Απόψεις

Η σκέψη των Πατέρων στον αντίποδα του γεροντισμού. Του Ηρακλή Φίλιου

θεια κοινωνια εκκλησια ευαγγελιο

Πόσες γιορτές έχουν περάσει; Πόσες μορφές αγίων παρελαύνουν σε κάθε εορταστικό κύκλο; Λόγοι, νοήματα, περιεχόμενα και συσχετισμοί σε μία εποχή που αρνείται να αντιληφθεί το γεγονός της οποιασδήποτε σάρκωσης ενός λόγου με περιεχόμενο αγιοσύνης.

Έχω την αίσθηση πως αν οι Πατέρες κατέβαιναν από τις αγιογραφίες της κόγχης, του κυρίως ναού, των κιόνων, θα ζητούσαν επιτακτικά την επάνοδο τους στο αρχικό κάλλος. Πού να κατέβει ο Μ. Βασίλειος από την κόγχη του Βήματος; Για να νιώσει το ενοχικό σκούντημα ανυποψίαστων χριστιανών που κατέστησαν σύγχρονοι αιρετικοί, ειδωλοποιώντας μορφές και εξαίροντας τον φόβο και τον τρόμο στη θέση της αντοχής και των θεολογικών ακροβασιών, όπως θα ‘λεγε ο Γρηγόριος Θεολόγος; Γιατί να αφήσει τη θέση του ο Ιερός Χρυσόστομος; Για να λάβει τη θέση του ένας ακόμη γέροντας - θρησκευτικός γκουρού - προφητολόγος που χειροκροτείται από την ανερυθρίαστη καταθλιπτική μανία ανέραστων χριστιανών που κατήργησαν τη ζωή του θαύματος και της ελπίδας; Γιατί οι Πατέρες να αφήσουν την άνεση μιας άλλης βιοτής; Μήπως έχουν σκοπό οι θιασώτες του αδυσώπητου νόμου και του επίσημου ηθικισμού να δεχτούν τσαλακωμένους και ανένταχτους;

Εξάλλου, αν οι Πατέρες άφηναν για λίγο τη θέση που τους έχει κατατάξει, μέσα στον εκκλησιαστικό χώρο, η συνείδηση του εκκλησιαστικού σώματος, πολύ φοβάμαι πως οι χειροκροτητές τους και βασανιστές αλλότριων συνειδήσεων θα τους καλούσαν επιτακτικά να εισχωρήσουν σε μία ακόμη ευλαβή θρησκευτική οργάνωση, αδελφότητα, σωματείο (αποκομμένου από την επισκοπική πατρότητα και μητροπολιτική αλήθεια), η οποία ενθαρρύνει τον φανατισμό  με ακαλλιέργητο γνήσιο εκκλησιαστικό ήθος. Αυτά δεν αντέχονται. Τέτοια θα συναντούσαν οι Πατέρες και θα έφριτταν με τις βασανιστικές κακεντρέχειες των οποιονδήποτε ευλαβών και φρονίμων που ποτέ τους δεν έμαθαν παρά να περιεργάζονται ακόμη δολιότερες μορφές θρησκευτικές υποκρισίας.

Αμφιβάλλω αν όλα αυτά αποτελούν πτυχές ενός σοβαρού μελετητή των Πατέρων και των συγγραμμάτων τους. Δεν είναι παίξε γέλασε να ακροβατείς μεταξύ αμφιβολίας, στοχασμού και αλήθειας. Είναι λεπτά τα όρια. Οι σχέσεις αντίθετες. Αν μελετήσει κανείς τους Πατέρες θα διαπιστώσει την ευλάβεια τους απέναντι στο μυστήριο του Θεού, της ζωής, του ανθρώπου, ολάκερης της κτίσης. Αλλά, παράλληλα, θα αντιληφθεί και τη σοβαρότητα με την οποία οι Πατέρες αντιμετωπίζουν κάθε μεταφυσική αγωνία. Οι Πατέρες δεν είναι μόνο αντιαιρετικοί λόγοι, διαμάχες, ομολογία πίστεως και καταδίκες. Ο πατερικός λόγος φημίζεται για τη σοβαρότητα του. Κι έτσι είναι. Διεισδύει στα μύχια της ανθρώπινης ύπαρξης, αναδεικνύει το πολυδιάστατο και ταυτόχρονα ενιαίο του ανθρωπίνου προσώπου, καταφάσκει στον μεταφυσικό οπτιμισμό του επίκαιρου ανθρωπίνου στοχασμού. Λόγος που τσακίζει την πλεονεξία, την συνειδητή επιμονή στην αμαρτία, την κατάκριση, την καταδίκη του άλλου, το ειδεχθές της ανθρώπινης παρουσίας σε ζωές, συνειδήσεις. Αρκεί ένας Μ. Βασίλειος για να κατανοηθεί η κοινωνική δικαιοσύνη κι ένας Μάξιμος Ομολογητής για να ξεκινήσει ο άνθρωπος την ασκητική της αγάπης. Μέχρι να έρθει ένας Γρηγόριος Νύσσης και να απογειωθεί στα ουράνια το γεγονός της σωτηρίας. Αν ο Μ. Αθανάσιος και ο Κύριλλος Αλεξανδρείας, που γιορτάζουμε σήμερα, κατάφεραν σπουδαία πράγματα είναι γιατί μέσα από την υπεράσπιση του προσώπου του Θεανθρώπου και της Θεοτόκου ενέταξαν την κατάφαση του Θεού στην ανθρωπινότητα και δη σωματικότητα.

