Υγεία

Έρευνα του ΕKΠΑ: Πώς και πότε μεταδίδουμε τον κορωνοϊό

κορωνοϊός μάσκα

Κρίσιμη για την διαμόρφωση αποτελεσματικών μέτρων δημόσιας υγείας με σκοπό την πρόληψη της λοίμωξης COVID-19 και τον τερματισμό των αλυσίδων μετάδοσης, είναι η κατανόηση του πώς, πότε και σε ποιες περιστάσεις εξαπλώνεται ο νέος κορωνοϊός SARS-CoV-2 από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Στις 9 Ιουλίου 2020 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) επικαιροποίησε την επιστημονική του ανασκόπηση σχετικά με τη μετάδοση του νέου κορωνοϊού SARS-CoV-2, τα σημαντικότερα σημεία της οποίας συνόψισαν οι Ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιωάννης Ντάνασης, Μαρία Γαβριατοπούλου και Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής Θεραπευτικής και Πρύτανης ΕΚΠΑ): 

Τα στοιχεία δείχνουν ότι η μετάδοση του SARS-CoV-2 πραγματοποιείται πρωτίστως με άμεση, έμμεση ή στενή επαφή με μολυσμένα άτομα μέσω μολυσμένων εκκρίσεων, όπως η σίελος και οι αναπνευστικές εκκρίσεις, ή μέσω αναπνευστικών σταγονιδίων, τα οποία αποβάλλονται όταν ένα μολυσμένο άτομο βήχει, πτερνίζεται, συνομιλεί ή τραγουδά.

Η αερογενής μετάδοση του ιού μπορεί να συμβεί σε χώρους υγειονομικής περίθαλψης όπου συγκεκριμένες ιατρικές διαδικασίες δημιουργίας αερολύματος δημιουργούν πολύ μικρά σταγονίδια που ονομάζονται «αεροζόλ». Υπάρχουν επίσης αναφορές περιπτώσεων μετάδοσης αερολύματος σε συνδυασμό με μετάδοση σταγονιδίων και σε άλλες περιστάσεις εκτός νοσοκομειακού περιβάλλοντος όπως κατά τη διάρκεια της πρακτικής μιας χορωδίας, σε εστιατόρια ή σε μαθήματα γυμναστικής.

Τα αναπνευστικά σταγονίδια από μολυσμένα άτομα μπορούν επίσης να εναποτεθούν σε αντικείμενα, δημιουργώντας μολυσμένες επιφάνειες (fomites). Οι άνθρωποι μπορούν να μολυνθούν αγγίζοντας αυτές τις επιφάνειες και στη συνέχεια αγγίζοντας τα μάτια, τη μύτη ή το στόμα τους χωρίς να εφαρμόσουν υγιεινή των χεριών. 
Η μετάδοση του SARS-CoV-2 συμβαίνει κυρίως από άτομα που έχουν έκδηλη κλινική συμπτωματολογία ή λίγο πριν αναπτύξουν συμπτώματα, όταν βρίσκονται πολύ κοντά σε επίνοσα άτομα για παρατεταμένη χρονική περίοδο. Είναι επίσης πιθανό κάποιος ασυμπτωματικός φορέας να μεταδώσει τον ιό σε άλλους, ωστόσο δεν είναι σαφές σε ποιο βαθμό και υπό ποιες συνθήκες συμβαίνει.

Ο ΠΟΥ κρίνει ότι απαιτείται επειγόντως έρευνα υψηλής ποιότητας για να αποσαφηνιστεί η συμβολή των διαφορετικών οδών μετάδοσης και κυρίως ο ρόλος της αερογενούς μετάδοσης σε απουσία διαδικασιών παραγωγής αερολύματος, η δόση του ιού που απαιτείται για την αποτελεσματική μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο, οι περιστάσεις και οι παράγοντες κινδύνου για γεγονότα υπερ-διασποράς του ιού, καθώς και ο ρόλος της ασυμπτωματικής και της προ-συμπτωματικής μετάδοσης.

Για να αποφευχθεί η μετάδοση, ο ΠΟΥ συνιστά μια ολοκληρωμένη σειρά μέτρων που περιλαμβάνουν:

Αναγνώριση των ύποπτων περιπτώσεων όσο το δυνατόν γρηγορότερα, πραγματοποίηση διαγνωστικών ελέγχων και απομόνωση όλων των ύποπτων κρουσμάτων σε κατάλληλους χώρους.
Ιχνηλάτηση, αναγνώριση και εφαρμογή καραντίνας όλες τις στενές επαφές των επιβεβαιωμένων κρουσμάτων και έλεγχος για εμφάνιση συμπτωμάτων και ειδικής φροντίδας εάν κρίνεται απαραίτητο.

