Υγεία

Σταμναγκάθι: Το «μαγικό» αγριόχορτο της Κρήτης -Ποιες ασθένειες καταπολεμά

σταμναγκάθι

Το σταμναγκάθι είναι μια ποικιλία άγριου ραδικιού, και θεωρείται το πιο εκλεκτό άγριο χόρτο της Κρήτης. Πρόκειται για ένα πολύ ξεχωριστό στη γέυση χόρτο, το οποίο τρώγεται παντού στην Κρήτη, τόσο ωμό, όσο και μαγειρεμένο με κρέας.

 Η επιστημονική ονομασία του σταμναγκαθιού είναι “Κιχώριον το ακανθώδες” ή Cichorium spinosum” στα λατινικά. Παρόλα αυτά, η λέξη σταμναγκάθι επικράτησε χάρη στην ιδιαίτερη χρήση του από τους Κρητικούς του παλιού καιρού: Το τοποθετούσαν πάνω στο στόμιο της στάμνας με το νερό, όταν το αποθήκευαν, προκειμένου τα αγκάθια του να φράζουν το στόμιο και να αποθαρρύνουν τα έντομα και τα ζωύφια να πηγαίνουν στο νερό (το αγκάθι πάνω από τη στάμνα = σταμναγκάθι).

 Που βρίσκουμε το σταμναγκάθι

 Το σταμναγκάθι είναι ένα άγριο χόρτο της Κρήτης με τεράστια προσαρμοστικότητα. Μπορεί να φυτρώσει και να αναπτυχθεί τόσο σε “κανονικά” εδάφη, όσο και σε εδάφη με έντονη αλμύρα, αλλά και εδάφη με χαμηλή υγρασία.

 Στην Κρήτη βρίσκουμε το σταμναγκάθι τόσο στις πεδιάδες, όσο και σε μεγάλο ύψος στα βουνά και τα υψίπεδα, αλλά παράλληλα το βρίσκουμε να φυτρώνει και κοντά στη θάλασσα, στον “γιαλό”, από όπου πήρε και τη δεύτερη ονομασία που είναι γνωστό στην Κρήτη, “γιαλορίδικο”. Σήμερα, πάντως, το άγριο σταμναγκάθι το βρίσκουμε πιο εύκολα στα βουνά της Κρήτης, και ιδίως στις πιο απόκρημνες και απομονωμένες περιοχές, γιατί στα πεδινά και τα παραθαλάσσια εδάφη μαζεύεται συστηματικά, καθώς είναι πολύ δημοφιλές και εκλεκτό έδεσμα.

Τόσο η Κρήτη, όσο και η Κύπρος, η Σικελία και η Μάλτα είναι ιδιαίτερα πλούσιες σε αυτό.

 

Αναλυτικότερα:

Σταμναγκάθι: Διατροφική αξία

Τα χαρίσµατα του σταµναγκαθιού δεν είναι µόνο γευστικά. Γνωστό από την αρχαιότητα για τις διουρητικές του ιδιότητες, αναφέρεται από τον Αριστοφάνη, τον Θεόφραστο και τον Διοσκουρίδη. Η µοντέρνα ανάλυση της σύστασής του επιβεβαίωσε τους αρχαίους που το εκτιµούσαν ιδιαίτερα:
Το σταμναγκάθι περιέχει σημαντικές ποσότητες αντιοξειδωτικών, όπως βιταμίνη C (36,58 mg/100 γρ.), βιταμίνη Ε (α-τοκοφερόλη- 9,78 mg/100 γρ.), β-καροτένιο (2,66 mg/100 γρ.), βιταμίνη Α (5717 IU/100 γρ.) και φαινόλες (20,31 mg/100γρ.).

Επίσης περιέχει γλουταθειόνη (13,77 mg/100 γρ.), η οποία είναι ένα αμινοξύ που μετατρέπεται στον οργανισμό σε υπεροξειδάση της γλουταθειόνης, που είναι ισχυρός αντιοξειδωτικός παράγοντας. Ουσιαστικά η γλουταθειόνη είναι ένα είδος αντιοξειδωτικού που βοηθά το σώμα να απαλλαγεί από τις τοξίνες.

Το σταμναγκάθι είναι επίσης καλή πηγή σιδήρου, ψευδαργύρου, καλίου και μαγνησίου. Περιέχει μέτριες ποσότητες σε α-λινολενικό οξύ ALA (C18:3) ω-3 λιπαρά οξέα (44.4 mg /100 γρ.). Οι πολυφαινόλες έχουν ισχυρή αντιοξειδωτική δράση και τα Ω-3 λιπαρά οξέα είναι σύμμαχος της καρδιάς και της καλής υγείας του οργανισμού. Γενικά θεωρείται διουρητικό, χωνευτικό,τονωτικό και χολαγωγό.

