Το σχέδιο της Ελλάδας για τους απορριφθέντες αιτούντες άσυλο: Μέσα στο 2027 το πρώτο return hub

Η Ελλάδα βρίσκεται στο επίκεντρο του νέου ευρωπαϊκού σχεδίου για τη δημιουργία κέντρων επιστροφής μεταναστών εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς, σύμφωνα με τον υπουργό Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνο Πλεύρη, το πρώτο από τα λεγόμενα «return hubs» αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία το δεύτερο εξάμηνο του 2027.

Η χρονική συγκυρία έχει ιδιαίτερη σημασία για την Αθήνα, καθώς το ίδιο διάστημα η Ελλάδα πρόκειται να αναλάβει την προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ.

Μιλώντας στον ΑΝΤ1, ο Θάνος Πλεύρης ανέφερε ότι η Ελλάδα έχει ήδη επιλέξει αφρικανική χώρα για την εγκατάσταση του πρώτου κέντρου, χωρίς ωστόσο να αποκαλύψει την ονομασία της. Σε διπλωματικούς κύκλους και ευρωπαϊκά μέσα έχουν κατά καιρούς αναφερθεί ως πιθανοί προορισμοί η Ρουάντα και η Ουγκάντα, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει επιβεβαιωθεί κάποια από τις δύο, αναφέρει η DW.

Το σχέδιο προωθείται από μια ομάδα πέντε κρατών-μελών, Ελλάδα, Γερμανία, Αυστρία, Δανία και Ολλανδία, τα οποία υποστηρίζουν ότι έχουν βρει έναν τρόπο να ξεπεραστούν οι σοβαρές νομικές και πολιτικές αντιρρήσεις που στο παρελθόν είχαν μπλοκάρει αντίστοιχες ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες.

Όχι κλειστά κέντρα κράτησης

Ο Θάνος Πλεύρης υπογράμμισε ότι το ελληνικό σχέδιο δεν προβλέπει τη μεταφορά ανθρώπων των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί σε κλειστές δομές κράτησης σε τρίτες χώρες.

Αντίθετα, όπως εξήγησε, πρόκειται για τη δημιουργία «ανοιχτών εγκαταστάσεων», όπου θα παραμένουν προσωρινά οι απορριφθέντες αιτούντες άσυλο μέχρι να οργανωθεί η επιστροφή τους στη χώρα καταγωγής τους.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στο ζήτημα της νομικής ευθύνης. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, η ευθύνη για τους ανθρώπους που θα μεταφέρονται στα κέντρα δεν θα περνά στην αφρικανική χώρα που θα φιλοξενεί τη δομή, αλλά θα παραμένει στα πέντε κράτη-μέλη της ΕΕ.

Το κόστος του εγχειρήματος θα καλύπτεται επίσης εξ ολοκλήρου από τις πέντε χώρες, ενώ εξετάζεται η συμμετοχή διεθνών οργανισμών, όπως η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) και ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης (IOM), για την παρακολούθηση της λειτουργίας των εγκαταστάσεων και τη διασφάλιση της τήρησης των διεθνών κανόνων για τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Η Ελλάδα επιχειρεί να δώσει ευρωπαϊκή διάσταση στις επιστροφές

Η πρωτοβουλία αποκτά ιδιαίτερο βάρος για την Ελλάδα, η οποία βρίσκεται εδώ και χρόνια στην πρώτη γραμμή της μεταναστευτικής πίεσης στην ΕΕ και έχει επανειλημμένα ζητήσει αποτελεσματικότερη ευρωπαϊκή πολιτική για τις επιστροφές όσων δεν δικαιούνται διεθνή προστασία, σύμφωνα με τη Deutche Welle.

Η Αθήνα επιχειρεί πλέον να μετατρέψει την πολιτική των επιστροφών σε ευρωπαϊκό ζήτημα, συμμετέχοντας στην ομάδα των πέντε χωρών που προωθούν τη δημιουργία υποδομών εκτός ευρωπαϊκού εδάφους.

Ωστόσο, το εγχείρημα έρχεται σε μια Ευρώπη όπου προηγούμενες προσπάθειες για μεταφορά διαδικασιών ασύλου ή επιστροφών σε τρίτες χώρες έχουν αντιμετωπίσει σοβαρά εμπόδια, από δικαστικές αποφάσεις και ζητήματα προστασίας των δικαιωμάτων των αιτούντων άσυλο έως το υψηλό οικονομικό κόστος.