Χρήση υφασμάτινης μάσκας σε δημόσιους χώρους όπου υπάρχει μετάδοση στην κοινότητα και όπου δεν είναι δυνατή η λήψη άλλων μέτρων πρόληψης, όπως η φυσική απόσταση.
Χρήση ειδικών προφυλάξεων επαφής και σταγονιδίων από τους υγειονομικούς υπαλλήλους που φροντίζουν ύποπτα και εργαστηριακά επιβεβαιωμένα κρούσματα COVID-19 και επιπλέον χρήση ειδικών προφυλάξεων κατά την εκτέλεση διαδικασιών παραγωγής αερολύματος.

Συνεχής χρήση ιατρικής μάσκας από εργαζομένους στον τομέα της υγείας και τους φροντιστές ασθενών κατά τη διάρκεια όλων των καθημερινών δραστηριοτήτων καθ' όλη τη διάρκεια της βάρδιας.

Πάντα να ασκείται συχνή υγιεινή χεριών και σωματική απόσταση από τους άλλους όταν είναι δυνατόν. Αποφυγή πολυσύχναστων χώρων, χώρων στενού συγχρωτισμού, καθώς και κλειστών χώρων με ανεπαρκή αερισμό. Εξασφάλιση καλού περιβαλλοντικού αερισμού σε όλους τους κλειστούς χώρους και διασφάλιση κατάλληλου περιβαλλοντικού καθαρισμού και απολύμανσης.

 

Υγεία

Μολυσμένο νερό πίνουν εκατομμύρια άνθρωποι

νερο υδρευση

Ζωή χωρίς νερό δεν νοείται. Κι όμως αυτό δεν είναι αυτονόητο όπως ακούγεται… Γιατί; Επειδή ο πιο πολύτιμος πόρος του πλανήτη είτε κατασπαταλάται, είτε μολύνεται σε πολλά μέρη του κόσμου.

Στην Ελλάδα η ποιότητα του πόσιμου νερού είναι σε υψηλά επίπεδα (ΕΕΑ 2016). Η ΕΕ, ωστόσο, αναγνωρίζει τους κινδύνους για την υποβάθμιση της ποιότητας των υδάτων αλλά και τις συχνές πιέσεις που δέχονται τα αποθέματα νερού σε όλη την Ευρώπη.

Σήμερα, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), 2 δισ. άνθρωποι καταναλώνουν πόσιμο νερό ρυπασμένο με περιττώματα, 785 εκατομμύρια εξακολουθούν να μην έχουν πρόσβαση σε υπηρεσίες ασφαλούς πόσιμου νερού, ενώ 2 δισ. άνθρωποι δεν έχουν πρόσβαση σε βασικές εγκαταστάσεις αποχέτευσης…

Μάλιστα, κατά τον ΠΟΥ, 1,9 εκατομμύρια θάνατοι και 123 εκατομμύρια σταθμισμένα λόγω αναπηρίας έτη ζωής θα μπορούσαν να αποφευχθούν μέσω της πρόσβασης σε καθαρό νερό, σε υπηρεσίες αποχέτευσης και κατάλληλες συνθήκες υγιεινής.

Στην ίδια μοίρα – σε πολλά μέρη του κόσμου – είναι και η ρύπανση του εδάφους, που επηρεάζει την ποιότητα του νερού, την ασφάλεια των τροφίμων και δρα αρνητικά στα οικοσυστήματα και την υγεία των ανθρώπων. 

Οι πηγές ρύπανσης

Οι σημαντικότερες πηγές ρύπανσης των υδάτων είναι τα αστικά λύματα, οι βιομηχανικές εκροές και η εκτεταμένη χρήση φυτοφαρμάκων και λιπασμάτων στη γεωργία. Η αύξηση του πληθυσμού και η αστικοποίηση αυξάνει την παράγωγη αστικών λυμάτων τα οποία εναποτίθενται σε ποτάμια και άλλους υδάτινους αποδέκτες.

Η χρήση πλαστικών, όπως σακούλες πολυαιθυλενίου, και η ανεξέλεγκτη διάθεσή τους ως απορρίμματα επιβαρύνουν τα υδάτινα οικοσυστήματα. Η μεγάλη παραμονή τους στο νερό σε συνδυασμό με την πολύ αργή βιοαποικοδόμησή τους, αλλά και τη μετατροπή τους σε μικροπλαστικά (συνήθως μικρότερα από 5 mm) έχουν ως αποτέλεσμα τη βιοσυσσώρευσή τους στους οργανισμούς (ψάρια, οστρακοειδή κ.λπ.).

