Η Ελλάδα «διψά»: Οι «τρύπες» στα δίκτυα που μας στερούν το νερό

Το νερό εξελίσσεται σταδιακά στον σημαντικότερο φυσικό πόρο του 21ου αιώνα και η Ελλάδα βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με μια πραγματικότητα που μέχρι πριν από λίγα χρόνια έμοιαζε μακρινή. Ξηρασίες μεγαλύτερης διάρκειας, ποτάμια που στερεύουν τους θερινούς μήνες, πτώση της στάθμης των υπόγειων υδροφορέων και αυξανόμενες ανάγκες από τη γεωργία και τον τουρισμό συνθέτουν ένα σκηνικό που, σύμφωνα με τους ειδικούς, απαιτεί άμεσες αποφάσεις.

Η Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα, που έθεσε σε δημόσια διαβούλευση το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, αναγνωρίζει ότι η χώρα αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις τόσο ως προς την κατάσταση των υδάτινων πόρων όσο και ως προς τη λειτουργία των υποδομών και των υπηρεσιών ύδατος. Στο ίδιο κείμενο επισημαίνονται η πολυδιάσπαση των αρμοδιοτήτων, οι ελλείψεις στη συντήρηση των υποδομών, τα κενά στην παρακολούθηση των υδάτων και οι αδυναμίες εφαρμογής των πολιτικών διαχείρισης.

«Καταναλώνουμε περισσότερο νερό από όσο αντέχουν τα υδατικά μας συστήματα»

Για τον καθηγητή Διαχείρισης Υδατικών Πόρων του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Νικήτα Μυλόπουλο, το πρόβλημα δεν είναι μόνο η μειωμένη διαθεσιμότητα νερού.

«Η Ελλάδα έχει πολύ μεγάλο υδατικό αποτύπωμα. Καταναλώνουμε πολύ περισσότερο νερό από όσο μπορούν να αναπληρώσουν τα υδατικά μας συστήματα. Σχεδόν όλα τα υδατικά ισοζύγια της χώρας είναι πλέον αρνητικά», τονίζει.

Όπως εξηγεί, τα σημάδια είναι ήδη εμφανή σε ολόκληρη τη χώρα: «Βλέπουμε ταμιευτήρες να αδειάζουν, ποτάμια να στερεύουν το καλοκαίρι, τη στάθμη των υπόγειων υδροφορέων να πέφτει συνεχώς, ενώ λίμνες όπως η Κορώνεια αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα της περιβαλλοντικής υποβάθμισης. Ακόμη και ο Έβρος εμφάνισε για πρώτη φορά πέρυσι εικόνες έντονης ξηρασίας».

Ο καθηγητής εξηγεί ότι η δημόσια συζήτηση πολλές φορές περιορίζεται στις μειωμένες βροχοπτώσεις, χωρίς να αγγίζει την ουσία. «Η λειψυδρία είναι θέμα πολιτικής και διαχείρισης. Δεν αφορά μόνο τη συλλογή και τη διανομή του νερού, αλλά κυρίως τον τρόπο με τον οποίο το χρησιμοποιούμε».

Η κλιματική κρίση επιβαρύνει την κατάσταση, καθώς αυξάνει τη συχνότητα τόσο των ξηρασιών όσο και των πλημμυρών, όμως δεν αποτελεί τη μοναδική αιτία, όπως επισημαίνει ο κ. Μυλόπουλος: «Η κλιματική κρίση είναι ένας επιβαρυντικός παράγοντας, όχι όμως η βασική αιτία του προβλήματος».

Η μεγάλη πληγή της άρδευσης: Χάνεται πάνω από το μισό νερό που αντλείται

Το μεγαλύτερο μέρος της κατανάλωσης δεν αφορά καν την ύδρευση. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει, περίπου το 87% του νερού στη χώρα χρησιμοποιείται για άρδευση, ενώ η ύδρευση αντιστοιχεί μόλις στο 8%-9%. Αυτό σημαίνει ότι η μεγαλύτερη μάχη για την εξοικονόμηση νερού δεν δίνεται στις βρύσες των νοικοκυριών αλλά στα χωράφια.

Σύμφωνα με τον καθηγητή, η πραγματική σπατάλη εντοπίζεται κυρίως στον αγροτικό τομέα. «Στην άρδευση γίνεται η μεγάλη απώλεια, γιατί μεγάλο μέρος του νερού προέρχεται από μη καταγεγραμμένες γεωτρήσεις. Επιπλέον, υπάρχουν απαρχαιωμένα αρδευτικά δίκτυα, μεγάλες απώλειες στους αγωγούς μεταφοράς και μέθοδοι άρδευσης που σπαταλούν τεράστιες ποσότητες νερού». Ο κ. Μυλόπουλος αναφέρεται και στις μη καταγεγραμμένες γεωτρήσεις, γεωτρήσεις δηλαδή που γίνονται για αρδευτικούς σκοπούς, χωρίς όμως να καταγράφονται επισήμως ώστε να γνωρίζουν οι αρχές πόσο νερό αντλείται και από πού ακριβώς.

Όπως επισημαίνει, δεν είναι υπερβολή να πει κανείς ότι σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χάνεται ακόμη και περισσότερο από το μισό νερό που αντλείται.

Σοβαρό πρόβλημα αντιμετωπίζουν όλοι οι μεγάλοι παραγωγικοί κάμποι της χώρας – Θεσσαλία, Μακεδονία και Κρήτη – ενώ πλέον προστίθεται ένας ακόμη παράγοντας πίεσης: Ο υπερτουρισμός. «Χτίζονται ξενοδοχειακές μονάδες εκατομμυρίων ευρώ σε νησιά που δεν διαθέτουν τις αναγκαίες υδατικές υποδομές. Είναι το ίδιο μοντέλο ανάπτυξης που βλέπουμε και στον αγροτικό τομέα: αναπτύσσουμε δραστηριότητες χωρίς να λαμβάνουμε υπόψη τη φέρουσα ικανότητα των υδατικών συστημάτων», σημειώνει.

