Αφιερωματα

Κωνσταντίνος Χατζηλάκος: Ένας από τους τελευταίους αεροπόρους της γενιάς του '40

χατζηλάκος

Ο αντιπτέραρχος (Ι) ε.α. Κωνσταντίνος Χατζηλάκος, πιλότος καταδιωκτικών στον Β' ΠΠ, και ζωντανός θρύλος της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας, στα 99 του χρόνια μιλά στο ΑΠΕ-ΜΠΕ και ξετυλίγει το νήμα της μυθιστορηματικής ζωής του, σε συνέντευξή του στον Βασίλη Πια

-Κύριε Χατζηλάκο είστε μια εμβληματική μορφή της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας. Στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, ως πιλότος διώξεως με αεροσκάφη «Hurricane» και «Spitfire», πραγματοποιήσατε πάνω από διακόσιες πολεμικές αποστολές στα μέτωπα της Βορείου Αφρικής, της Μεσογείου, της Ιταλίας, της Γιουγκοσλαβίας και του Αιγαίου. Πείτε μας πως άρχισαν όλα.
-Για μας τούς νέους Ίκαρους, όλα άρχισαν με το «ΟΧΙ» της Ελλάδας και συνεχίστηκε με την εκπλήρωση ενός όρκου και ενός χρέους. Μια πορεία γεμάτη άγχος, πόνο και αίμα. «Ή ταν ή επι τας». Έτσι και έγινε.
 

-Με την κατάρρευση του μετώπου τον Απρίλιο του 1941, και την είσοδο των Γερμανών στην Ελλάδα, από το Άργος όπου είχε μετασταθμεύσει η Σχολή Ικάρων -μέσω της αμυνόμενης Κρήτης- βρεθήκατε μαζί με τους υπόλοιπους 39 Ικάρους στην Αίγυπτο, και στη συνέχεια στη Ροδεσία (νυν Ζιμπάμπουε) και το Σουδάν. Εκεί ολοκληρώσατε την εκπαίδευσή σας ως πιλότος διώξεως, πριν ενταχθείτε στις ελληνικές πολεμικές μοίρες της Μ. Ανατολής, υπό την αιγίδα της Βρετανικής Βασιλικής Αεροπορίας. Δώστε μας μια εικόνα εκείνης της περιόδου, λίγο πριν μπείτε ενεργά ως μάχιμος πιλότος, στο καμίνι του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.
-Μπήκαμε στην Σχολή Ικάρων το καλοκαίρι του '40, άρα ξέραμε τι μας περίμενε. Η διαδρομή μας από το Τατόι, στο Άργος, στην Κρήτη, στην Παλαιστίνη στην Αίγυπτο, στην Ροδεσία και στο Σουδάν, όπου τελειώσαμε την πολεμική μας εκπαίδευση, δεν ήταν παρά η διαδρομή για την εκπλήρωση του στόχου μας που ήταν να βρεθούμε το συντομότερο στις πολεμικές Μοίρες και να ριχτούμε στον αγώνα.

-Τον Φεβρουάριο του 1943 τοποθετηθήκατε στην νεοϊδρυθείσα τότε 336η Μοίρα Διώξεως, εφοδιασμένης με αεροσκάφη «Hurricane». Για το επόμενο διάστημα ένα αντίσκηνο καταμεσής της ανελέητης Λιβυκής ερήμου, θα γίνει το σπίτι σας. Εξορμούσατε από πρόχειρα αεροδρόμια στα παράλια της Βορείου Αφρικής και από εκεί σε όλη τη Μεσόγειο για να προστατέψετε κυρίως συμμαχικές νηοπομπές, αλλά και σε επιχειρήσεις στην κατεχόμενη Κρήτη. Πείτε μας κύριε Πτέραρχε τι θυμάστε από αυτές τις αποστολές.
-Απογειωνόμαστε τέσσερις και επιστρέφαμε δύο, ή ένας, ή κάποιες φορές, κανένας. Aυτό θυμάμαι.