Και με αυτόν τον τρόπο, κατά τους ειδικούς, τα μικροπλαστικά, εκτός από το νερό καταλήγουν στον άνθρωπο μέσω της διατροφικής αλυσίδας. Μάλιστα, με βάση έρευνα (της περιβαλλοντικής οργάνωσης WWF) κατά μέσο όρο ο άνθρωπος καταναλώνει 5 γραμμάρια μικροπλαστικών την εβδομάδα.

Η ίδια έρευνα, βρήκε ότι η μεγαλύτερη πηγή κατανάλωσης μικροπλαστικών είναι το νερό (πολύ περισσότερο δε για όσους καταναλώνουν εμφιαλωμένο νερό και αναψυκτικά σε πλαστική συσκευασία) και ακολουθούν τα οστρακοειδή.

Οι υδατογενείς ασθένειες προκαλούνται κυρίως από την παρουσία παθογόνων οργανισμών. Ειδικότερα, εμφανίζονται ασθένειες που προκαλούνται από βακτήρια, ιούς και παράσιτα όπως η χολέρα, η σαλμονέλα, η ηπατίτιδα, η γαστρεντερίτιδα κ.ά. που στην πλειονότητά τους σχετίζονται με  εντερικές και κοιλιακές διαταραχές. Αλλες υδατογενείς ασθένειες που συνδέονται με τη ρύπανση των υδάτων προκαλούν αναπνευστικές ασθένειες, καρκίνο, νευρολογικές διαταραχές και καρδιαγγειακές νόσους. 

Καταστροφή καλλιεργειών

Επιπρόσθετα, κατά τους ειδικούς, το ακατάλληλο ποιότητας νερό δύναται να καταστρέψει τις καλλιέργειες και να μολύνει το φαγητό. Οι ρύποι διαταράσσουν την τροφική αλυσίδα όπως και τα βαρέα μέταλλα, ειδικά ο σίδηρος, που επηρεάζει το αναπνευστικό σύστημα των ψαριών.

Η δηλητηρίαση από βαρέα μέταλλα οδηγεί σε απώλεια μαλλιών, κίρρωση του ήπατος, νεφρική ανεπάρκεια και διαταραχές του νευρικού συστήματος. Αξίζει να σημειωθεί πως με βάση τις εκτιμήσεις του 2011, υπάρχουν περίπου 3 εκατομμύρια δυνητικά ρυπασμένες περιοχές στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο και τα Δυτικά Βαλκάνια (FAO 2018)

Μολονότι οι κύριες αιτίες ρυπάνσεως ποικίλουν στην Ευρώπη, η ανεπαρκής διαχείριση των αποβλήτων αναφέρεται μια από τις πλέον σημαντικές πηγές τοπικής ρύπανσης. Τα απόβλητα ρυπαίνουν το έδαφος με βιολογικό και χημικό φορτίο και οι ρυπογόνες ουσίες δύναται να διασκορπιστούν σε μεγάλες αποστάσεις.

Εξαιρετικό κίνδυνο στη ρύπανση των εδαφών είναι τα απόβλητα που περιέχουν ανθεκτικούς οργανικούς ρύπους και βαρέα μέταλλα, τα οποία εμφανίζονται σε μικρές ποσότητες, όμως η είσοδός τους στην τροφική αλυσίδα και η βιολογική τους συσσώρευση αποτελούν σημαντικό κίνδυνο για κάθε είδους ζωντανό  οργανισμό.

Η Ελλάδα και οι ΧΑΔΑ

Στην Ελλάδα εξακολουθεί να παραμένει ένα ποσοστό διάθεσης σε ΧΑΔΑ. Η χώρας μας έχει καταβάλει ως πρόστιμα για τις ΧΑΔΑ έως και το β’ εξάμηνο του 2019 το ποσό των 58,88 εκατομμυρίων ευρώ.

Στο μεταξύ, όπως επισημαίνεται στην έκθεση «Περιβάλλον και Υγεία 2019», εκτός από τα αστικά στερεά απόβλητα, θέματα παραβατικότητας στην Ελλάδα, σχετικά με την εδαφική διάθεση παρουσιάζουν και τα απόβλητα βιομηχανικής προέλευσης. Η έλλειψη υποδομών διαχείρισης των βιομηχανικών αποβλήτων στη χώρα μας έχει προκαλέσει τη συσσώρευσή τους στους χώρους των εγκαταστάσεων.