Το αμφιλεγόμενο πείραμα για να «ξαναπαγώσουν» οι πάγοι στην Αρκτική

Σε μια απομονωμένη περιοχή της βόρειας Καναδικής Αρκτικής, λίγα χιλιόμετρα από την κοινότητα των Ινουίτ Cambridge Bay, βρίσκεται σε εξέλιξη ένα από τα πιο τολμηρά και αμφιλεγόμενα πειράματα γεωμηχανικής στον πλανήτη.

Η ιδέα μοιάζει απλή αλλά ακούγεται σχεδόν αδιανόητη: επιστήμονες αντλούν θαλασσινό νερό πάνω στον ήδη υπάρχοντα θαλάσσιο πάγο, ώστε αυτό να παγώσει ξανά και να κάνει το στρώμα του πάγου παχύτερο.

Στόχος είναι να αντέξει περισσότερο το καλοκαίρι, να αντανακλά περισσότερη ηλιακή ακτινοβολία και να καθυστερήσει την καταστροφική τήξη της Αρκτικής.

Θαλασσινό νερό πάνω στον πάγο

Το πείραμα πραγματοποιείται από την εταιρεία Real Ice, με χρηματοδότηση από τη βρετανική υπηρεσία Advanced Research and Innovation Agency.

Τον χειμώνα, σε θερμοκρασίες που έφτασαν ακόμη και τους -40 βαθμούς Κελσίου, η ομάδα άνοιξε τρύπες στον πάγο και άντλησε περίπου 50.000 τόνους θαλασσινού νερού στην επιφάνειά του.

Το νερό πάγωσε σχεδόν αμέσως, αυξάνοντας το πάχος του θαλάσσιου πάγου κατά περίπου 50 εκατοστά, σύμφωνα με τις πρώτες μετρήσεις.

Το αποτέλεσμα ήταν ορατό ακόμη και από δορυφορικές εικόνες: η περιοχή όπου έγινε η παρέμβαση εμφανιζόταν ως μια λευκή «νησίδα» μέσα σε μπλε λιμνούλες λιωμένου πάγου.

Γιατί είναι τόσο κρίσιμος ο πάγος της Αρκτικής

Η Αρκτική θερμαίνεται με πολύ ταχύτερο ρυθμό από τον υπόλοιπο πλανήτη.

Τα τελευταία 45 χρόνια, ο θερινός θαλάσσιος πάγος έχει μειωθεί κατά περίπου 40%, δημιουργώντας έναν επικίνδυνο φαύλο κύκλο.

Ο λευκός πάγος αντανακλά μεγάλο μέρος της ηλιακής ακτινοβολίας πίσω στο διάστημα. Αντίθετα, η ανοιχτή θάλασσα απορροφά πολύ περισσότερη θερμότητα.

Όσο περισσότερο λιώνει ο πάγος, τόσο περισσότερο θερμαίνεται ο ωκεανός και τόσο επιταχύνεται η τήξη.

Οι επιστήμονες φοβούνται ότι η Αρκτική μπορεί να μείνει χωρίς θερινό θαλάσσιο πάγο ακόμη και μέσα στη δεκαετία του 2030, εξέλιξη που θα μπορούσε να επηρεάσει ολόκληρο το παγκόσμιο κλιματικό σύστημα.

Η τεχνολογία πίσω από το πείραμα

Η μέθοδος της Real Ice βασίζεται σε μια ιδιαιτερότητα του πάγου.

Όταν αντλείται θαλασσινό νερό στην επιφάνεια, μετατρέπει το μονωτικό στρώμα χιονιού σε παγοπολτό και στη συνέχεια σε πάγο.

Έτσι, το πολύ ψυχρό αέρας περνά καλύτερα μέσα από το στρώμα και επιτρέπει στον πάγο να μεγαλώσει και από κάτω.

Η ομάδα δοκιμάζει επίσης διαφορετικές τεχνικές, όπως άντληση σε δύο φάσεις και άνοιγμα μικρών οπών αποστράγγισης ώστε να φεύγουν οι μπλε λιμνούλες λιωμένου νερού και να αποκαλύπτεται ξανά πιο φωτεινός πάγος από κάτω.

Η θεωρία είναι ότι ακόμη και λίγες επιπλέον ημέρες ή εβδομάδες ζωής του πάγου μπορούν να κάνουν διαφορά σε τοπικό επίπεδο.

Ο ρόλος των Ινουίτ

Για τις κοινότητες των Ινουίτ, ο πάγος δεν είναι απλώς περιβαλλοντικό ζήτημα. Είναι δρόμος, τρόπος ζωής, εργαλείο επιβίωσης και κομμάτι της πολιτιστικής τους ταυτότητας.

Στο Cambridge Bay, οι κάτοικοι χρησιμοποιούν τον πάγο για μετακινήσεις, ψάρεμα, κυνήγι και πρόσβαση σε περιοχές της ενδοχώρας.

Οι αλλαγές είναι ήδη ορατές. Ο πάγος γίνεται λεπτότερος, παγώνει αργότερα και λιώνει νωρίτερα, κάνοντας τις διαδρομές πιο επικίνδυνες.