-Αληθεύει πώς τον Νοέμβριο του 1943 ήσασταν ένα από τα τέσσερα «Hurricane», που σηκώθηκαν επειγόντως για να παρέχουν αεροπορική κάλυψη σ' ένα καταδρομικό που κατέπλεε με μεγάλη ταχύτητα προς το λιμάνι της Αλεξάνδρειας, στο οποίο επέβαινε ο Βρετανός πρωθυπουργός Ουίνστον Τσόρτσιλ, και δυο μέρες αργότερα πάλι συνοδεύσατε ένα αμερικάνικο βομβαρδιστικό «Liberator», που μετέφερε τον Αμερικανό πρόεδρο Φραγκλίνο Ρούσβελτ στην Τεχεράνη;
-Πράγματι, στις 22 και 26 του Νοεμβρίου του 1943, τέσσερα «Hurricane» της 336 απογειώθηκαν για δύο απόρρητες αποστολές. Η μία ήταν να παρέχουμε κάλυψη σ' ένα καταδρομικό και η άλλη να συνοδέψουμε ένα βομβαρδιστικό «Liberator» με Αμερικάνικα χαρακτηριστικά. Αργότερα, όταν έληξε το απόρρητο, μάθαμε ποιό ήταν το πολύτιμο φορτίο τους. Έτυχε να λάβω μέρος και στις δύο αποστολές.
 

-Από τα τέλη του 1943 οι δυο Ελληνικές Μοίρες Διώξεως στη Βόρεια Αφρική, εφοδιάστηκαν με αεροσκάφη «Spitfire». Πόσο διαφορετικό ήταν αυτό το αεροπλάνο σε σύγκριση με το «Hurricane», που πετούσατε ως τότε;
-Το «Hurricane» είναι σαν το άλογο που τραβάει το άροτρο. Δυνατό, ανθεκτικό, επίμονο, πεισματάρικο. Το «Spitfire» είναι σαν ένα καθαρόαιμο κούρσας, ελαφρύ, γρήγορο, ευέλικτο και πάνω απ' όλα, όμορφο.

-Το Φθινόπωρο του 1944 τα ελληνικά φτερά αποχωρούν από τη Βόρεια Αφρική και εγκαθίστανται σε βάσεις στην Ιταλία. Είναι η περίοδος που τα γερμανικά στρατεύματα εγκαταλείπουν εσπευσμένα τα Βαλκάνια, μια και ο πόλεμος έχει μεταφερθεί στην καρδιά της δικής τους χώρας. Πείτε μας κύριε Χατζηλάκο για τις αποστολές στις οποίες λάβατε μέρος, επιχειρώντας από ιταλικά αεροδρόμια και πως νιώσατε όταν πληροφορηθήκατε ότι στις 12 Οκτωβρίου 1944, η Αθήνα ήταν και πάλι ελεύθερη.
-Η 12η Οκτωβρίου του 1944 ήταν ημέρα χαράς για τους Αθηναίους αλλά εγώ την θυμάμαι σαν την ημέρα που σκοτώθηκε ο συνάδελφός μου Επαμεινώντας Κοττάς, σε μία αποστολή στην Γιουγκοσλαβία, την ώρα που ο Πρωθυπουργός της Ελλάδας ύψωνε στην Ακρόπολη την ελληνική σημαία. Βλέπετε ο πόλεμος στην Ευρώπη συνεχίστηκε και μετά την 12η Οκτωβρίου. Μετά από τις αποστολές που κάναμε στο Αιγαίο, μέχρι να παραδοθούν και οι τελευταίες γερμανικές φρουρές, όπου σκοτώθηκαν άλλοι 6 συνάδελφοί μου, εγώ και ο Λευτέρης Καραμαλέγκος επιστρέψαμε στην Ιταλία όπου συνεχίζονταν με σφοδρότητα οι μάχες και ενταχθήκαμε σε αγγλική Μοίρα διώξεως, μέχρι το τέλος του πολέμου στην Ευρώπη, στις 8 Μαίου 1945. Στις 12 Οκτωβρίου λοιπόν, χαρήκαμε για την απελευθέρωση της Αθήνας, αλλά εμείς δεν σταματήσαμε να πολεμάμε.