Από την άλλη, εκτός της περιοχής και των ορίων των Πατέρων, ο γεροντισμός αποτελεί αίρεση. Δεν υφίσταται πιο λυσσαλέα επιδίωξη από την επιβολή στο ανθρώπινο πρόσωπο και την ειδωλική εικόνα ανθρώπων με σάρκα κι αίμα. Αυτή η τάση δημιουργίας οπαδών καθώς και η τάση των οπαδών που ειδωλοποιούν τον δικό τους γέροντα (κάνοντας κακό πολλές φορές σε άγιες μορφές γερόντων), αποβαίνει καταστροφική όταν ο Χριστός παραγκωνίζεται. Η απόλυτη απογύμνωση της ανθρώπινης ελευθερίας και ο κορεσμός της ανθρώπινης αξιοπρέπειας από δουλικές κραυγές αυτοερωτισμού. Αυτή η τρομακτική ωραιοπάθεια που κατηγορεί την ευσέβεια για την αμαρτία της σιωπής και της πραότητας, αρνείται να δεχτεί την υπακοή στον Επίσκοπο. Πόσο δε μάλλον να αναπαυτεί στην πατρότητα του επισκοπικού προσώπου. Έτσι, δημιουργεί δικά της καταστατικά και κινείται σε αχαρτογράφητα θεολογικά νοήματα.

Οι Πατέρες όχι μόνο απουσιάζουν από τη σύγχρονη εποχή, αλλά κι επιλέγονται κατά το δοκούν. Στη σύγχρονη αντίληψη, οι θέσεις έγιναν αντιθέσεις και οι συνθέσεις αποσύνθεσαν το νόημα της γιορτής. Εκείνης της ιεράς πανήγυρης που με ανεπτυγμένα τα πνευματικά της αισθητήρια κρατάει από τον καρπό το ανθρώπινο χέρι, δίνοντας ελπίδα κι ανάσταση. Κατά τέτοιο τρόπο βαδίζουν οι Πατέρες. Και σήμερα αυτό θα έπρατταν. Θα έβγαιναν στην κοινωνία και θα καλλώπιζαν μεταμορφωτικά την ασχήμια. Γνωρίζοντας τον τρόπο. Ενδύοντας τον μόχθο. Καλλιτεχνώντας τους ήχους της κοινωνίας, τις μορφές των απρόσωπων σκιών. Ειδάλλως, αν αντιλαμβανόμαστε αλλιώς τους Πατέρες, όπως λέει και η Μιρέλα Πάσχου ‘’εγώ να λέω μίλα ρε, κ αυτός να λέει Μιρέλα’’.

