Η ελληνική λέξη που "τρέλανε" τους γλωσσολόγους – Γιατί είναι αδύνατο να μεταφραστεί;

Υπάρχουν λέξεις που περιγράφουν αντικείμενα, λέξεις που περιγράφουν συναισθήματα και λέξεις που κλείνουν μέσα τους την ψυχή ενός ολόκληρου λαού. Για την Ελλάδα, αυτή η λέξη είναι το φιλότιμο.

Διεθνή μέσα ενημέρωσης, όπως το [BBC], έχουν αφιερώσει εκτενή άρθρα στην προσπάθειά τους να εξηγήσουν στους ξένους αναγνώστες αυτό που για κάθε Έλληνα είναι βίωμα: μια έννοια τόσο βαθιά και πολυδιάστατη, που είναι αδύνατο να μεταφραστεί με ακρίβεια σε οποιαδήποτε άλλη γλώσσα του κόσμου.

Τι σημαίνει πραγματικά;

Ετυμολογικά, η λέξη προέρχεται από το αρχαίο ρήμα «φιλώ» (αγαπώ) και το ουσιαστικό «τιμή». Στην κυριολεξία της σημαίνει «η αγάπη για την τιμή». Ωστόσο, η μετάφραση αυτή δεν αγγίζει ούτε την επιφάνεια της πραγματικής της σημασίας.

Το φιλότιμο δεν είναι απλώς μια συμπεριφορά· είναι ένας άγραφος κώδικας δεοντολογίας, μια εσωτερική πυξίδα.

Περιλαμβάνει ένα σύνολο από αρετές που λειτουργούν ταυτόχρονα:

• Αξιοπρέπεια και αυτοσεβασμό.

• Αλτρουισμό και θυσία για τον συνάνθρωπο.

• Γενναιοδωρία χωρίς την προσμονή ανταλλάγματος.

• Ευγνωμοσύνη και σεβασμό στους κανόνες της κοινότητας.

Ένας άνθρωπος με φιλότιμο δεν κάνει το καλό επειδή φοβάται τον νόμο ή επειδή επιζητά την κοινωνική αναγνώριση. Το κάνει επειδή νιώθει την εσωτερική, ηθική υποχρέωση να πράξει το σωστό, ακόμα και με προσωπικό κόστος.

Από την αρχαιότητα στο σήμερα

Η λέξη συναντάται ήδη από τα αρχαία χρόνια, έχοντας μάλιστα διαφορετικές αποχρώσεις. Στην κλασική Αθήνα, η φιλοτιμία είχε συχνά τη σημασία της φιλοδοξίας ή της επιδίωξης τιμών. Με το πέρασμα των αιώνων, όμως, η έννοια εκδημοκρατίστηκε και μεταμορφώθηκε. Έγινε το συνώνυμο της κοινωνικής αλληλεγγύης.

Για την ελληνική επαρχία και την παραδοσιακή κοινωνία, το φιλότιμο ήταν ο συνδετικός ιστός. Ήταν η φιλοξενία προς τον ξένο, η βοήθεια στον γείτονα που έχασε τη σοδειά του, η άρνηση να δεχτεί κανείς πληρωμή για μια αυθόρμητη πράξη καλοσύνης.

Γιατί «σηκώνουν τα χέρια ψηλά» οι μεταφραστές;

Αν ζητήσετε από έναν μεταφραστή να αποδώσει το φιλότιμο στα αγγλικά, στα γαλλικά ή στα γερμανικά, θα δυσκολευτεί. Λέξεις όπως honor (τιμή), dignity (αξιοπρέπεια) ή duty (καθήκον) καλύπτουν μόνο ένα μικρό κομμάτι του. Καμία τους δεν κλείνει μέσα της το συναίσθημα και την αυταπάρνηση που χαρακτηρίζουν την ελληνική λέξη.

Το φιλότιμο παραμένει ένα μοναδικό πολιτισμικό αποτύπωμα. Είναι η απόδειξη ότι κάποιες έννοιες δεν γεννιούνται στα λεξικά, αλλά σμιλεύονται μέσα από την ιστορία, τις δυσκολίες και τον τρόπο που οι άνθρωποι επιλέγουν να ζουν μαζί. Είναι, τελικά, ο ελληνικός τρόπος να λέμε ότι η ανθρωπιά είναι πάνω από το εγώ.

Διαβάστε επίσης:

Κρήτη - κακοκαιρία: Ζευγάρι παρασύρθηκε από ορμητικά νερά και τραυματίσηκε

Ηράκλειο: Πλημμύρες, παρασυρμένα οχήματα και δρόμοι-ποτάμια στις Γούβες (βιντεο)

Ηράκλειο: Η ερωτική αντιζηλία πίσω από τη διαπόμπευση - Μία 36χρονη αναζητά η αστυνομία