Χαρακτηριστικά και επιπλέον πληροφορίες

Χολαγωγό – υπακτικό: Στα αρχαία χρόνια το χρησιμοποιούσαν για την θεραπεία προβλημάτων της χολής και του ήπατος. Αυτή η δράση του οφείλεται σε μία ουσία, το «κιχώριο» και βοηθά στην αποσυμφόρηση της χοληδόχου κύστεως και του ήπατος.
Αντιοξειδωτικό: Τα β-καροτένια που περιέχει συμβάλλουν στην αντιμετώπιση των ελεύθερων ριζών, γεγονός που βοηθά στην καρδιαγγειακή προστασία του οργανισμού και προάγει την αντιγήρανση των ιστών.
Τονωτικό – χωνευτικό: Είναι τονωτικό του στομάχου και ευνοεί την πέψη. Βοηθά στην απομάκρυνση της χοληστερίνης από το αίμα, ενώ αναφέρεται πως το αφέψημα των φύλλων του δρα κάτα του διαβήτη και της παχυσαρκίας.
Αντιρευματικό: Όλα τα είδη ραδικιών έχουν διουρητικές ιδιότητες. Εξαιτίας αυτής της ιδιότητας βοηθά και στην αντιμετώπιση των ρευματισμών, αλλά και της κατακράτησης υγρών κατά την διάρκεια της έμμηνου ρύσεως.
Αδένες: Δρα ρυθμιστικά στην λειτουργία πολλών αδένων.
Δέρμα: Θεραπεύει πολλές δερματικές παθήσεις. Αναφέρεται πως από τα αρχαία χρόνια το χρησιμοποιούσαν για την θεραπεία κρεατοελιών, σπυριών και κάλων.

Το σταμναγκάθι συνοδεύεται πάντα από εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο στην κουζίνα των Κρητικών. Στη Κρήτη το σταμναγκάθι τρώγεται συνήθως βραστό ή λεμονάτο με κατσίκι ή αρνί (φρικασέ).

Όπως συμβαίνει με όλα τα χόρτα της Κρήτης, η παρασκευή της σαλάτας εξαρτάται από τις τοπικές ιδιαιτερότητες και από τη φαντασία της κάθε νοικοκυράς. Δεν είναι σπάνιες οι περιπτώσεις που το σταμναγκάθι χρησιμοποιείται αναμεμειγμένο με άλλα άγρια χόρτα, με λίγο κρεμμύδι (χρησιμοποιείται το χλωρό κρεμμύδι και, κυρίως, τα υπέργεια μέρη του) και άνηθο. Μαγειρεύεται με πολλούς τρόπους. Ωμό ή βραστό με λίγο ελαιόλαδο και λεμόνι.

Στην Κάσο το παστώνουν και το χρησιμοποιούν το καλοκαίρι στο «τσικνωτό» (γιαχνί).

Τι χρειάζεται προσοχή

Δυστυχώς τα τελευταία χρόνια που έγινε μόδα το σταμναγκάθι, έκαναν την εμφάνιση τους πολλών ειδών σταμναγκάθια στις λαϊκές αγορές και στα μεγάλα super-market. Τα περισσότερα από αυτά όμως, δεν έχουν σχέση με το γνήσιο και από αρχαιοτάτων χρόνων γνωστό σταμναγκάθι. Το σταμναγκάθι καταρχήν έχει πικρή γεύση, σταμναγκάθι που δεν έχει πικρή γεύση είτε ωμό είτε μαγειρεμένο δεν είναι σταμναγκάθι, και αν είναι δεν είναι το άγριο. Επίσης το σταμναγκάθι έχει πολύ σγουρά φύλλα τα οποία θυμίζουν λάμα πριονιού όταν τα κοιτάς.

Υγεία

Χυμός καρότου: Οι ευεργετικές του ιδιότητες

χυμός καρότου

Ο χυμός καρότου θεωρείται ιδιαίτερα θρεπτικός, καθώς παρέχει σημαντικές ποσότητες καλίου και βιταμίνης C στον οργανισμό, ενώ είναι πλούσιος και σε καροτενοειδή. Η κατανάλωσή του ενισχύει την ανοσία και βελτιώνει, μεταξύ άλλων. την υγεία του δέρματος και των ματιών.

Ας δούμε αναλυτικά οκτώ εντυπωσιακά οφέλη του χυμού καρότου.

1. Πολύ θρεπτικός
Ο χυμός καρότου έχει λίγες θερμίδες και υδατάνθρακες, ενώ περιέχει αναρίθμητα θρεπτικά συστατικά και καροτενοειδείς χρωστικές, όπως η λουτεΐνη και η ζεαξανθίνη, που δρουν σαν αντιοξειδωτικά και καταπολεμούν τις ελεύθερες ρίζες. Το βασικό καροτενοειδές είναι ΄το β-καροτένιο, υπεύθυνη για το πορτοκαλί χρώμα των καρότων, την οποία το σώμα μετατρέπει στο αντιοξειδωτικό βιταμίνη A.