Πρεσβύτερος Ηρακλής Φίλιος (Βαλκανιολόγος, Θεολόγος)

Κληρικός Ι.Μ. Σταγών & Μετεώρων

 

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Εγκληματούν όσοι κηρύττουν πως δεν κολλάς κορωνοϊό μέσα στον ναό. Του Ηρακλή Φίλιου

Εγγυημένη προφητεία ή κοινωνούμενη αλήθεια; Του Ηρακλή Φίλιου

Απόψεις

Και ο άσωτος επιστρέφει. Του Ηρακλή Φίλιου

258461.x.jpg

Το Ευαγγέλιο της Κυριακής αναφέρεται σε μία ακόμη παραβολή∙ την παραβολή του ασώτου υιού (Λουκ. 15, 11-32). Ο πατέρας της παραβολής δέχεται τον υιό του που τον έχει εγκαταλείψει, έχει ζήσει με άσωτο τρόπο χρησιμοποιώντας την περιουσία του πατέρα και στο τέλος χωρίς καμία οικονομική υποστήριξη επιστρέφει στον πατέρα. Πόση στεναχώρια βίωσε ο πατέρας τη στιγμή που ο υιός του, ζήτησε από τον ίδιο το μερίδιο που του αναλογεί για να φύγει στα ξένα;

Ο υιός της παραβολής αφού ξόδεψε τα πάντα, σκέφτηκε να επιστρέψει στον πατέρα του. Η επιστροφή εγείρει ερωτήματα. Αναζητά επιτακτικά ακραιφνείς απαντήσεις, απαντήσεις δεκτικές μιας εμβάθυνσης στο μυστήριο της οντολογικής μεταμόρφωσης του υιού. Γιατί γύρισε στον υιό ο πατέρας; Επειδή ξόδεψε όλη την περιουσία και δεν μπορούσε να ζήσει αλλιώς; Επειδή βρέθηκε στα δύσκολα; Επειδή απέκτησε συναίσθηση της ασωτίας του; Κι αν η συναίσθηση αυτή εμφορούταν από μία συναισθηματική έξαρση, έναν ακροβατικό συναισθηματικό παρορμητισμό; Η παραβολή μας βεβαιώνει για κάτι πολύ σημαντικό. ‘’Τότε συνήλθε στον εαυτό του’’ και επέστρεψε στον πατέρα του λέγοντας του ‘’αμάρτησα κατά του ουρανού και ενώπιον σου, δεν είμαι πλέον άξιος να ονομάζομαι υιός σου’’ (Λουκ. 15, 17-19).

Ας δούμε στον πατέρα τον Θεό Πατέρα και στον υιό τον κάθε άνθρωπο. Πόσες φορές μας ευεργετεί ο Θεός; Μας δίνει ευλογίες, τις οποίες δεν αξίζουμε. Δεχόμαστε τις ευεργεσίες. Όχι, όμως πάντοτε. Πώς ανταποκρίνεται ο άνθρωπος; Συνάπτει σχέση με τον Θεό; Αναγνωρίζει πως όλα όσα έχει, του τα έχει δωρίσει ο Θεός; Ο άνθρωπος πολλές φορές σηκώνεται και φεύγει από τη σχέση αυτή. Εγκαταλείπει τον Θεό. Άλλες φορές επιστρέφει, άλλες πάλι όχι. Έτσι ενεργεί ο άνθρωπος. Πολλές φορές καθίσταται αχάριστος απέναντι στον Θεό, απέναντι στους συνανθρώπους του. Κι ο Θεός; Πώς ενεργεί; Μήπως έχει πολλές επιλογές; Γνωρίζουμε πως στον Σταυρό δεν υπάρχει άνετη θέση. Αυτή είναι η στάση του Θεανθρώπου. Ελπίζει, υπομένει, ταπεινώνεται, συγχωρεί, έχει αμέτρητο έλεος και φιλανθρωπία άρρητη. Αυτός είναι ο τρόπος του Θεού Πατέρα.

Ο άνθρωπος δραπετεύει από την σχέση με τον Πατέρα. Πολλές φορές. Κι όταν επιστρέφει, πάντοτε ο Πατέρας τον δέχεται. Δεν θέτει όρια και κριτήρια ο Θεός. Το μοναδικό Του μέτρο, κριτήριο και προϋπόθεση είναι η αγάπη. Αυτές είναι οι ‘’αντοχές’’ του Θεού. Εκτός κι αν ο άνθρωπος δεν θέλει να σωθεί ποτέ και εμμένει σε μία άρνηση του Θεού. Ακόμη και τότε δεν εκδικείται ο Θεός, δεν τιμωρεί όπως ακούγεται να λένε διάφορες φωνές εντός των τειχών της Εκκλησίας. Ας κρατήσουν την τιμωρία για τον εαυτό τους. Ο Θεός έχει άλλον τρόπο και βαδίζει άλλον δρόμο. Διαφορετικό από τις ανθρώπινες αντιλήψεις, μακριά από την κοσμικότητα της κτίσης αυτής. Ο όσιος Μάξιμος Ομολογητής στα Κεφάλαια περί Αγάπης σημειώνει πως ‘’τόν δέ φαῦλον, δι᾿ ἀγαθότητα ἐλεεῖ, καί ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ παιδεύων ἐπιστρέφει’’.

