Όταν ξέσπασε ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και οι αγορές προετοιμάζονταν για μια σύντομη αλλά έντονη οικονομική αναταραχή, η οποία θα προερχόταν κυρίως από την εκτίναξη των τιμών της ενέργειας. Τρεις μήνες αργότερα, όμως, η εικόνα που διαμορφώνεται είναι διαφορετική. Αντί για ένα προσωρινό σοκ, η Ευρώπη φαίνεται να εισέρχεται σε μια παρατεταμένη περίοδο χαμηλότερης ανάπτυξης, υψηλότερου πληθωρισμού και αυξημένου ενεργειακού κόστους, με τις συνέπειες να εκτείνονται πιθανότατα έως και το 2027.

Σύμφωνα με τους The New York Times, η οικονομική ανάκαμψη που επιχειρούσε να πετύχει η Ευρώπη μετά την ενεργειακή κρίση του 2022 διακόπηκε πριν αποκτήσει ουσιαστική δυναμική. Το νέο κύμα ανατιμήσεων στην ενέργεια επιβαρύνει τους κρατικούς προϋπολογισμούς, περιορίζει την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών και αναγκάζει επιχειρήσεις και καταναλωτές να λειτουργούν με μεγαλύτερη προσοχή και λιγότερη διάθεση για δαπάνες.

Ένα ηπιότερο αλλά πιο επίμονο σοκ

Αν και η σημερινή κατάσταση δεν έχει τη σφοδρότητα που χαρακτήρισε την κρίση μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, οι οικονομικές επιπτώσεις παραμένουν σημαντικές.

Οι αυξημένες τιμές ενέργειας τροφοδοτούν τον πληθωρισμό, δυσκολεύουν την επιστροφή σε χαμηλότερα επιτόκια και δημιουργούν πρόσθετα βάρη για τις οικονομίες της Ευρωζώνης. Όσο συνεχίζονται οι αναταράξεις στις ενεργειακές ροές από τον Περσικό Κόλπο, τόσο μεγαλύτερη θα γίνεται η πίεση στην ευρωπαϊκή οικονομία.

Όπως επισημαίνει ο οικονομολόγος της Barclays, Μαριάνο Σένα, η διάρκεια της κρίσης θα καθορίσει και το μέγεθος των επιπτώσεων που θα αντιμετωπίσουν οι ευρωπαϊκές οικονομίες τα επόμενα χρόνια.

Από το σενάριο της γρήγορης ανάκαμψης σε μια πιο αργή επιστροφή

Στις πρώτες εβδομάδες του πολέμου, πολλοί οικονομολόγοι προέβλεπαν ότι η οικονομία θα ακολουθούσε μια πορεία τύπου V, δηλαδή μια απότομη επιβράδυνση που θα ακολουθούνταν από εξίσου γρήγορη ανάκαμψη.

Σήμερα η εικόνα έχει αλλάξει αισθητά. Οι περισσότερες προβλέψεις συγκλίνουν πλέον σε ένα σενάριο τύπου U, όπου η οικονομική δραστηριότητα παραμένει αδύναμη για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και η επιστροφή σε υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης γίνεται πολύ πιο αργά.

Η Barclays έχει ήδη μειώσει σημαντικά τις εκτιμήσεις της για την ευρωπαϊκή ανάπτυξη, προβλέποντας πλέον αύξηση του ΑΕΠ μόλις 0,7% φέτος, ενώ για το 2027 εκτιμά ότι η ανάπτυξη θα διαμορφωθεί κοντά στο 0,9%.

Πληθωρισμός και επιτόκια αλλάζουν πορεία

Πριν από το ξέσπασμα της σύγκρουσης, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Κριστίν Λαγκάρντ, εκτιμούσε ότι ο πληθωρισμός και τα επιτόκια κινούνταν προς μια ισορροπημένη πορεία.

Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή ανέτρεψαν τις προσδοκίες αυτές. Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ και οι αναταράξεις στις αγορές ενέργειας προκάλεσαν νέα άνοδο των τιμών, οδηγώντας τον πληθωρισμό της Ευρωζώνης από το 1,9% πριν από τον πόλεμο στο 3,2% τον Μάιο.

Παράλληλα, οι αγορές προεξοφλούν πλέον νέες αυξήσεις επιτοκίων από την ΕΚΤ. Οι traders θεωρούν πιθανή μία αύξηση κατά 25 μονάδες βάσης άμεσα και ακόμη μία μέσα στο έτος, καθώς οι πληθωριστικές πιέσεις αποδεικνύονται πιο επίμονες από ό,τι αναμενόταν.

Οι προειδοποιήσεις Κομισιόν και ΟΟΣΑ

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι οι συνέπειες του ενεργειακού σοκ θα εξακολουθήσουν να επηρεάζουν την οικονομία και το 2027.

Στις πιο πρόσφατες προβλέψεις της υπολογίζει ανάπτυξη 1,4% και πληθωρισμό 2,4% το επόμενο έτος, ενώ επισημαίνει ότι η επίδραση των υψηλών ενεργειακών τιμών θα συνεχίσει να γίνεται αισθητή σε ολόκληρη την Ευρωζώνη.

