Επιστήμη

Πώς ο αντίχειρας συνετέλεσε στην εμφάνιση του ανθρώπινου πολιτισμού πριν δύο εκατ. χρόνια

χέρια

Η αυξημένη επιδεξιότητα του αντίχειρα έπαιξε καταλυτικό ρόλο στην εξέλιξη του ανθρώπου, συμπέρανε μια νέα διεθνής έρευνα με επικεφαλής Έλληνες επιστήμονες. Η ανεπτυγμένη ικανότητα των πρώιμων ανθρώπων να πραγματοποιούν ακριβείς κινήσεις των χεριών τους οδήγησε στην πιο αποτελεσματική παραγωγή και χρήση εργαλείων, διευρύνοντας έτσι σημαντικά το διατροφικό φάσμα τους.

Η διεπιστημονική ερευνητική ομάδα υπό την καθηγήτρια δρ. Κατερίνα Χαρβάτη, επικεφαλής της Παλαιοανθρωπολογίας στο γερμανικό Ινστιτούτο «Σένκενμπεργκ για την Ανθρώπινη Εξέλιξη και το Παλαιοπεριβάλλον» του Πανεπιστημίου του Τίμπινγκεν, δείχνει ότι η σημαντική αυτή αύξηση της επιδεξιότητας των χεριών φαίνεται να εμφανίστηκε πριν περίπου δύο εκατομμύρια χρόνια. Οι ερευνητές ανέλυσαν απολιθωμένα οστά του αντίχειρα, χρησιμοποιώντας πρωτοποριακά ψηφιακά μοντέλα για τον υπολογισμό της επιδεξιότητας σε διάφορα είδη ανθρωπιδών.

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο στενής συνεργασίας με το Ινστιτούτο Κλινικής Εγκεφάλου Hertie στο Τίμπινγκεν, την Ιατρική Σχολή των Αθηνών (Μονάδα Δικαστικής Ανθρωπολογίας) και το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Βασιλείας. Τα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν στο τελευταίο τεύχος του επιστημονικού περιοδικού βιολογίας «Current Biology».

Η συστηματική παραγωγή και χρήση εργαλείων, η οποία αποτελεί ένα θεμελιώδες χαρακτηριστικό της βιολογικής και πολιτισμικής εξέλιξης του ανθρώπου, βασίζεται στην αυξημένη δεξιότητα στη κίνηση και στη λειτουργία των χεριών. Εντούτοις, ενώ αυτή η επιδεξιότητα αποτελεί καταλυτικό παράγοντα για την επιβίωση και συμπεριφορά του, παραμένει άγνωστο το πότε εμφανίστηκε και ποιο είδος ανθρωπίδη την ανέπτυξε πρώτο.

Η ερευνητική ομάδα επεδίωξε να απαντήσει αυτό το κρίσιμο εξελικτικό ερώτημα, στηριζόμενη σε μία πρωτοποριακή και διεπιστημονική προσέγγιση ανάλυσης των απολιθωμένων οστών του αντίχειρα από διαφορετικά είδη ανθρωπιδών, τα οποία συμπεριλάμβαναν τον σύγχρονο άνθρωπο (Homo sapiens), τους Νεάντερταλ, τρία είδη του γένους των Αυστραλοπιθήκων, καθώς και το αινιγματικό είδος Homo naledi. Οι ερευνητές ανέπτυξαν ένα νέο εμβιομηχανικό μοντέλο, το οποίο τους επέτρεψε να αναλύσουν τις δυνάμεις που μπορούσαν να παράγουν οι μύες του αντίχειρα ανά διαφορετικό είδος, υπολογίζοντας έπειτα την επιδεξιότητα τους. Επιπλέον, με στόχο μια ολοκληρωμένη συγκριτική ανάλυση, οι ερευνητές μελέτησαν και τις κινήσεις του αντίχειρα σε άλλα σύγχρονα πρωτεύοντα (χιμπατζήδες).