Το προηγούμενο της Ρουάντας στη Βρετανία

Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το βρετανικό σχέδιο για τη Ρουάντα. Από το 2022, οι κυβερνήσεις των Μπόρις Τζόνσον και Ρίσι Σούνακ επιδίωξαν να μεταφέρουν στη Ρουάντα ανθρώπους που είχαν εισέλθει παράτυπα στο Ηνωμένο Βασίλειο μέσω της Μάγχης, προκειμένου να εξεταστούν εκεί οι αιτήσεις ασύλου τους.

Το σχέδιο προσέκρουσε τελικά στη βρετανική Δικαιοσύνη. Το Ανώτατο Δικαστήριο του Ηνωμένου Βασιλείου έκρινε ότι υπήρχαν ουσιαστικοί λόγοι να θεωρηθεί πως οι αιτούντες άσυλο που θα μεταφέρονταν στη Ρουάντα αντιμετώπιζαν πραγματικό κίνδυνο επαναπροώθησης σε χώρες όπου θα μπορούσαν να υποστούν διώξεις ή απάνθρωπη μεταχείριση.

Το βρετανικό κράτος είχε δαπανήσει περίπου 715 εκατ. λίρες για τη συμφωνία με τη Ρουάντα και την εφαρμογή του σχεδίου, ενώ τελικά μόλις τέσσερις άνθρωποι είχαν μετακινηθεί οικειοθελώς στη χώρα.

Το ιταλικό προηγούμενο στην Αλβανία

Πιο κοντά στην ελληνική πραγματικότητα βρίσκεται το μοντέλο που προώθησε η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι στην Αλβανία.

Η Ιταλία συμφώνησε με τα Τίρανα για τη δημιουργία κέντρων σε αλβανικό έδαφος, τα οποία λειτουργούν υπό ιταλική διαχείριση και προορίζονταν για την εξέταση αιτημάτων ασύλου ανθρώπων που εντοπίζονταν στη Μεσόγειο.

Ωστόσο, οι ιταλικές δικαστικές αρχές ανέκοψαν από την αρχή την εφαρμογή του σχεδίου, αμφισβητώντας μεταξύ άλλων την αυτόματη κατάταξη χωρών όπως το Μπανγκλαντές και η Αίγυπτος ως «ασφαλών χωρών» για όλους τους πολίτες τους, καθώς συγκεκριμένες κατηγορίες ανθρώπων μπορεί να αντιμετωπίζουν κίνδυνο δίωξης.

Οι πρώτοι μετανάστες που μεταφέρθηκαν στην Αλβανία επέστρεψαν έτσι στην Ιταλία.

Σήμερα, ένα από τα κέντρα χρησιμοποιείται αποκλειστικά για την κράτηση ανδρών των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί οριστικά στην Ιταλία. Από τη μετατροπή της δομής σε κέντρο επιστροφών, τον Μάρτιο του 2025, έχουν μεταφερθεί εκεί περίπου 500 άνθρωποι, ενώ το συνολικό κόστος του προγράμματος έως το 2028 εκτιμάται ότι θα ξεπεράσει τα 670 εκατ. ευρώ.

Το ελληνικό σχέδιο και το μεγάλο ερώτημα

Η Αθήνα επιχειρεί, επομένως, να προχωρήσει ένα βήμα παραπέρα: όχι σε κλειστές δομές κράτησης όπως το αρχικό βρετανικό σχέδιο και όχι ακριβώς στο μοντέλο των ιταλικών κέντρων στην Αλβανία, αλλά σε ανοιχτές δομές εκτός ΕΕ, όπου θα μεταφέρονται άνθρωποι μετά την οριστική απόρριψη του αιτήματος ασύλου τους και μέχρι να ολοκληρωθεί η διαδικασία επιστροφής.

Το εάν το νέο μοντέλο θα μπορέσει να ξεπεράσει τα νομικά εμπόδια που έβαλαν τέλος σε προηγούμενες ευρωπαϊκές απόπειρες θα αποτελέσει το βασικό τεστ για την πρωτοβουλία των πέντε κρατών.

Για την Ελλάδα, το εγχείρημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη πολιτική σημασία, καθώς η χώρα δεν συμμετέχει απλώς στον σχεδιασμό, αλλά εμφανίζεται, σύμφωνα με τον Θάνο Πλεύρη, ως ο τόπος από τον οποίο θα ξεκινήσει η εφαρμογή του νέου ευρωπαϊκού μοντέλου επιστροφών.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

Κρήτη - κακοκαιρία: Πλημμύρες, κλειστοί δρόμοι και ζημιές (βίντεο)

Ηράκλειο: Η ερωτική αντιζηλία πίσω από τη διαπόμπευση - Μία 36χρονη αναζητά η αστυνομία