Όταν η «πύρινος λάμψις» βάφει τα ελληνικά βουνά: Η ιστορία του Βόρειου Σέλαος στην Ελλάδα

Αν κάποιος σας έλεγε πως ενώ βρισκόταν στην Αθήνα παρατήρησε το Βόρειο Σέλας στον ουρανό θα τον πιστεύατε; Το πιθανότερο είναι πως θα του λέγατε να πάει να τον κοιτάξει κανένας γιατρός. Το ζήτημα, ωστόσο, είναι πως το παραπάνω σενάριο είναι μεν σπάνιο αλλά όχι απίθανο! Ναι, μπορεί να συμβεί. Για την ακρίβεια μια από τις φορές που έχει συμβεί ήταν σαν σήμερα, στις 25 Οκτωβρίου 1870.

Το είδε και ανέφερε το φαινόμενο αυτό ένας καπετάνιος ο οποίος δεν είχε ιδέα για το συγκεκριμένο (πανέμορφο) φυσικό φαινόμενο.

Και το ακόμα καλύτερο; Ο πρώτος που κατέγραψε (αν και το σωστότερο είναι παρατήρησε) το Βόρειο Σέλας πάνω από την Ελλάδας είναι ο Αναξαγόρας και δεύτερος ο Αριστοτέλης!

Το Βόρειο Σέλας δημιουργείται όταν φορτισμένα σωματίδια, που συνδέονται με την ηλιακή δραστηριότητα, αλληλεπιδρούν με τη μαγνητόσφαιρα της Γης και διεγείρουν άτομα και μόρια στην ανώτερη ατμόσφαιρα.

Συνήθως, η δραστηριότητα αυτή συγκεντρώνεται γύρω από τους μαγνητικούς πόλους. Όταν, όμως, μια γεωμαγνητική καταιγίδα είναι αρκετά ισχυρή, η περιοχή εμφάνισης του σέλαος μπορεί να επεκταθεί σε πολύ χαμηλότερα γεωγραφικά πλάτη. Είναι από αυτές τις φορές, δηλαδή, που το βλέπουμε και στη... γειτονιά μας.

Τι είναι το Βόρειο Σέλας;

Ας πάρουμε, όμως, τα πράγματα από την αρχή και ας δούμε πρώτα τι είναι το Βόρειο Σέλας με όρους επιστημονικούς. «Το Σέλας είναι ένα εντυπωσιακό φωτεινό ουράνιο φαινόμενο που παρατηρείται στα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας και είναι ορατό κυρίως στους πόλους, για αυτό και ονομάζεται επίσης Πολικό Σέλας. Όταν το φαινόμενο συμβαίνει στο Βόρειο πόλο αποκαλείται Βόρειο σέλας, ενώ αντίστοιχα όταν παρατηρείται στο Νότιο πόλο αποκαλείται Νότιο Σέλας» αναφέρει η Wikpedia και στη συνέχεια διαβάζουμε: 

«Με την εξέλιξη όμως των επιστημών και των μέσων έρευνας η δεσπόζουσα θεωρία που αποδείχθηκε και πειραματικά είναι ότι γενεσιουργός αιτία καθίσταται ο βομβαρδισμός των υψηλών ατμοσφαιρικών στρωμάτων από ηλεκτρόνια που προέρχονται από τη συνεχή ροή φορτισμένων σωματίων από τον Ήλιο, που ονομάζεται ηλιακός άνεμος. Η πλειονότητα των φορτισμένων αυτών σωματίων, που είναι κυρίως πυρήνες υδρογόνου και ηλεκτρόνια, εκτρέπονται από το μαγνητικό πεδίο της Γης.

» Ωστόσο, σημαντικό μέρος τους εισχωρεί στη γήινη μαγνητόσφαιρα, όπου επιταχύνεται σε μεγάλες ενέργειες από ηλεκτρομαγνητικά πεδία κατά τη διάρκεια μαγνητικών καταιγίδων. Ηλεκτρόνια υψηλής ενέργειας και μικρής γωνίας κλίσης ως προς τις μαγνητικές γραμμές φτάνουν μέχρι την ανώτερη ατμόσφαιρα, όπου διεγείρουν άτομα οξυγόνου και αζώτου.

» Η διέγερση επιτελείται με την μετατόπιση των ηλεκτρονίων αυτών των ατόμων σε ανώτερες ενεργειακές στοιβάδες, όπου όμως δεν μπορούν να παραμείνουν για πολύ. Με την επάνοδο στην αρχική τους κατάσταση εκπέμπουν την περίσσεια ενέργειας με τη μορφή φωτός. Το χρώμα του φωτός εξαρτάται από το είδος του ατόμου που διεγείρεται και από την ενεργειακή διαφορά των στοιβάδων διέγερσης και ηρεμίας των ηλεκτρονίων του ατόμου».

Δύσκολο; Ε όσο και να πει κανείς είναι κομματάκι δύσκολο. Ας μείνουμε απλά στην ομορφιά. Και την ιστορία. Ο Γερμανός φυσικός και αστρονόμος Otto Rudolf Martin Brendel (1862–1939) ήταν ο πρώτος που φωτογράφησε το Βόρειο Σέλας η οποία βέβαια ήταν ασπρόμαυρη.