2. Θωρακίζει τα μάτια
Μόλις 250 ml χυμού καρότου περιέχουν περισσότερο από το 250% της ημερήσιας διατροφικής αξίας σε βιταμίνη Α, κυρίως υπό τη μορφή καροτενοειδών, όπως η β-καροτίνη, ζωτικής σημασίας για την υγεία των ματιών.

Πολλές μελέτες έχουν συσχετίσει την πρόσληψη φρούτων και λαχανικών που περιέχουν καροτενοειδή με μειωμένο κίνδυνο τύφλωσης και οφθαλμοπαθειών σχετικών με το γήρας.

Επιπλέον, η λουτεΐνη και ζεαξανθίνη που συσσωρεύονται στα μάτια, τα προστατεύουν από την επιβλαβή ακτινοβολία. Η υψηλή διατροφική πρόσληψη των δύο αυτών καροτενοειδών μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο προβλημάτων στα μάτια, όπως η εκφύλιση της ωχράς κηλίδας. Σε μια ανάλυση έξι μελετών, μάλιστα, αναδείχθηκε μια σύνδεση ανάμεσα στην υψηλή διατροφική πρόσληψη αυτών των ενώσεων και σε 26% χαμηλότερο κίνδυνο εκφύλισης της ωχράς κηλίδας.

3. Ενισχύει την ανοσία
Ο χυμός καρότου ενδέχεται να ενισχύει τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος. Οι βιταμίνες A και C που βρίσκονται στον χυμό λειτουργούν ως αντιοξειδωτικά και προστατεύουν τα ανοσοκύτταρα από τις βλάβες που προκαλούν οι ελεύθερες ρίζες.

Επιπλέον, ο χυμός είναι πλούσιος στη βιταμίνη B6, παρέχοντας πάνω από το 30% της ημερήσιας διατροφικής αξίας σε ένα ποτήρι. Η βιταμίνη αυτή είναι απαραίτητη για τη βέλτιστη ανοσολογική απόκριση και η ανεπάρκειά της συνδέεται με αποδυναμωμένη ανοσία.

Πράγματι, μελέτη σε τρωκτικά διαπίστωσε ότι η ανεπαρκής διατροφική πρόσληψη της βιταμίνης B6 κατέστειλε την ανάπτυξη των λεμφοκυττάρων, με τις μελέτες σε ανθρώπους να κρίνονται απαραίτητες για την επαλήθευση των αποτελεσμάτων αυτών.

4. Παρέχει αντικαρκινική προστασία
Μελέτες έχουν δείξει ότι ορισμένες ενώσεις που εντοπίζονται στον χυμό καρότου ενδεχομένως να παρέχουν κάποια αντικαρκινική προστασία. Συγκεκριμένα τα πολυακετυλένια, το β-καροτένιο και η λουτεΐνη μπορεί να είναι αποτελεσματικά έναντι των κυττάρων της λευχαιμίας.

Ενδεικτικά, μελέτη βρήκε ότι η θεραπεία των κυττάρων της λευχαιμίας με εκχύλισμα χυμού καρότου για 72 ώρες οδήγησε στον θάνατο των καρκινικών κυττάρων και σταμάτησε τον κύκλο κυτταρικής ανάπτυξης. Άλλη μελέτη ανέφερε παρόμοια αποτελέσματα, αλλά υπέδειξε τα πολυακετυλένια -και όχι τη β-καροτίνη ή τη λουτεΐνη- ως τους βασικούς αντικαρκινικούς παράγοντες του χυμού καρότου.

Παρόλο, όμως, που αυτά τα αποτελέσματα είναι ελπιδοφόρα, οι διαθέσιμες μελέτες σε ανθρώπους είναι λίγες. Μια μελέτη δύο εβδομάδων σε 22 υγιείς νεαρούς ενήλικες που κατανάλωναν περίπου 330ml χυμού καρότου ημερησίως δεν παρουσίασε σημαντικές διαφορές στους βιοδείκτες των κοπράνων που σχετίζονταν με καρκίνο του παχέος εντέρου. Ωστόσο, η μελέτη αυτή ήταν βραχυχρόνια και με περιορισμένο αριθμό δείγματος, γι’αυτό και οι επιστήμονες επισημαίνουν πως χρειάζονται περισσότερες και πιο εκτενείς έρευνες.