Άγνωστες οι πραγματικές απώλειες του δικτύου

Το πιο ανησυχητικό εύρημα, ωστόσο, ίσως δεν είναι τα ίδια τα ποσοστά των απωλειών. Είναι ότι, παρά τη σοβαρότητα του προβλήματος, η Ελλάδα εξακολουθεί να μην διαθέτει μια ενιαία δημόσια βάση δεδομένων που να αποτυπώνει ανά ΔΕΥΑ ή ανά υδατικό διαμέρισμα:

• την ηλικία των δικτύων,
• τις πραγματικές απώλειες νερού,
• τα έργα αντικατάστασης που βρίσκονται σε εξέλιξη,
• και τις ανάγκες επενδύσεων.

Έτσι, την ώρα που όλοι συμφωνούν ότι το νερό αποτελεί τον πιο πολύτιμο φυσικό πόρο της χώρας, εξακολουθεί να λείπει το βασικότερο εργαλείο: μια ολοκληρωμένη και διαφανής εικόνα για το πού ακριβώς χάνεται.

«Τα έργα υποδομής "δεν κόβουν κορδέλες"»

Ο καθηγητής Μυλόπουλος εμφανίζεται ιδιαίτερα επικριτικός απέναντι στη διαχρονική πολιτική για τις υποδομές νερού. Όπως αναφέρει, την ώρα που πολλές χώρες επενδύουν συστηματικά σε ταμιευτήρες, αγωγούς μεταφοράς, αντλιοστάσια και εγγειοβελτιωτικά έργα, στην Ελλάδα τέτοιου είδους παρεμβάσεις συχνά εγκαταλείπονται.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί, όπως λέει, η απένταξη μεγάλων εγγειοβελτιωτικών έργων από το Ταμείο Ανάκαμψης, ακόμη και μετά τις καταστροφικές πλημμύρες του Daniel και τις προειδοποιήσεις διεθνών οργανισμών για αυξημένο κίνδυνο ερημοποίησης. «Τα έργα υποδομής "δεν κόβουν κορδέλες". Δεν είναι έργα που φαίνονται πολιτικά και γι' αυτό συνήθως μένουν πίσω», όπως εκτιμά.

«Το πρόβλημα δεν θα λυθεί επειδή θα βρέξει»

Ο καθηγητής επιμένει ότι η δημόσια συζήτηση συχνά εστιάζει αποκλειστικά στις βροχοπτώσεις, ενώ το πραγματικό πρόβλημα βρίσκεται αλλού.

«Αν έχεις έναν αγωγό που χάνει μεγάλες ποσότητες νερού, δεν έχει σημασία αν ο χειμώνας θα είναι πιο βροχερός. Όσο συνεχίζονται οι απώλειες στα δίκτυα, το πρόβλημα θα παραμένει» τονίζει ο κ. Μυλόπουλος.

Η Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα

Η Εθνική Στρατηγική επισημαίνει ότι η αποτελεσματική εφαρμογή της πολιτικής για τα ύδατα εμποδίζεται από την περιορισμένη λειτουργική αποτελεσματικότητα των υπηρεσιών ύδατος, τα σημαντικά κενά στελέχωσης, τις ελλείψεις στην παρακολούθηση και τις αδυναμίες στη συντήρηση των αναγκαίων υποδομών. Η Στρατηγική αναγνωρίζει ότι η εποχική αύξηση της ζήτησης λόγω τουρισμού αποτελεί μία από τις βασικές προκλήσεις για τη διαχείριση των υδάτων στη χώρα.

Ένα ακόμη ζήτημα που αναδεικνύει η Εθνική Στρατηγική είναι η ανάγκη ενίσχυσης του Εθνικού Δικτύου Παρακολούθησης Υδάτων. Το ίδιο το υπουργείο επισημαίνει ότι σημαντικό μέρος της αξιολόγησης βασίζεται σε ομαδοποιήσεις και κρίσεις εμπειρογνωμόνων, καθώς δεν υπάρχουν παντού συνεχείς επιτόπιες μετρήσεις. Για τον λόγο αυτό προγραμματίζεται η αναβάθμιση του δικτύου παρακολούθησης, ώστε οι αποφάσεις να στηρίζονται σε πιο αξιόπιστα δεδομένα.

Ο Νικήτας Μυλόπουλος εκτιμά ότι η αντιμετώπιση της λειψυδρίας απαιτεί αλλαγή φιλοσοφίας. «Δεν μπορούμε να βασιζόμαστε μόνο στις βροχοπτώσεις. Χρειάζεται να επενδύσουμε σε έργα υποδομής, στην αποθήκευση του νερού, στον εκσυγχρονισμό των δικτύων, στην εξοικονόμηση και στη σωστή διαχείριση. Αν συνεχίσουμε με τον ίδιο τρόπο, το πρόβλημα θα γίνεται ολοένα μεγαλύτερο».

«Η λειψυδρία στην Ελλάδα δεν είναι ένα πρόσκαιρο φαινόμενο. Είναι ένα δομικό πρόβλημα που απαιτεί μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και πολιτικές αποφάσεις», καταλήγει ο κ. Μυλόπουλος.

Πηγή: newsbomb.gr

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

Αγωνία στη Βιάννο: Άφαντη η 74χρονη – Έρευνες σε βουνά με drones και σκύλους

Ουάσινγκτον: Εκκένωση χώρου εορτασμών για τη 250ή επέτειο των ΗΠΑ λόγω ισχυρής καταιγίδας