Λήφθηκε στις 5 Ιανουαρίου 1892, και δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «The Century» τον Οκτώβριο του 1897. ό,τι γίνεται στον Βορρά με το Βόρειο Σέλας, γίνεται και στο άλλο άκρο του πλανήτη με το Νότιο Σέλας.

Η διαφορά είναι ότι πολύ λιγότερα άτομα έχουν την ευκαιρία να το δουν κάθε χρόνο. Παλαιότερα (πριν από 500 χρόνια) το ιδανικότερο σημείο για να παρατηρήσει κάποιος το φαινόμενο ήταν το νότιο κομμάτι της Νορβηγίας.

Σήμερα πλέον είναι το βόρειο κομμάτι και αυτό γιατί οι μαγνητικοί πόλοι μετακινούνται. Το Βόρειο Σέλας δεν είναι αποκλειστικά νυχτερινό φαινόμενο. Εμφανίζεται και κατά τη διάρκεια της ημέρας απλά το ανθρώπινο μάτι μπορεί να το εντοπίσει μόνο νύχτα.

Το Βόρειο Σέλας πάνω από την Ελλάδα

Πάμε τώρα στα σπάνια. Μια ημέρα σαν σήμερα, στις 25 Οκτωβρίου του 1870, ο πλοίαρχος του Βασιλικού Ναυτικού Α. Βατσαξής από τη Λευκάδα στέλνει το παρακάτων τηλεγράφημα στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών:

«Την 6ην και 55 ώραν εφάνη άνωθεν νεφών μέχρι αστερισμού Μεγάλης Άρκτου πύρινος λάμψις έχουσα κέντρον σώματι φωτεινόν μέχρι ορίζοντος»!

Το ζήτημα είναι πως ο καπετάνιος είχε κάνει την παρατήρηση αυτή χωρίς να αναφέρει τίποτα για το Βόρειο Σέλας. Και δεν έκανε αναφορά επειδή δεν... γνώριζε την ύπαρξη του! Αυτή θεωρείται η πρώτη σύγχρονη καταγραφή του Σέλαος στην Ελλάδα.

Η δεύτερη και ίσως σημαντικότερη (μεγαλύτερη και λαμπρότερη κατά τον καθηγητή Κ. Μαλτέζο) που έχει καταγραφεί ποτέ στη χώρα έγινε στις 24 Μαρτίου 1940 και δημοσιεύθηκε με κάθε επισημότητα από το Εργαστήριο Αστρονομίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, όταν πολλοί Αθηναίοι υποστήριζαν μεταξύ άλλων πως «θεϊκά πέπλα σκέπουν την Αθήνα».

Ο μετεωρολόγος και πρώην διευθυντής της ΕΜΥ, Θοδωρής Κολυδάς, αναφέρει στην προσωπική του ιστοσελίδα, μίας από τις τελευταίες φορές που εμφανίστηκε το Βόρειο Σέλας πάνω από την Ελλάδα ήταν στην Αθήνα στις 20 Νοεμβρίου 2003 και είχε φωτογραφηθεί από τον κ. Αντώνη Αγιομαμίτη.

«Η Αθήνα μπορεί να έχει γεωγραφικό πλάτος 38 ° Β αλλά αυτό που έχει σημασία είναι το γεγονός ότι το γεωμαγνητικό γεωγραφικό πλάτος της είναι 31 ° Β Ως εκ τούτου, άλλες τοποθεσίες μπορεί να έχουν γεωγραφική θέση χαμηλότερη από την Αθήνα. Μπορούν όμως να χαρακτηριστούν ταυτόχρονα με ένα υψηλότερο γεωμαγνητικό γεωγραφικό πλάτος. Για παράδειγμα, το νοτιότερο άκρο της Φλώριδας (25 ° Ν, 80 ° Δ) είναι 13 ° νοτίως της Αθήνας και χαρακτηρίζεται από γεωμεγανική γεωγραφική απόσταση 36 ° Ν ή 5 ° μεγαλύτερη από αυτή της Αθήνας» αναφέρει ο κ. Κολυδάς.

Από το 2003 μέχρι σήμερα, οι σημαντικότερες καταγεγραμμένες εμφανίσεις περιλαμβάνουν τα επεισόδια του Νοεμβρίου 2023, του Μαΐου και του Οκτωβρίου 2024, καθώς και (πριν από μερικούς μήνες) του Ιανουαρίου 2026.

Για το καλοκαίρι του 2010 υπάρχει αναφορά πιθανής εμφάνισης του σέλαος στην Αλεξανδρούπολη, έπειτα από έντονη ηλιακή δραστηριότητα. Ωστόσο, η συγκεκριμένη περίπτωση δεν διαθέτει την ίδια τεκμηρίωση με τις φωτογραφικά καταγεγραμμένες εμφανίσεις του 2003.

Ο μετεωρολόγος Θοδωρής Κολυδάς έχει επισημάνει ότι η αναφορά δεν είναι επαρκώς αιτιολογημένη. Συνεπώς, η ημερομηνία πρέπει να καταγράφεται ως αμφισβητούμενη και όχι ως επιβεβαιωμένη εμφάνιση.

