυρία της, έφθαναν να κουρεύουν πρόβατα ακόμη και μέσα στον χειμώνα.

Στη συνέχεια, οι γυναίκες έβραζαν το μαλλί, το έξαιναν και το έγνεθαν στη ρόκα. Κάθε ρούχο που ετοιμαζόταν για το μέτωπο περνούσε από πολλά χέρια, ενώ η κινητοποίηση επεκτεινόταν από τα εργαστήρια στα σπίτια του Ρεθύμνου. Εκεί, με το φως της λάμπας και κουβέρτες στα παράθυρα για τη συσκότιση, γυναίκες και κορίτσια συγκεντρώνονταν για να ράψουν και να πλέξουν. Παλιά σεντόνια, μαξιλαροθήκες και πετσέτες μετατρέπονταν σε ανδρικά εσώρουχα. Οι κάλτσες πλέκονταν με πέντε βελόνες και τα δέματα ετοιμάζονταν για να πάρουν τον δρόμο προς τους στρατιώτες.

Από τα σημειώματα συμπαράστασης στις γνωριμίες

Μέσα στα δέματα, μαζί με τα ρούχα, έμπαιναν μικρά σημειώματα με ευχές για καλή δύναμη, κουράγιο και νίκη. Ήταν ένας τρόπος να φθάσει στο μέτωπο, πέρα από την απαραίτητη υλική βοήθεια, και η προσωπική έγνοια εκείνων που είχαν μείνει πίσω. Ορισμένα από αυτά τα σημειώματα έφεραν απαντήσεις, όπως αναφέρει η κ. Βαλαρή. Αναπτύχθηκε αλληλογραφία και έγιναν γνωριμίες ανάμεσα σε ανθρώπους που τους είχε συνδέσει αρχικά ένα δέμα για τις ανάγκες του πολέμου.

Σε αυτή τη λεπτομέρεια η ίδια στέκεται με συγκίνηση. Βλέπει στις επαφές που γεννήθηκαν μέσα από τα σημειώματα την παρουσία της αγάπης ακόμη και στις πιο δύσκολες συνθήκες, όταν η ανάγκη για επικοινωνία και ανθρώπινη σύνδεση έβρισκε τον δρόμο της ανάμεσα στις στερήσεις και στην αγωνία.

Το έργο μεταφέρθηκε στα σπίτια

Η Μάχη της Κρήτης και η γερμανική Κατοχή έπληξαν βαριά το Λύκειο. Σύμφωνα με την αφήγηση της προέδρου του, η αίθουσα επιτάχθηκε και μετατράπηκε σε κινηματογράφο. Αρχεία, πρακτικά, βιβλία, συλλογές και πολύτιμα εργόχειρα καταστράφηκαν, ενώ χάθηκαν και οι εγκαταστάσεις της υφαντικής.

Η κ. Βαλαρή περιγράφει την καταστροφή ως ολοκληρωτική. Ωστόσο, η απώλεια των υποδομών δεν σήμανε και το τέλος της δράσης. Οι γυναίκες κράτησαν ενεργό το σωματείο μέσα από τα σπίτια τους, συνεχίζοντας το φιλανθρωπικό έργο και στρέφοντας τη φροντίδα τους σε όσους δοκιμάζονταν περισσότερο.

Στην προσπάθεια αυτή ξεχωρίζει η τότε πρόεδρος, Φερενίκη Βαλαρή. Όπως αφηγείται η σημερινή πρόεδρος, έχασε την κόρη της από φυματίωση, αλλά συνέχισε το έργο της στο Λύκειο. Μέσα στο προσωπικό της πένθος παρέμεινε παρούσα στην προσπάθεια στήριξης άλλων ανθρώπων, κρατώντας μαζί με τις γυναίκες του σωματείου ζωντανή τη λειτουργία του.

Η βοήθεια προσφερόταν ακόμη και από το υστέρημα των μελών. Ιδιαίτερη μέριμνα υπήρχε για τα ορφανά, ενώ στα γεύματα που προσέφερε το Λύκειο στο Ορφανοτροφείο Ρεθύμνης την Πρωτοχρονιά και το Πάσχα αποτυπωνόταν η συνέχεια αυτής της φροντίδας. Για τα παιδιά της Κατοχής, οι επισκέψεις συνδέονταν με την προσμονή ενός χορταστικού φαγητού και ενός γλυκού.

Σήμερα, το Λύκειο Ελληνίδων Ρεθύμνης παραμένει ιδιαίτερα ενεργό στα πολιτιστικά δρώμενα του Ρεθύμνου, συνεχίζοντας τη μακρά διαδρομή προσφοράς του και διατηρώντας ζωντανή τη σχέση του με την τοπική κοινωνία.

Διαβάστε επίσης 

28η Οκτωβρίου 1940 – Οι πρώτες βόμβες πέφτουν στο Τατόι…

Νέα Αλικαρνασσός: Με λαμπρότητα η παρέλαση για την 28η Οκτωβρίου (εικονες)