Νοέμβριος: Ο μήνας της γης, του κρασιού, της σποράς και των γιορτών

Ο Νοέμβριος είναι ο 11ος μήνας του έτους (και ο τρίτος και τελευταίος του φθινοπώρου), ένας μήνας-γέφυρα που μας εισάγει σιγά σιγά στην «καρδιά» του χειμώνα. Παρά το γεγονός ότι σήμερα κατέχει την ενδέκατη θέση στο Γρηγοριανό ημερολόγιο, το όνομά του προέρχεται από τη λατινική λέξη novem (εννέα), καθώς στο αρχαίο 10μηνο ρωμαϊκό ημερολόγιο ήταν ο ένατος κατά σειρά μήνας.

Οι Λαϊκές Ονομασίες και η Σύνδεση με τη Γη

Στην ελληνική λαϊκή παράδοση, ο Νοέμβριος είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με τις αγροτικές εργασίες και τις καιρικές μεταβολές:

• Σποριάς ή Μεσοσπορίτης: Λόγω της εντατικής σποράς των δημητριακών. Η 21η Νοεμβρίου (Εισόδια της Θεοτόκου) ονομάζεται και της «Παναγίας της Μεσοσπορίτισσας», καθώς οι αγρότες βρίσκονται στα μισά της σποράς.

• Βροχάρης: Γιατί φέρνει τις πρώτες μεγάλες και απαραίτητες για τη γη βροχές.

• Κρασομηνάς: Σε πολλές περιοχές συνηθίζεται να ανοίγουν τα νέα κρασιά στις 3 Νοεμβρίου (γιορτή του Αγίου Γεωργίου του Μεθυστή).

• Αντριάς: Λόγω της γιορτής του Αγίου Ανδρέα στις 30 Νοεμβρίου, που συμπίπτει με το τσουχτερό κρύο («αντρειεύει» ο χειμώνας).

Μεγάλες Θρησκευτικές και Ιστορικές Γιορτές

Ο μήνας είναι γεμάτος από σημαντικά ορόσημα του εορτολογίου και της ιστορίας μας:

• 8 Νοεμβρίου: Των Ταξιαρχών (Μιχαήλ και Γαβριήλ), γιορτή της Πολεμικής Αεροπορίας.

• 14 Νοεμβρίου: Του Αγίου Φιλίππου, ημέρα που σηματοδοτεί το ξεκίνημα της μεγάλης 40ήμερης νηστείας των Χριστουγέννων (Σαρανταήμερο).

• 17 Νοεμβρίου: Η ιστορική επέτειος της εξέγερσης του Πολυτεχνείου.

• 21 Νοεμβρίου: Τα Εισόδια της Θεοτόκου, ημέρα αφιερωμένη και στις Ένοπλες Δυνάμεις.

• 30 Νοεμβρίου: Του Αγίου Ανδρέα, του «Τρυποτηγανά», καθώς το έθιμο θέλει τις νοικοκυρές να φτιάχνουν λουκουμάδες ή τηγανίτες εκείνη την ημέρα.

Λαϊκή Σοφία & Παροιμίες

Η καθημερινότητα του παρελθόντος αποτυπώθηκε σε σοφά ρητά:

• «Νοέμβρη οργώματα κι ελιές, δεν απολείπουν οι δουλειές.»

• «Όταν έρθει ο Νοέμβρης, σιγομπαίνει ο χειμώνας.»

• «Του Σαρανταμέρου η μέρα, "καλημέρα" – "καλησπέρα".» (λόγω της αισθητής μείωσης της διάρκειας της ημέρας).

Ο Νοέμβριος κουβαλάει τη δική του μελαγχολική αλλά και ζεστή γοητεία. Είναι ο μήνας των πεσμένων φύλλων, της μυρωδιάς του βρεγμένου χώματος, των πρώτων τζακιών και της προετοιμασίας για τη θαλπωρή του χειμώνα.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Tο Λύκειο Ελληνίδων Ρεθύμνης που δεν σταμάτησε να προσφέρει στον πόλεμο και την Κατοχή