Την ίδια στιγμή, ο ΟΟΣΑ προειδοποιεί ότι ακόμη και αν οι τιμές της ενέργειας κορυφωθούν μέσα στους επόμενους μήνες, ο πληθωρισμός θα παραμείνει πάνω από τον στόχο του 2% για το μεγαλύτερο μέρος της επόμενης χρονιάς.

Δισεκατομμύρια ευρώ για να διασφαλιστεί η ενεργειακή επάρκεια

Παρά τις δυσκολίες στις ενεργειακές προμήθειες, η Ευρώπη έχει καταφέρει μέχρι στιγμής να αποφύγει σοβαρές ελλείψεις αγαθών και καυσίμων.

Το τίμημα, ωστόσο, είναι υψηλό. Από τα τέλη Φεβρουαρίου η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει δαπανήσει επιπλέον 42 δισ. ευρώ για ενεργειακές εισαγωγές, με περίπου τα μισά ποσά να κατευθύνονται στην αγορά φυσικού αερίου.

Παράλληλα, οι Βρυξέλλες ανακοίνωσαν πακέτο στήριξης για τον αγροτικό τομέα, καθώς η αύξηση των τιμών των λιπασμάτων επιβαρύνει σημαντικά το κόστος παραγωγής.

Η Κομισιόν προχώρησε επίσης σε μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία για τα κράτη-μέλη, επιτρέποντας στις κυβερνήσεις να χρηματοδοτούν ευκολότερα μέτρα που συμβάλλουν στη μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.

Οι καταναλωτές γίνονται πιο επιφυλακτικοί

Παρά τις παρεμβάσεις των κυβερνήσεων, οι επιπτώσεις στην πραγματική οικονομία παραμένουν αισθητές.

Οι δείκτες καταναλωτικής εμπιστοσύνης κινούνται σε επίπεδα αντίστοιχα με εκείνα της ενεργειακής κρίσης του 2022, ενώ αρκετοί αναλυτές εκτιμούν ότι ενδέχεται να επιδεινωθούν περαιτέρω.

Ο βασικός λόγος είναι ότι ο πληθωρισμός αρχίζει να αυξάνεται ταχύτερα από τους μισθούς, μειώνοντας το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών και περιορίζοντας τις καταναλωτικές δαπάνες.

Έρευνες δείχνουν ότι οι Ευρωπαίοι καταναλωτές, έχοντας ήδη βιώσει δύο σοβαρά κύματα ανατιμήσεων μέσα σε λιγότερο από πέντε χρόνια, εμφανίζονται πλέον ιδιαίτερα ευαίσθητοι απέναντι στο ενδεχόμενο στασιμοπληθωρισμού.

Γιατί οι τιμές δεν θα πέσουν εύκολα

Ακόμη και στην περίπτωση που αποκατασταθεί πλήρως η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, οι ειδικοί δεν αναμένουν άμεση αποκλιμάκωση των τιμών.

Οι ζημιές σε ενεργειακές υποδομές, οι καθυστερήσεις στην επανεκκίνηση της παραγωγής και η ανάγκη πολλών χωρών να δημιουργήσουν νέα στρατηγικά αποθέματα εκτιμάται ότι θα διατηρήσουν τις τιμές σε σχετικά υψηλά επίπεδα για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Οι αγορές προεξοφλούν μεν ήπια αποκλιμάκωση σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο το 2027, ωστόσο οι τιμές αναμένεται να παραμείνουν σημαντικά υψηλότερες από εκείνες που επικρατούσαν πριν από την έναρξη του πολέμου.

Οι κυβερνήσεις προετοιμάζονται για μακρά περίοδο πίεσης

Σύμφωνα με τον αναλυτή Άλφρεντ Άρνμποργκ του Think Tank Europa, οι αγορές δεν αναμένουν ακραία άνοδο των τιμών, αλλά θεωρούν πλέον δεδομένο ότι το ενεργειακό κόστος θα παραμείνει σε επίπεδα που θα επιβαρύνουν ιδιαίτερα τις χώρες που εξαρτώνται από εισαγόμενη ενέργεια.

Η εικόνα αυτή έχει ήδη οδηγήσει πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις στην παράταση των μέτρων στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, καθώς η προοπτική μιας γρήγορης επιστροφής στην κανονικότητα απομακρύνεται.

Όπως σημειώνει ο ίδιος, οι κυβερνήσεις της Ευρώπης φαίνεται πλέον να προετοιμάζονται όχι για μια προσωρινή αναστάτωση, αλλά για μια παρατεταμένη ενεργειακή και οικονομική κρίση που ενδέχεται να συνοδεύσει την ήπειρο για αρκετά ακόμη χρόνια.

Διαβάστε επίσης:

Συντάξεις: Τι ισχύει για τα όρια, τι έρχεται και ποιο μοντέλο εξετάζεται από το 2030

Μισή 13η σύνταξη αντί για επίδομα 300 ευρώ - Το νέο σενάριο για τους συνταξιούχους