-Πότε επιστρέψατε στην ελεύθερη πλέον Ελλάδα και πόσοι από τους αρχικά 40 Ικάρους της 10ης σειράς είχαν επιβιώσει;
-Στην Αθήνα επιστρέψαμε στις 14 Νοεμβρίου του 1944. Από τους 22 χειριστές που επανδρώσαμε την 336η Μοίρα τον Φεβρουάριο του 1943, επιστρέψαμε μόνον επτά. Από τους 40 συμμαθητές μου γυρίσαμε οι μισοί.

-Ποιόν από όλους τους συμπολεμιστές σας φέρνετε πιο συχνά στη μνήμη σας σήμερα. Γνωρίζετε εάν κάποιοι άλλοι αεροπόροι από τις ελληνικές μοίρες της Μ. Ανατολής βρίσκονται σήμερα στη ζωή;
-Κανέναν δεν ξεχνάς. Και κυρίως εκείνον με τον οποίον μοίραζες το αντίσκηνό σου και το βράδυ μετά από την επιστροφή από αποστολή, το ράντζο του το έβρισκες άδειο. Από τους συμμαθητές μου σήμερα εν ζωή είναι μόνον ένας, ο Στάθης Αθανασόπουλος.
 

-Με ποιο μαχητικό αεροσκάφος θα θέλατε να πετάτε σήμερα, εάν μπορούσαμε να γυρίσουμε τον χρόνο πίσω και ήσασταν 23 ετών;
-Το «Spitfire», γιατί είναι συνδεδεμένο με τις πιο έντονες στιγμές της ζωής μου, ως αεροπόρος.

-Τι έχετε να πείτε στους σημερινούς Έλληνες πιλότους της πολεμικής αεροπορίας, που υπερασπίζονται καθημερινά το Αιγαίο;
-Να έχουν το καθήκον και την τιμή στην καρδιά τους και να κάνουν αυτό που αυτή υπαγορεύει.

-Κύριε Χατζηλάκο εκπληρώσατε με το παραπάνω το χρέος σας προς την πατρίδα, στις πλέον αντίξοες συνθήκες. Ποιό είναι το δικό μας χρέος σήμερα;
-Να μη ξεχνάμε, να τιμούμε και να επαγρυπνούμε.
 -Κύριε Πτέραρχε σας ευχαριστώ.
Βασίλης Πιας
   
Κωνσταντίνος Χατζηλάκος: Από τον πόλεμο στην ειρήνη. Ένα σύντομο βιογραφικό
 

Ο αντιπτέραρχος (Ι) ε.α. Κωνσταντίνος Χατζηλάκος γεννήθηκε στη Λάρισα το 1920. Κατετάγη στη Σχολή Ικάρων το 1940. Κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου (1940-1945) ως μάχιμος πιλότος της Ελληνικής Βασιλικής Αεροπορίας, έδρασε στα πεδία των μαχών της Βορείου Αφρικής, της Μεσογείου, της Ιταλίας, της Γιουγκοσλαβίας και του Αιγαίου. Έχει στο ενεργητικό του πάνω από 200 πολεμικές αποστολές με αεροσκάφη «Hurricane» και «Spitfire». Για την δράση του αυτή του απονεμήθηκαν δέκα πολεμικά παράσημα.
Την περίοδο 1945-1967 διετέλεσε εκπαιδευτής σε στρατιωτικές σχολές και των τριών όπλων των ενόπλων δυνάμεων, καθώς και διοικητής μεγάλων αεροπορικών μονάδων και διευθυντής επιχειρήσεων σε στρατηγεία του ΝΑΤΟ. Το 1964-1967 ήταν ακόλουθος άμυνας στην ελληνική πρεσβεία στην Ουάσινγκτον. Αποστρατεύτηκε τον Απρίλιο του 1967, πιστός στο Σύνταγμα, λόγω της αντίθεσής του με την χούντα των συνταγματαρχών.
Στη συνέχεια εργάστηκε για εννέα χρόνια ως διευθυντικό στέλεχος στη Χαλυβουργική και από το 1978-1997 ήταν τεχνικός σύμβουλος της Mc Donnell Douglas Corporation. Από το 2006 είναι εφευρέτης του «TRITON», του ελληνικού Μετατροπέα Κυματικής Ενέργειας σε ηλεκτρισμό. Ως βετεράνος πολεμικός πιλότος είναι πρόεδρος του συνδέσμου παλαιμάχων αεροπόρων της Βρετανικής Βασιλικής Αεροπορίας, κλάδος Αθηνών. Ζει στην Αθήνα. -Β. Πιας.

