Στο μακρινό παρελθόν, ο ελλαδικός χώρος έχει σημαδευτεί από ισχυρές ηφαιστειακές εκρήξεις, οι οποίες προκάλεσαν σημαντικές γεωγραφικές αλλαγές, καταστρέφοντας ολόκληρες πόλεις και, πιθανώς, αφανίζοντας προηγμένους πολιτισμούς, όπως του Μινωικού. Στη σύγχρονη εποχή, η τελευταία σημαντική ηφαιστειακή δραστηριότητα στην Ελλάδα καταγράφηκε στην Σαντορίνη, όταν το ηφαίστειο ενεργοποιήθηκε κατά τον σεισμό που χτύπησε το νησί στις 9 Ιουλίου 1956.

Στην Ελλάδα υπάρχουν αυτή τη στιγμή 39 ηφαίστεια, από τα οποία τα πέντε θεωρούνται ενεργά. Αυτά τα ενεργά ηφαίστεια βρίσκονται κατά μήκος του Ελληνικού Ηφαιστειακού Τόξου, το οποίο εκτείνεται από το Σουσάκι στην Κορινθία έως τη Νίσυρο στα Δωδεκάνησα.

Το ενεργό ηφαιστειακό τόξο της Ελλάδας, όπως ονομάζεται λόγω του σχήματος που δημιουργείται απο την θέση των ηφαιστείων, ξεκινάει από το Σουσάκι Κορινθίας και περνάει στα ευρύτερα ηφαιστειακά κέντρα των Μεθάνων, Μήλου, Σαντορίνης και Νισύρου. Τα περισσότερα από αυτά έχουν χερσαίους, αλλά και υποθαλάσσιους ηφαιστειακούς κώνους, όπως το Κολούμπο, που βρίσκεται βορειοανατολικά της Σαντορίνης.

Τη μεγαλύτερη δυναμική την έχουν τα ευρύτερα ηφαιστειακά κέντρα της Σαντορίνης και Νισύρου. Τα Μέθανα, εμφανίζουν δραστηριότητα χαμηλότερου δυναμικού, ωστόσο βρίσκονται σε μικρή απόσταση από το μητροπολιτικό κέντρο της Αθήνας και αυτό σίγουρα ένα γεγονός που προβληματίζει.

Και στα πέντε ενεργά ηφαίστεια έχουν τοποθετηθεί και λειτουργούν παρατηρητήρια με διάσπαρτους σεισμολογικούς , γεωδαιτικούς, γεωχημικούς και ατμοσφαιρικούς σταθμούς, αλλά και θερμικές κάμερες. Όπως τονίζουν οι ειδικοί το θετικό με τα ηφαίστεια είναι ότι πάντα προειδοποιούν. Πριν την έκρηξη πραγματοποιείται μια συγκεκριμένη διαδικασία που λειτουργεί σαν συναγερμός. Το ηφαίστειο στέλνει τα μηνύματα του και όποιος γνωρίζει μπορεί να τα λάβει και να προετοιμαστεί κατάλληλα. Να οργανώσει δηλαδή την εκκένωση κατοικημένων περιοχών που θα μπορούσαν να επηρεαστούν.

Κάτω από τα νερά της Σαντορίνης

Το ηφαίστειο Κολούμπο, που βρίσκεται 6,5 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Σαντορίνης, αποτελεί σήμερα ένα από τα σημαντικότερα σημεία ενδιαφέροντος για την παγκόσμια ηφαιστειολογική κοινότητα. Η αυξημένη θερμοκρασία που καταγράφεται στα υδροθερμικά φρέατά του επιβεβαιώνει την ηφαιστειακή του δραστηριότητα και την ύπαρξη μάγματος κάτω από την επιφάνεια.

Το Κολούμπο έγινε γνωστό μετά την ισχυρή έκρηξη της 27ης Σεπτεμβρίου 1650, η οποία προκάλεσε τον σχηματισμό μιας μικρής νησίδας. Ωστόσο, η νησίδα καταστράφηκε σύντομα από τα θαλάσσια ρεύματα, αφήνοντας πίσω έναν ύφαλο. Σήμερα, το ηφαίστειο υψώνεται 280 μέτρα πάνω από τον πυθμένα της θάλασσας και βρίσκεται περίπου 18 μέτρα κάτω από την επιφάνεια. Ο εντυπωσιακός κρατήρας του έχει διάμετρο περίπου 3 χιλιομέτρων και φτάνει σε βάθος 512 μέτρων.