Βάζει δύσκολα στον Θεό ο άνθρωπος. Και παίζει με την σωτηρία του. Την εξωθεί στα άκρα. Δεν ξεκινάει από την αγάπη, αλλά ο ίδιος την ίδια στιγμή απαιτεί αγάπη, κάποιες φορές. Άλλοτε, έχει την αίσθηση πως πιστεύει πραγματικά με όσα κάνει και πως οι άλλοι φταίνε πάντα, ο πατέρας ή ο γιος ή ο διπλανός, αλλά ο άγιος Γρηγόριος Παλαμάς με σαφή λόγο ξεκαθαρίζει τα πράγματα∙ η πίστη ωφελεί, ένα κάποιος πολιτεύεται κατά συνείδηση και καθαρίζει τον εαυτό του μέσα από την εξομολόγηση και την μετάνοια. Δεν μπορείς να εγκαταλείπεις τους γονείς σου στο γηροκομείο και να χαίρεσαι με όσα σου δώρισαν όλα αυτά τα χρόνια. Είσαι σάρκα από τη σάρκα τους και αίμα από το αίμα τους. Ο Θεός ευλογεί τους ανθρώπους που σέβονται τους γονείς και διακονούν τους γονείς. Δεν μπορείς να ησυχάζεις μέσα σου την στιγμή που ο γιος σου ή η κόρη σου δεν μιλάνε μεταξύ τους ή εσύ με κάποιο παιδί. Ούτε όταν τα αδέλφια δεν θέλουν να δουν το ένα το άλλο. Δεν υπάρχει ευλογία Θεού στην περίπτωση αυτή. Ο δρόμος της σωτηρίας είναι ο άλλος. Τίποτε παραπάνω και τίποτε λιγότερο. Αυτό λέει όλο το ευαγγέλιο. Παρατημένοι γονείς, μαλωμένα αδέλφια, μαλωμένοι γονείς με τα παιδιά και άλλα πολλά δυσάρεστα επιβεβαιώνουν την ασχήμια και το δράμα της ανθρώπινης ύπαρξης.

Αυτό το ανθρώπινο πρόσωπο, απώλεσε την ωραιότητα, έκλαψε στις χαρές των άλλων και έστησε χορό στις δυστυχίες τους. Στην Εκκλησία υπάρχει μία όμορφη λέξη, ελκυστική, που γίνεται ελκυστικότερη και ένα ολάκερο βίωμα, μία ζωντανή εμπειρία, όταν εισέρχεται στην καρδιά του ανθρώπου. Είναι η λέξη μετάνοια. Ο άνθρωπος έγινε πολύ σκληρός, εχθρικός, ένας σκέτος μόνος. Δεν θα επιβιώσει έτσι. Θα βρίσκει παντού και πάντα αδιέξοδα. Δεν βλέπετε πόσο δυστυχισμένοι έγιναν οι χριστιανοί; Στην Ανάσταση πενθούν ακόμη. Μέσα στην ζωή της Εκκλησίας υπάρχουν βήματα που οδηγούν στον Θεό. Υπάρχει η μετάνοια, η συγχωρητικότητα, το έλεος, η φιλανθρωπία, η σιωπή, ο πνευματικός. Υπάρχει και η επιστροφή. Το Ευαγγέλιο είναι γεμάτο από τέτοια πρόσωπα. Κι ο Θεός πάντα περιμένει την μετάνοια του ανθρώπου. Και μετά; Ε, στήνεται κι ένας πανηγυρικός χορός στους ουρανούς και ο άνθρωπος γεμίζει από Θεό.

Πρεσβύτερος Ηρακλής Φίλιος (Βαλκανιολόγος, Θεολόγος) Κληρικός Ι.Μ Σταγών & Μετεώρων

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Περί Χαρισμάτων... Του Ηρακλή Φίλιου

Η σκέψη των Πατέρων στον αντίποδα του γεροντισμού. Του Ηρακλή Φίλιου

Εγκληματούν όσοι κηρύττουν πως δεν κολλάς κορωνοϊό μέσα στον ναό. Του Ηρακλή Φίλιου