Έπειτα από περίπου δύο δεκαετίες χωρίς αντίστοιχη ευρέως τεκμηριωμένη εμφάνιση, το Βόρειο Σέλας επέστρεψε εντυπωσιακά στον ελληνικό ουρανό το βράδυ της Κυριακής 5 Νοεμβρίου 2023.

Η κοκκινωπή λάμψη καταγράφηκε σε περιοχές της Κεντρικής Μακεδονίας, με ιδιαίτερα έντονες εικόνες από τις Σέρρες, την Πιερία και τη Χαλκιδική, καθώς και από άλλες περιοχές της Μακεδονίας. Φωτογραφίες και βίντεο δημοσιεύθηκαν από κατοίκους και ερασιτέχνες φωτογράφους.

Το φαινόμενο προκλήθηκε από γεωμαγνητική καταιγίδα που επέτρεψε στο Σέλας να γίνει ορατό σε ασυνήθιστα χαμηλά γεωγραφικά πλάτη.

Μία από τις πιο εκτεταμένες πρόσφατες εμφανίσεις του σέλαος στην Ελλάδα σημειώθηκε τη νύχτα της Πέμπτης 10 προς Παρασκευή 11 Οκτωβρίου 2024.

Το φαινόμενο καταγράφηκε φωτογραφικά σε πολλές περιοχές της χώρας. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:

Μακεδονία: όρος Πάικο, Χορτιάτης Θεσσαλονίκης, Πλαγιάρι Θεσσαλονίκης, Μουδανιά Χαλκιδικής και Κιλκίς.

Στερεά Ελλάδα και Αττική: Λιβαδειά, Εύβοια, Ωρωπός και Πεντέλη.

Νησιωτική Ελλάδα: Κέρκυρα, Λέσβος και Κρήτη.

Οι εικόνες έδειξαν τον ουρανό να αποκτά έντονες κόκκινες αποχρώσεις, ενώ η έκταση των παρατηρήσεων ανέδειξε το μέγεθος της γεωμαγνητικής διαταραχής.

Η πιο πρόσφατη ευρέως δημοσιευμένη εμφάνιση που εντοπίστηκε στην έρευνα σημειώθηκε τη νύχτα της 19ης προς 20ή Ιανουαρίου 2026.

Μια ιδιαίτερα ισχυρή ηλιακή και γεωμαγνητική διαταραχή έκανε το Σέλας ορατό σε περιοχές της βόρειας Ελλάδας, αλλά και δυτικότερα, στο Ιόνιο. Φωτογραφίες δημοσιεύθηκαν από τον Χορτιάτη Θεσσαλονίκης και την Κέρκυρα, ενώ αναφορές για το φαινόμενο υπήρξαν και από άλλες περιοχές.

Οι αποχρώσεις του ουρανού περιλάμβαναν κυρίως κόκκινο και μωβ. Σύμφωνα με τις επιστημονικές εξηγήσεις που δημοσιεύθηκαν τότε, η ισχυρή γεωμαγνητική δραστηριότητα επέτρεψε στο φαινόμενο να γίνει ορατό πολύ νοτιότερα από τη συνήθη ζώνη εμφάνισής του.

Στην αρχαιότητα, όπως ήδη αναφέρθηκε, ο πρώτος που το κατέγραψε είναι ο Αναξαγόρας το 467 πΧ. Ο πρώτος επιστημονικά παρατηρητής του φαινομένου φέρεται ο Αριστοτέλης που όπως αναφέρει στα «Μετεωρολογικά» του (Α’,5):

«Φαίνεται δέ ποτε συνιστάμενα νύκτωρ αἰθρίας οὔσης πολλὰ φάσματα ἐν τῷ οὐρανῷ…, ἡμέρας μὲν οὖν ὁ ἥλιος κωλύει, νυκτὸς δ’ ἔξω τοῦ φοινικοῦ, (δηλαδή του ιώδους), τὰ ἄλλα δι’ ὁμόχροιαν οὐ φαίνεται» που σημαίνει ότι πρέπει να είχε παρατηρήσει έντονα το φαινόμενο του Σέλαος κατά την διάρκεια αίθριας νύκτας».

Η φωτοβολία της ατμόσφαιρας (πάντα κατά τον Αριστοτέλη) δεν είναι ομοιογενής αλλά τα φάσματα του φαινομένου αυτού παρουσιάζουν χάσματα. Και είναι εκείνα που παρουσιάζουν ακριβώς το Σέλας ως κυματιζόμενες «ουράνιες κουρτίνες» ή «ουράνιες μπαλαρίνες» όπως χαρακτηρίζεται το φαινόμενο από τους σύγχρονους παρατηρητές.

Πηγή: reader.gr

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

Κύμα διαδηλώσεων στην Ευρώπη: Τραυματίες σε Αλβανία και Ιταλία, «πνίγηκε» στα χημικά η Γαλλία

Τι θα φάμε σήμερα; Κοτόπιτα στην τοστιέρα