Γύρω από το ηφαίστειο έχουν εντοπιστεί εκτεταμένα υδροθερμικά φρέατα, από τα οποία αναβλύζει καυτό νερό εμπλουτισμένο με μεταλλικά στοιχεία. Αυτές οι θερμές πηγές υποστηρίζουν ένα μοναδικό οικοσύστημα από νηματοειδή βακτήρια, που προσαρμόζονται σε ακραίες συνθήκες.

Το Κολούμπο έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον επιστημόνων από την Ελλάδα και το εξωτερικό, που πραγματοποιούν διαρκείς έρευνες για την παρακολούθηση της δραστηριότητάς του. Η καταστροφική έκρηξη του 1650 είχε δραματικές συνέπειες, προκαλώντας τον θάνατο, την εκδήλωση τσουνάμι ύψους 40 μέτρων και την απελευθέρωση τοξικών αερίων και καπνών, συνοδευόμενη από ισχυρούς σεισμούς και μετασεισμούς.

Οι ειδικοί θεωρούν σχεδόν βέβαιο ότι το Κολούμπο θα εκραγεί ξανά στο μέλλον. Ωστόσο, στη γεωλογική κλίμακα, ο χρόνος μετριέται διαφορετικά, και η ακριβής πρόβλεψη μιας νέας έκρηξης παραμένει αβέβαιη.

Τα υπόλοιπα ενεργά ηφαίστεια της Ελλάδας

• Νίσυρος: Μετά το Κολούμπο που έχει χαρακτηριστεί «επιπέδου 3», ακολουθεί το ηφαίστειο της Νισύρου το οποίο είναι «επιπέδου 2». Βρίσκεται στο χωριό Νικειά και έχει συνολικά πέντε κρατήρες με μεγαλύτερο τον «Στέφανο», διαμέτρου 260 μέτρων και βάθους 30 μέτρων. Οι πέντε κρατήρες του ηφαιστείου σχηματίζουν το οροπέδιο του Λακκίου, το οποίο δημιουργήθηκε από την έκρηξη του ηφαιστείου το 1552. Ο τελευταίος κρατήρας του ηφαιστείου, ο «Μικρός Πολυβώτης», δημιουργήθηκε το 1887, όταν σημειώθηκε και η τελευταία, μέχρι στιγμής, υδροθερμική έκρηξη του ηφαιστείου.
• Μέθανα: Το ηφαιστειακό συγκρότημα των Μεθάνων βρίσκεται στην Πελοπόννησο και περιλαμβάνει περίπου 30 κρατήρες. Η πιο γνωστή έκρηξη συνέβη μεταξύ 276 και 239 π.Χ., κοντά στο σημερινό χωριό Καμένη Χώρα.
• Μήλος: Το νησί της Μήλου είναι σχεδόν εξ ολοκλήρου ηφαιστειακό. Το ηφαίστειο της Φυριπλάκας, στο κεντρικό και νότιο τμήμα του νησιού, διαθέτει εντυπωσιακό κρατήρα με διάμετρο 1.700 μέτρα
• Σουσάκι: Βρίσκεται κοντά στους Αγίους Θεοδώρους, στα σύνορα Αττικής και Κορινθίας σε υψόμετρο 180 μέτρων από την επιφάνεια της θάλασσας. Αν και δεν διαθέτει εμφανή κρατήρα, παρουσιάζει έντονη μετα-ηφαιστειακή δραστηριότητα, με εκπομπές αερίων όπως διοξείδιο του άνθρακα, μεθάνιο και υδρόθειο, ενώ η θερμοκρασία στην πλαγιά του φτάνει ακόμη και τους 42 βαθμούς Κελσίου.

Παρόλο που αυτά τα ηφαίστεια θεωρούνται ενεργά, οι ειδικοί παρακολουθούν συνεχώς τη δραστηριότητά τους και διαβεβαιώνουν ότι δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Το Ηφαίστειο της Σαντορίνης: Μύθοι και θρύλοι γύρω από το ισχυρό ηφαίστειο

Κολούμπο: Η ιστορία του ενεργού ηφαιστείου που απειλεί τη Σαντορίνη (βίντεο)