Κρήτη

Ντοπιολαλιά: Τα Κρητικά, και όχι μόνο, γίνονται παιχνίδι

ντοπιολαλιά κρητικά

Μια πρότυπη πολιτιστική πρωτοβουλία με στόχο τη διάδοση και την ανάδειξη της λαλιάς της Κρήτης και της άυλης πολιτισμικής μας κληρονομιάς, αλλά και μια πολύ καλή πρακτική για την ενίσχυση του Τουρισμού Εμπειρίας.

Το πρώτο διαδραστικό παιχνιδόλεξο για το γλωσσικό ιδίωμα και τις λαλιές του τόπου μας. Μία ευρηματική, ψυχαγωγική κι εκπαιδευτική σειρά παιχνιδιών και συμμετοχικών δράσεων για παρέες, παιδιά, γονείς, παππούδες, γιαγιάδες, ντόπιους και ταξιδευτές.

Σπολλάτη σας! Είναι η “αρογαλού” χορευταρού αράχνη της Κρήτης και ποιο είναι το  θεριό της; Ο “φουρόγατος” ή ο “άρκαλος”; Τα “σουσούμια” τηγανίζονται; Είναι ο “ασκορδούλακας” ναμουντάνικος σε όλη την Ελλάδα; Δεν έχεις παίξει “Ντοπιολαλιά“ σύντεκνε δεν έχεις παίξει πράμα.

Για πρώτη φορά τα “Κρητικά”, και όχι μόνο, γίνονται παιχνίδι (επιτραπέζιο, αλλά και ψηφιακό σε λίγο καιρό) και μας προσκαλούν σε ένα συναρπαστικό ταξίδι στην κοινή πολιτισμική μνήμη και τη λαϊκή παράδοση. Γιατί βρίσκεις τ’ Ομήρου τη συνέχεια στα δίστιχα της Κρήτης! 

«Ο σφέλ'ς δε μας ξέσυρε τον τσέπο, τι ράπο να ραπίσουμε;», λένε μεταξύ τους οι Ηπειρώτες μάστορες στα «κουδαρίτικα», τη συνθηματική τους γλώσσα, σχολιάζοντας το γεγονός ότι ο νοικοκύρης δεν τους πλήρωσε, άρα τι δουλειά να τού κάνουν; Μάρτυρας ενός αντίστοιχου διαλόγου, από τον οποίο κατανόησε ελάχιστα, ήταν πριν από αρκετά χρόνια ο Παναγιώτης Παναγιωτόπουλος, στο καφενείο ενός απομακρυσμένου χωριού. Με την παρέα του, εικάζανε τι μπορεί να σήμαινε η κάθε μία άγνωστη λέξη που έβγαινε από τα στόματα των ντόπιων. Τότε, τού γεννήθηκε η ιδέα να βρει έναν τρόπο να «συστήσει» ιδιωματισμούς, διαλέκτους και ντοπιολαλιές, για να μην χαθεί τίποτα από την ελληνική γλώσσα.

Ντοπιολαλιές: Κουτσαβάκικα, Κρητικά, Ηπειρώτικα, Ποντιακά
Ντοπιολαλιές: Κουτσαβάκικα, Κρητικά, Ηπειρώτικα, Ποντιακά

«Είναι εκπληκτικό το πού μπορεί να έχει κρυφτεί μια λέξη για χρόνια ξεχασμένη σε βιβλιοθήκες, βαθιά μέσα μας, σε ιστορίες και αφηγήσεις των παππούδων μας. Είναι σημαντικό να τις ανακαλύψουμε, ειδικά από τις γενιές που φεύγουν από αυτόν τον κόσμο», δηλώνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Παναγιωτόπουλος, που λίγα χρόνια αργότερα κατάφερε να υλοποιήσει την ιδέα του. «Ήρθαν στον δρόμο μου άτομα με την ίδια αγάπη για τη λαϊκή παράδοση, τη γλώσσα και τον πολιτισμό και πριν από πέντε χρόνια, δημιουργήσαμε το "Πολιτιστικό Δίκτυο για τη Ντοπιολαλιά". Στόχος μας είναι η διάσωση, ανάδειξη και προβολή της ελληνικής λαλιάς σε όλες της τις εκφάνσεις, μέσα από μία σειρά δράσεων και πρωτοβουλιών», αναφέρει.