 
 
 
 
 
 

Αφιερωματα

Σαν σήμερα 13 Αυγούστου: Η μεγαλειώδης τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας

ολυμπιακοι αγωνες

Εντυπωσιακή και ταυτόχρονα λιτή. Συγκινητική και με έντονα ιστορικά στοιχεία. Το θέαμα μεγαλειώδες, φαντασμαγορικό, ευρηματικό, χωρίς υπερβολές, με μέτρο.

Η τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας ήταν η καλύτερη αφετηρία για την 28η διοργάνωση. Το πανανθρώπινο μήνυμα εστάλη σε ολόκληρον τον πλανήτη: άμιλλα, ειρήνη, συμμετοχή, συναδέλφωση.

Η τελετή ξεκίνησε στις 20:45. Ένας κομήτης άναψε τους πέντε Ολυμπιακούς Κύκλους στο κέντρο του Σταδίου, ενώ το ρυθμό, στους χτύπους της καρδιάς, κρατούσαν τα τύμπανα και οι εθελοντές στις κερκίδες επέτειναν τη συναισθηματική φόρτιση.

Ένα χάρτινο καραβάκι, στο κέντρο του Σταδίου, ταξίδευε με ένα μικρό αγόρι, όπως τα όνειρά μας, για ειρήνη. Ένα μήνυμα από τη Μεσόγειο, από την Ελλάδα.

Ο φωτεινός Κένταυρος, που με το ακόντιό του στόχευε το κυκλαδικό ειδώλιο, πάνω στο οποίο αποτυπώνονταν γεωμετρικές πράξεις. Μέσω λέιζερ διασπάστηκε σε Κούρο και στη συνέχεια στον Ερμή του Πραξιτέλους.

Έπειτα, ένα πανέμορφο άρμα πολλών μέτρων παρουσίασε σαν σε… ταινία την ελληνική ιστορία, από το μινωικό πολιτισμό στο Χρυσό Αιώνα, από την Ελληνιστική Εποχή στο μεσαιωνικό ελληνισμό και από τον αγώνα για την ελευθερία στους νεότερους ελληνικούς χρόνους.

Όλη η παράσταση, της τελετής έναρξης, μια ζωντανή τοιχογραφία, που επέτρεπε στη φαντασία όλων να συνδεθεί με την ιστορία της Ελλάδας και των Ολυμπιακών Αγώνων, την ελευθερία και την ανακωχή.

Η παρέλαση των αθλητών των 202 κρατών που πήραν μέρος στους Ολυμπιακούς Αγώνες έγινε υπό τους ήχους του Τιέστο, του διασημότερου dj στον κόσμο, μια πραγματική πρωτοτυπία από την Οργανωτική Επιτροπή.

Τη θέση των εμβατηρίων και των ήχων από συνθέσεις του Μάνου Χατζιδάκι, που κυριάρχησαν στην αρχή της τελετής, πήρε η δυνατή μουσική.

Ο Πύρρος Δήμας ήταν αυτός που έκανε πρώτος την είσοδό του στο πανέμορφο Ολυμπιακό Στάδιο με την ελληνική σημαία, ενώ τελευταία μπήκε η ελληνική αποστολή.

Η στιγμή της παρέλασης που έκλεψε την παράσταση ήταν η παρουσία της Κορέας, αφού δεύτερη φορά Νότια και Βόρεια Κορέα εμφανίστηκαν ενωμένες.

Η ισλανδή Μπιοργκ με εντυπωσιακό φόρεμα ερμήνευσε το τραγούδι Oceania, που γράφτηκε ειδικά για την τελετή έναρξης.