5. Ρυθμίζει το σάκχαρο
Η κατανάλωση μικρών ποσοτήτων χυμού καρότου μπορεί να βοηθά στη μείωση των επιπέδων σακχάρου στο αίμα. Συγκεκριμένα, μελέτες σε αρουραίους με διαβήτη τύπου 2 έδειξαν ότι μειώνει το σάκχαρο και βελτιώνει άλλους σχετικούς δείκτες, λόγω της περιεκτικότητάς του σε προβιοτικά, δηλαδή ωφέλιμα βακτήρια που επηρεάζουν το εντερικό μικροβίωμα που σχετίζεται με τον διαβήτη.

Άλλη μελέτη τρωκτικών βρήκε ότι ο χυμός καρότου ενισχύει τον έλεγχο του σακχάρου λόγω της αντιφλεγμονώδους επίδρασης της ανθοκυανίνης. Επειδή, όμως, το αποτέλεσμα αυτό αφορά σε πολύ συγκεκριμένα είδη καρότου, δεν είναι γνωστό αν το κανονικό καρότο προσφέρει παρόμοιες επιδράσεις.

Ακόμα κι έτσι, πάντως, ο χυμός καρότου έχει χαμηλό γλυκαιμικό δείκτη, μέτρο που δείχνει κατά πόσο ορισμένα τρόφιμα αυξάνουν τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα. Έτσι, η κατανάλωση τροφίμων και ροφημάτων με χαμηλό γλυκαιμικό δείκτη μπορεί να βελτιώνει τη διαχείριση του σακχάρου στους πάσχοντες από διαβήτη, πάντα στις αναλογίες που ενδείκνυνται από τους ειδικούς.

6. Ωφέλιμος για το δέρμα
Ένα ποτήρι χυμού καρότου (250ml) παρέχει πάνω από το 20% της ημερήσιας διατροφικής αξίας σε βιταμίνη C, που είναι απαραίτητη για την παραγωγή κολλαγόνου, ένωση που βρίσκεται σε αφθονία στις φυτικές πρωτεΐνες στο σώμα και παρέχει ελαστικότητα και δύναμη στο δέρμα.

Επιπλέον, η βιταμίνη C λειτουργεί ως αντιοξειδωτικό που προστατεύει το δέρμα από τις βλάβες που προκαλούν οι ελεύθερες ρίζες. Η β-καροτίνη μπορεί, επίσης, να βοηθά το δέρμα, με μια μελέτη να βρίσκει πως διατροφή πλούσια σε καροτενοειδή μπορεί να προστατεύσει το δέρμα από τις βλάβες της υπεριώδους ακτινοβολίας και να βελτιώσει την εικόνα του δέρματος.

7. Βοηθά την καρδιακή υγεία
Ο χυμός καρότου είναι πιθανό να βοηθά στη μείωση των παραγόντων ανάπτυξης καρδιακών παθήσεων. Αρχικά, αποτελεί μια πολύ καλή πηγή καλίου, μέταλλο που παίζει σημαντικό ρόλο στη σωστή ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης. Μια διατροφή με υψηλή περιεκτικότητα σε κάλιο έχει αποδειχθεί πως προστατεύει από την υψηλή αρτηριακή πίεση και το εγκεφαλικό επεισόδιο.

Οι αντιοξειδωτικές ενώσεις μπορεί, επίσης, να ωφελούν την καρδιά. Μελέτη τριών μηνών σε 17 ενήλικες με υψηλά επίπεδα χοληστερόλης και τριγλυκεριδίων βρήκε ότι η κατανάλωση δύο ποτηριών (480ml) χυμού καρότου την ημέρα αύξανε σημαντικά τα αντιοξειδωτικά και μείωνε την οξείδωση των λιπιδίων στο αίμα που μπορεί να οδηγήσει σε καρδιακές παθήσεις.

8. Προστατεύει το ήπαρ
Τα καροτενοειδή θεωρείται πως ενισχύουν την ηπατική υγεία, με πολλές μελέτες να υποδεικνύουν πως οι αντιφλεγμονώδεις και αντιοξειδωτικές επιδράσεις τους προστατεύουν από τη μη αλκοολική λιπώδη νόσο του ήπατος, η οποία εκδηλώνεται όταν το λίπος συσσωρεύεται στο ήπαρ, ως αποτέλεσμα κακής διατροφής, υπερβολικού βάρους ή παχυσαρκίας.

Μια μελέτη οκτώ εβδομάδων σε αρουραίους βρήκε ότι ο χυμός καρότου μείωσε κάποιους δείκτες της μη αλκοολικής λιπώδους νόσου του ήπατος, ενώ άλλη μελέτη παρήγαγε παρόμοια αποτελέσματα, αποκαλύπτοντας ότι ο χυμός δεν μείωνε το λίπος στο ήπαρ αλλά τους φλεγμονώδεις δείκτες στο αίμα. Και σε αυτή την περίπτωση, πάντως, χρειάζονται μελέτες σε ανθρώπους για την επαλήθευση των αποτελεσμάτων.

Πηγή: ygeiamou.gr