Η ομάδα από τη σύστασή της άρχισε να εργάζεται σκληρά, προκειμένου να συλλέξει υλικό, το οποίο συγκεντρώθηκε είτε πρωτογενώς, μέσα από συνεντεύξεις με αυθεντικούς ομιλητές από διάφορες περιοχές, είτε δευτερογενώς μέσα από βιβλία, γλωσσάρια και λεξικά. Ύστερα από πενταετή έρευνα και αφού συγκεντρώθηκαν περίπου 4000 λέξεις, η ομάδα αποφάσισε να τις προωθήσει μέσα από έναν ψυχαγωγικό τρόπο, ένα διαδραστικό παιχνιδόλεξο.

Ανακαλύπτοντας ντοπιολαλιές μέσα από ένα επιτραπέζιο

Μέλη της συγκεκριμένης ομάδας τυχαίνει να είναι άτομα από διάφορους επαγγελματικούς χώρους και επιστημονικά υπόβαθρα, όπως γλωσσολόγοι, ιστορικοί, άνθρωποι της επικοινωνίας, του πολιτισμού, ακόμη και γραφίστες ή εικονογράφοι. Ενώνοντας τις δυνάμεις τους όλοι μαζί, προέκυψε το επιτραπέζιο παιχνίδι «Ντοπιολαλιά». Οι τίτλοι που κυκλοφορούν ήδη, είναι τα ποντιακά, τα ηπειρώτικα, τα κρητικά και τα κουτσαβάκικα, δηλαδή η γλώσσα του ρεμπέτη. Το κάθε παιχνίδι έχει τετρακόσιες κάρτες ερωτήσεων, αλλά και πλοκής, που βοηθούν στο ψυχαγωγικό κομμάτι και στην ανατροπή. Ζάρια, κλεψύδρες και άλλα στοιχεία μπορούν να σε οδηγήσουν να βρεις κάποιο φυλαχτό ή το αντίδοτο στην περίπτωση που κάποιος σε ...ματιάσει.

«Πολλά ζαντός» στα ποντιακά, θα πει πολύ φτωχός, πολύ κοντός, πολύ τρελός ή πολύ χοντρός; Στα κουτσαβάκικα, πώς αλλιώς έλεγαν οι μάγκες τις «καρπαζιές» και τις «ανάποδες»; Γιακάδες, παντόφλες, μανίκια ή κάλτσες; Ακόμη κι αν τα καταφέρνεις με τις σωστές απαντήσεις, στην κρητική έκδοση ίσως «αρπάξεις μια κατακαυκαλιά για την κατσουκανιά σου» και άρα θα χάσεις τη σειρά σου.

«Έχει σχεδιαστεί έτσι, ώστε να μπορεί να το παίξει κάποιος ακόμη κι αν δεν έχει σχέση με την περιοχή στην οποία αναφέρεται, γι' αυτό συχνά συναντούμε ντόπιους να χάνουν από ξένους», δηλώνει ο 42χρονος δημιουργός του παιχνιδιού, τονίζοντας ότι είναι ένα από τα ελάχιστα επιτραπέζια που μπορούν να παιχτούν από γενιές που απέχουν δεκαετίες μεταξύ τους, όπως για παράδειγμα από τα εγγόνια με τους παππούδες τους.

«Το παιχνίδι μπορεί να λειτουργήσει ως ένα όχημα να γνωρίσουμε έναν τόπο είτε είμαστε επισκέπτες, τουρίστες, ακόμη και ντόπιοι, που θα ξαναδούμε την παράδοση μας. Εκτός από τα γλωσσικά στοιχεία που έχει, μεταφέρει πληροφορίες για τον πολιτισμό, την ιστορία, τη γαστρονομία ακόμη και για την αρχιτεκτονική μιας περιοχής, καθώς επίσης και για την ενδυμασία τα ήθη και τα έθιμά της», επισημαίνει ο κ. Παναγιωτόπουλος, χαρακτηρίζοντας κάθε έκδοση του παιχνιδιού ένα αυτοτελές πολιτιστικό έργο.

Οι επόμενες σειρές που σχεδιάζονται, δεν είναι μόνο τοπικές γλώσσες, αλλά κοινωνικές ιδιόλεκτοι, όπως η λαλιά των ναυτικών, για την οποία βοήθησε η μεγάλη παρακαταθήκη του ποιητή Νίκου Καββαδία, ή η διάλεκτος της γεύσης, καθώς η Ελλάδα έχει μία από τις πιο πλούσιες κουζίνες του πλανήτη.