Η ολυμπιακή σημαία

Οκτώ εκπρόσωποι του ελληνικού αθλητισμού μετέφεραν την ολυμπιακή σημαία: ο Μιχάλης Μουρούτσος (χρυσός ολυμπιονίκης στο Σίδνεϊ το 2000 στην κατηγορία των 58 κιλών του ταεκβοντό), ο Πέτρος Γαλακτόπουλος (αργυρός ολυμπιονίκης στο Μόναχο το 1972 στην κατηγορία των 74 κιλών της ελληνορωμαϊκής πάλης, χάλκινος ολυμπιονίκης στο Μεξικό το 1968 στην κατηγορία των 70 κιλών της ελληνορωμαϊκής πάλης), η Νίκη Μπακογιάννη (αργυρή ολυμπιονίκης στην Ατλάντα το 1996 στο άλμα εις ύψος), ο Ηλίας Χατζηπαυλής (αργυρός ολυμπιονίκης στο Μόναχο το 1972 στην κατηγορία Φιν της ιστιοπλοΐας), ο Δημοσθένης Ταμπάκος (αργυρός ολυμπιονίκης στο Σίδνεϊ το 2000 στην ενόργανη γυμναστική, στο άθλημα των κρίκων), ο Βαλέριος Λεωνίδης (αργυρός ολυμπιονίκης στην Ατλάντα το 1996 στην κατηγορία των 64 κιλών της άρσης βαρών), ο Λεωνίδας Κόκας (αργυρός ολυμπιονίκης στην Ατλάντα το 1996 στην κατηγορία των 94 κιλών της άρσης βαρών) και ο Άγγελος Μπασινάς (μέλος της εθνικής ομάδας ποδοσφαίρου της Ελλάδας, πρωταθλήτριας Ευρώπης το 2004).

Η ελληνίδα κολυμβήτρια Ζωή Δημοσχάκη έδωσε τον όρκο του αθλητή, ενώ ο έλληνας διαιτητής μπάσκετ Λάζαρος Βορεάδης τον όρκο του κριτή.

Κακλαμανάκης… ο τελευταίος

Όσο η τελετή πλησίαζε στο τέλος της, όλοι ανέμεναν να αποκαλυφθεί και το τελευταίο «μυστικό» της βραδιάς.

Το μοναδικό που οι διοργανωτές είχαν φροντίσει να κρατήσουν επτασφράγιστο και ο κόσμος ανυπομονούσε να μάθει.

Οι επτά τελευταίοι λαμπαδηδρόμοι ήταν ήδη γνωστοί από το πρωί, ποιος από αυτούς όμως θα είχε την ύψιστη τιμή να ανάψει το βωμό στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας;

Ύστερα από ένα μοναδικής έμπνευσης οπτικό εφέ με λαμπαδηδρόμους να πετούν μέσα στο Ολυμπιακό Στάδιο, στο γήπεδο μπήκε ο Νίκος Γκάλης. Εθνική μπάσκετ, Άρης, πόσες αναμνήσεις πέρασαν από το μυαλό όλων…

Ο «Νικ», που ανέκαθεν ήταν καλός στις ασίστ, πέρασε τη δάδα στο «στρατηγό» Μίμη Δομάζο κι αυτός με ακρίβεια την έδωσε στη Βούλα Πατουλίδου.

Δεν υπήρχε περίπτωση να βρεθεί εμπόδιο που να σταματήσει τη Βούλα, πριν παραδώσει τη φλόγα στον Κάχι Καχιασβίλι και εκείνος στον Ιωάννη Μελισσανίδη, που αποθεώθηκε.

Τελικά ο κλήρος έπεσε στη… θάλασσα. Ο Νίκος Κακλαμανάκης δάμαζε με το μιστράλ του τα κύματα στην Ατλάντα, όταν κατακτούσε το χρυσό μετάλλιο το 1996. Στα 35 του έγινε ο αθλητής που έγραψε για πάντα το όνομά του στην ολυμπιακή ιστορία, ως ο τελευταίος λαμπαδηδρόμος των Αγώνων.