Η Real Ice αναφέρει ότι συνεργάζεται με την τοπική κοινότητα και ότι το σημείο του πειράματος επιλέχθηκε μακριά από περιοχές κυνηγιού, με τη συμβολή οργανώσεων κυνηγών και παγιδευτών.

Το μεγάλο σχέδιο με υποβρύχια drones

Η χρήση ανθρώπινων ομάδων πάνω στον πάγο δεν θα μπορούσε ποτέ να εφαρμοστεί σε μεγάλη κλίμακα λόγω κόστους και ακραίων συνθηκών.

Γι’ αυτό η εταιρεία δοκιμάζει ένα πιο φιλόδοξο σενάριο: αυτόνομα υποβρύχια drones που θα κινούνται κάτω από τον πάγο, θα ανοίγουν τρύπες και θα αντλούν νερό στην επιφάνεια.

Η ιδέα είναι ότι κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας οι συνθήκες είναι πιο σταθερές για ηλεκτρονικά συστήματα, μπαταρίες και αντλίες.

Στο μέλλον, ένα σμήνος τέτοιων drones θα μπορούσε θεωρητικά να στοχεύει κρίσιμες περιοχές της Αρκτικής όπου η απώλεια πάγου είναι ταχύτερη.

Οι υπολογισμοί της εταιρείας μιλούν για κόστος που θα μπορούσε να φτάσει τα 10 δισ. δολάρια μακροπρόθεσμα, αν ο στόχος ήταν να σταματήσει η ετήσια απώλεια θαλάσσιου πάγου.

Οι φόβοι των επιστημόνων

Η γεωμηχανική παραμένει βαθιά αμφιλεγόμενη.

Πολλοί πολικοί επιστήμονες αντιτίθενται στην τεχνητή πάχυνση του θαλάσσιου πάγου, θεωρώντας την τεχνικά δύσκολη, περιβαλλοντικά επικίνδυνη και πιθανό αποπροσανατολισμό από τη βασική ανάγκη: τη γρήγορη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

Οι επικριτές φοβούνται ότι τέτοια πειράματα μπορεί να δημιουργήσουν την ψευδαίσθηση πως υπάρχει τεχνολογική «μαγική λύση» για την κλιματική κρίση, μειώνοντας την πίεση για περιορισμό των ορυκτών καυσίμων.

Υπάρχουν και πρακτικά ερωτήματα: τι επιπτώσεις έχει η άντληση θαλασσινού νερού στην επιφάνεια του πάγου; Πώς επηρεάζονται η αλατότητα, οι μικροοργανισμοί, τα θρεπτικά στοιχεία και η τοπική οικολογία; Μπορεί μια τέτοια παρέμβαση να επηρεάσει φώκιες ή πολικές αρκούδες που χρησιμοποιούν χιόνι και πάγο για αναπαραγωγή;

Οι υποστηρικτές του πειράματος απαντούν ότι ακριβώς γι’ αυτό χρειάζεται έρευνα, σταδιακά και με προσεκτική παρακολούθηση.

«Δεν αντικαθιστά τη μείωση των εκπομπών»

Ακόμη και όσοι συμμετέχουν στο πρόγραμμα αναγνωρίζουν ότι η τεχνητή πάχυνση του πάγου δεν μπορεί να αντικαταστήσει τη μείωση των εκπομπών.

Η βασική ιδέα είναι ότι, αν η κλιματική κρίση προχωρά πιο γρήγορα από τις πολιτικές αποφάσεις, ίσως χρειαστούν προσωρινά πρόσθετα εργαλεία για να προστατευθούν κρίσιμα οικοσυστήματα.

Η Real Ice υποστηρίζει ότι το ερώτημα δεν είναι αν η τεχνολογία πρέπει να εφαρμοστεί αύριο σε μεγάλη κλίμακα, αλλά αν μπορεί να είναι αποτελεσματική, ασφαλής και κοινωνικά αποδεκτή.

Μέχρι στιγμής, η απάντηση παραμένει ανοιχτή.

Ένα πείραμα με τεράστιο διακύβευμα

Το πείραμα στην Αρκτική δείχνει πόσο μακριά είναι πλέον διατεθειμένοι να φτάσουν ορισμένοι επιστήμονες μπροστά στην επιτάχυνση της κλιματικής κρίσης.

Από τη μία πλευρά, η ιδέα να «ξαναπαγώσει» τεχνητά η Αρκτική μοιάζει με τελευταία γραμμή άμυνας απέναντι σε ένα σύστημα που αλλάζει επικίνδυνα.

Από την άλλη, ανοίγει μια δύσκολη συζήτηση για το αν ο άνθρωπος μπορεί να παρέμβει σε τόσο ευαίσθητα οικοσυστήματα χωρίς να προκαλέσει νέες, απρόβλεπτες συνέπειες.

Το βέβαιο είναι ότι ο πάγος της Αρκτικής λιώνει.

Το ερώτημα είναι αν η ανθρωπότητα θα περιορίσει γρήγορα τις αιτίες της κρίσης ή αν θα επιχειρήσει, όλο και πιο συχνά, να διορθώσει τα συμπτώματα με τεχνολογίες υψηλού ρίσκου.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

Συνατσάκη: «Βλέπω παιδοψυχολόγο και κάνουμε θεραπείες και με τον σύντροφό μου ως ζευγάρι»