Αυτό που επιδιώκει η ομάδα, είναι περισσότερα μέλη, προκειμένου η συγκεκριμένη προσπάθεια να εξαπλωθεί σε όλη την Ελλάδα και τον ελληνισμό όπου κι αν αυτός βρίσκεται, ενώ μέσω του διαδικτύου καλούν ανθρώπους που αγαπούν τη γλώσσα και τον τόπο τους, να συμμετέχουν στις «λεξορμήσεις», συνεισφέροντας ιστορίες, ηχογραφημένες ή γραπτές, ακόμη και μεμονωμένες λέξεις, υλικό που θα αξιοποιηθεί σε επόμενες εκδόσεις και δράσεις.

πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Μπορμπουδάκη στο Ράδιο Κρήτη: Οι πολίτες θα μπορούν να επιλέγουν το εμβόλιο που θα κάνουν

Ηράκλειο: Δεν έγινε η δίκη για τον θάνατο της 31χρονης

Κρήτη - κορωνοϊός: Σε ποια σχολεία βρέθηκαν κρούσματα

Κρήτη

Κρήτη - Κλιματική Αλλαγή: Σε δημόσια διαβούλευση το σχέδιο της Περιφέρειας

κλιματική αλλαγή

Η ανάπτυξη στρατηγικής για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή αποτελεί Εθνική και Περιφερειακή υποχρέωση, που απορρέει από τη Σύμβαση Πλαίσιο για την Κλιματική Αλλαγή (UNFCCC, 1992), τη Συμφωνία του Παρισιού και τις δεσμεύσεις στην ΕΕ.

Η Περιφέρεια Κρήτης πρόσφατα ολοκλήρωσε, τη Μελέτη του "Περιφερειακού Σχεδίου για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή (ΠΕΣΠΚΑ) της Περιφέρειας Κρήτης" η οποία αποτελεί τη στρατηγική για την αντιμετώπιση της απειλής της κλιματικής αλλαγής, με βασικό στόχο τη μείωση της ευπάθειας της Περιφέρειας στις επιπτώσεις που προκύπτουν από την κλιματική αλλαγή και τη θωράκισή της έναντι αυτής.

Το έργο της εκπόνησης του ΠΕΣΚΠΑ, οι προδιαγραφές και το ειδικότερο περιεχόμενο του οποίου εξειδικεύονται από την Υπουργική Απόφαση με αριθ. 11258/2017 (ΦΕΚ 873/τ.Β/16-03-2017), έχει χρηματοδοτηθεί από το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Κρήτης, άξονας προτεραιότητας 2 «Βιώσιμη Ανάπτυξη με αναβάθμιση του περιβάλλοντος και αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στην Κρήτη» με τίτλο δράσης «Δράση 5.b.4: Περιφερειακό Σχέδιο για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή (ΠΕΣΠΚΑ) Κρήτης». 

Για την εκπόνηση της Μελέτης αυτής έχει εργαστεί μία ομάδα 22 εμπειρογνωμόνων από την πλευρά της κοινοπραξίας του αναδόχου και αντίστοιχα από την πλευρά της Περιφέρειας μία δεκαμελής Επιτροπή Παρακολούθησης, σε συνεργασία με μία 14μελή ομάδα εργασίας από δεκατέσσερις καθηγητές και ερευνητές του ΙΤΕ, Πανεπιστημίου, Πολυτεχνείου του νησιού, που υποστηρίζουν, αμισθί, το έργο αυτό της Περιφέρειας.  

Κατά την εκπόνηση της Μελέτης εκτιμήθηκαν οι αλλαγές που πρόκειται να συμβούν τις επόμενες δεκαετίες στην Περιφέρεια και καθορίστηκαν 14 βασικοί τομείς που επηρεάζονται από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και οι γεωγραφικές περιοχές στις οποίες πρέπει να δοθεί προτεραιότητα. Στη συνέχεια προσδιορίστηκαν και ιεραρχήθηκαν τα απαραίτητα μέτρα και δράσεις προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή για τα επόμενα 5 έως και 15 χρόνια, το χρονοδιάγραμμα και το κόστος τους, σε επίπεδο στρατηγικής. Παράλληλα το ΠΕΣΠΚΑ μέσα από αυτή τη διαδικασία προβλέπει την ενδυνάμωση των δομών της Περιφέρειας που θα κληθούν να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα, και την ανάπτυξη ενός συστήματος παρακολούθησης τόσο του ίδιου του προβλήματος της κλιματικής αλλαγής όσο και της υλοποίησης του προγράμματος προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή.