Πέρασε ανάμεσα από τους αθλητές που ήταν συγκεντρωμένοι στον αγωνιστικό χώρο και έφτασε κάτω από το βωμό που στηριζόταν σε δύο τεράστιους βραχίονες. Ο βωμός άρχισε να κατεβαίνει μηχανικά προς τον ολυμπιονίκη, ο οποίος παρουσίασε τελευταία φορά τη φλόγα στο κοινό.

Άναψε το βωμό και εκείνος υψώθηκε ξανά προς τον ουρανό, απ’ όπου έμελλε να φωτίσει την Αθήνα και ολόκληρη τη Γη τις επόμενες 16 ημέρες.

Η ώρα ήταν 12:06 π.μ. της 14ης Αυγούστου 2004. Οι Ολυμπιακοί Αγώνες είχαν επιστρέψει σπίτι τους.

Οι ηγέτες που έδωσαν το «παρών» στην τελετή

Πλήθος επωνύμων βρέθηκαν στις εξέδρες του Ολυμπιακού Σταδίου, στην τελετή έναρξης των 28ων Ολυμπιακών Αγώνων. Αρχηγοί κρατών, αλλά και άνθρωποι του θεάματος και της τέχνης.

Κάτω από δρακόντεια μέτρα ασφαλείας 35 αρχηγοί κρατών και εστεμμένοι παρακολούθησαν την εντυπωσιακή τελετή έναρξης.

Μεταξύ των ηγετών που παρακολούθησαν την τελετή ήταν: ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Τάσσος Παπαδόπουλος, ο πρόεδρος της Δημοκρατίας της Τσεχίας, Βάτσλαβ Κλάους, ο πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν, Ιλχάμ Αλίεφ, ο πρόεδρος της Αγκόλας, Φερνάντο Ντος Σάντος, ο πρόεδρος του Καζακστάν, Νουρσουλτάν Ναζαρμπάγιεφ, ο πρόεδρος της Ρουμανίας, Ίον Ιλιέσκου, ο πρόεδρος της Γερμανίας, Χορστ Κέλερ, ο πρόεδρος της Σερβίας-Μαυροβουνίου, Ζβέτοζαρ Μάροβιτς και ο πρόεδρος της Ιταλίας, Κάρλο Ατζέλιο Τσιάμπι.

Το «παρών» έδωσαν επίσης οι συναρχηγοί του κράτους του Αγίου Μαρίνου, Μαρίνο Ρικάρντι και Πάολο Μπολίνι, η βασίλισσα Σοφία της Ισπανίας μαζί με την κόρη της Ινφάντα Ελένα, ο πρίγκιπας Γιόαχιμ της Δανίας, ο πρίγκιπας διάδοχος της Νορβηγίας Μάγκνους Χάακον, ο βασιλιάς Αλβέρτος του Βελγίου μαζί με τη βασίλισσα Πάολα, ο πρίγκιπας Φρέντερικ και η πριγκίπισσα Μαίρη της Δανίας.

Στο Ολυμπιακό Στάδιο της Αθήνας παρέστησαν ακόμη οι πρωθυπουργοί του Κιρζιστάν, Νικολάι Τανάγιεφ, της Λιθουανίας, Αλγκίρντας Μπραζάουσκας, της Αλβανίας, Φάτος Νάνο, της Βρετανίας, Τόνι Μπλερ, της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, Αντνάν Τέρζιτς, της (τότε) Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας, Χάρι Κόστοφ, της Λετονίας, Ίντουλα Έμσις, της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, της Νορβηγίας, Κίελ Μάγκνε Μπούντεβικ, και της Ολλανδίας, Γιαν Πέτερ Μπαλκενέντε.

Τέλος, παρούσα ήταν η Ζανέλα Μπέκι, σύζυγος του προέδρου της Νοτίου Αφρικής, Τάμπο Μπέκι, καθώς και η σύζυγος του λίβυου ηγέτη Μουαμάρ Καντάφι, Αλ Κάλεντ-Φατέα.