Ένας από τους βασικούς στόχους του ΠΕΣΠΚΑ, είναι να εμπλέξει την τοπική κοινωνία και τους κοινωνικούς και παραγωγικούς εταίρους σε ένα διάλογο με στόχο να δημοσιοποιηθεί το πρόβλημα και να ευαισθητοποιηθεί η κοινωνία, ώστε να συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωση και την εφαρμογή της στρατηγικής για την προσαρμογή. Ήδη η Περιφέρεια έχει πραγματοποιήσει, εκτεταμένη διαβούλευση για τα "Μέτρα και Δράσεις" προσαρμογής με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς υλοποίησης του ΠΕΣΠΚΑ, με σκοπό την καταγραφή των πραγματικών αναγκών σε σχέση με τις προτάσεις της Μελέτης. Παρόλο που αυτή η διαδικασία έγινε διαδικτυακά λόγω COVID-19, είχε θετικά αποτελέσματα και υπήρξαν αρκετές προτάσεις που λειτούργησαν βελτιωτικά στο πόνημα της Μελέτης. 
 
Σήμερα το ΠΕΣΠΚΑ βρίσκεται στη διαδικασία της οριστικής διαβούλευσης όλης της Μελέτης του, όχι μόνο με τους εμπλεκόμενους φορείς, αλλά με ανοικτή πρόσκληση προς όλους όσους ενδιαφέρονται να εκφράσουν άποψη. Είναι μια διαδικασία που προβλέπεται από τη νομοθεσία να προηγηθεί, προκειμένου στη συνέχεια η Περιφέρεια να προχωρήσει στην  οριστική έγκριση του ΠΕΣΠΚΑ μέσα από τα συλλογικά της όργανα.

Επισημαίνεται ότι η μελέτη του ΠΕΣΠΚΑ θα αποτελέσει οδηγό για την Περιφέρεια και θα επιτρέψει στους αρμόδιους φορείς την προπαρασκευή και ωρίμανση όλων των έργων, τα οποία σχετίζονται με την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, για την επιτυχή ένταξή τους στη νέα προγραμματική περίοδο για το ΕΣΠΑ (2021 – 2027).
 
Ως εκ τούτου, από σήμερα τίθεται σε δημόσια διαβούλευση στο ευρύ κοινό και σε κάθε ενδιαφερόμενο φορέα, το περιεχόμενο του κεφαλαίου 8 της Μελέτης, με τίτλο "Ενιαίο ΠΕΣΠΚΑ", το οποίο αποτελεί την ουσιαστική σύνοψη όλων των κεφαλαίων της Μελέτης του ΠεΣΠΚΑ Κρήτης. 
 
Το "Ενιαίο ΠΕΣΠΚΑ" έχει αναρτηθεί στο site της Περιφέρειας στη θέση «Σημαντικές Δράσεις». Μπορείτε επίσης να το βρείτε στον μόνιμο σύνδεσμο Dropbox:
 https://www.dropbox.com/s/7kiaqpmkwjjggqt/Paradoteo_8_PeSPKA_Crete_upd_2...
 
Παρακαλούμε οι προτάσεις και οι απόψεις των πολιτών και των φορέων, να υποβάλλονται ηλεκτρονικά στην αρμόδια Δ/νση ΠΕΧΩΣ της Περιφέρειας Κρήτης, μέχρι την 10 Ιουνίου 2021, στις ηλεκτρονικές διευθύνσεις:
d.pexws@crete.gov.gr
kargaki@crete.gov.gr 
a.sakalis@enviroplan.gr  

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

"SafeCrete.gr": Η πύλη της Περιφέρειας Κρήτης για την κλιματική αλλαγή

Πώς η κλιματική αλλαγή επηρεάζει την υγεία

Η Κρήτη επηρεάζεται από την αύξηση θερμοκρασίας στην Αν. Μεσόγειο