«Η προσέγγιση μας επικεντρώνεται στην επιδεξιότητα της αντίθεσης του αντίχειρα προς το υπόλοιπο χέρι, ένα θεμέλιο της ανθρώπινης κινητικής συμπεριφοράς με καθοριστική σημασία για την ικανότητα του ανθρώπου να επιτελεί χειρισμούς ακριβείας και να χρησιμοποιεί εργαλεία», δήλωσε ο δρ Αλέξανδρος Καρακωστής, πρώτος συγγραφέας της μελέτης και ειδικός στις εμβιομηχανικές ιδιότητες του ανθρώπινου χεριού. «Είναι η πρώτη φορά που μπορέσαμε να αξιολογήσουμε τις επιπτώσεις τόσο των μυών, οι οποίοι δεν διασώζονται στους απολιθωμένους σκελετούς, όσο και της μορφής των ίδιων των οστών του αντίχειρα στην επιδεξιότητα του χεριού, σε διαφορετικά ανθρώπινα είδη του παρελθόντος», προσέθεσε.

Η διεπιστημονική μέθοδος ανέδειξε ένα υψηλό βαθμό επιδεξιότητας σε απολιθώματα οστών του χεριού που βρέθηκαν στην σπηλιά Swartkrans της Νότιας Αφρικής και χρονολογούνται πριν δύο εκατομμύρια χρόνια. «Η χρονική αυτή περίοδος συσχετίζεται με σημαντικές βιολογικές και πολιτισμικές μεταβολές, οι οποίες περιλαμβάνουν την εμφάνιση ενός νέου ανθρώπινου είδους με αυξημένο μέγεθος εγκεφάλου, του Homo erectus, την πιο συστηματική χρήση λίθινων εργαλείων, καθώς και υψηλότερα επίπεδα κοινωνικής και πολιτισμικής πολυπλοκότητας», επισήμανε ένας άλλος ερευνητής, ο δρ Βαγγέλης Τουρλούκης (Πανεπιστήμιο του Τίμπιγκεν), ειδικός στην Προϊστορική Αρχαιολογία.

Οι ερευνητές έδειξαν ότι τα προγενέστερα είδη του Αυστραλοπιθήκου, στα οποία αποδίδεται η πρωιμότερη χρήση λίθινων εργαλείων, παρουσίαζαν χαμηλότερη επιδεξιότητα του αντίχειρα, παρόμοια με εκείνη των σημερινών χιμπατζήδων. Το ίδιο ίσχυε και για το είδος Australopithecus sediba, του οποίου οι αυξημένες αναλογίες του αντίχειρα είχαν προηγουμένως συσχετισθεί με ανεπτυγμένη δεξιοτεχνία. Αντίθετα, τα μεταγενέστερα είδη, όπως ο Homo sapiens, οι Νεάντερταλ και ο Homo naledi (ένα είδος με μικρό μέγεθος εγκεφάλου) κατείχαν παρομοίως υψηλά επίπεδα επιδεξιότητας.

«Το γεγονός ότι η επιδεξιότητα της αντίθεσης του αντίχειρα ήταν συστηματικά σημαντική στο γένος μας Homo αναδεικνύει την καθοριστική σημασία του εξελικτικού αυτού πλεονεκτήματος για την ανθρώπινη βιολογική και πολιτιστική εξέλιξη», σύμφωνα με την κα Χαρβάτη.

ΠΗΓΗ: ΑΠΕ-ΜΠΕ

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Έρευνα: Ο ύπνος επηρεάζεται από την εναλλαγή των σεληνιακών φάσεων

«AxStation»: Το πρώτο «ξενοδοχείο» στο διάστημα θα είναι έτοιμο το 2024

Επιστήμη

Σχεδόν 300 άτομα από την Ελλάδα υπέβαλαν υποψηφιότητα για αστροναύτες

Οι αστροναύτες της NASA φτάνουν στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό

Πολλοί είναι οι νέοι που αναζητούν θέσεις εργασίας εκτός Ελλάδας –ακόμα και στο Διάστημα.

Συνολικά 280 Έλληνες υπέβαλαν υποψηφιότητα για τις θέσεις αστροναύτη που προκήρυξε ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος (ESA), μεταξύ 25.589 αιτήσεων που υποβλήθηκαν από όλες τις χώρες-μέλη.

Ο συνολικός αριθμός των αιτήσεων παρουσιάζει θεαματική αύξηση κατά δυόμισι φορές σε σχέση με την προηγούμενη προκήρυξη του ESA το 2008.

Σημαντική αύξηση καταγράφεται και στις αιτήσεις από γυναίκες, των οποίων το ποσοστό εκτινάχθηκε από το 15,5% το 2008 στο 20% φέτος.

«Μείναμε έκπληκτοι με την ανταπόκριση» σχολίασε ο Γιόζεφ Άσμπαχερ, γενικός διευθυντής της υπηρεσίας. «Είναι μια ισχυρή έκφραση του ενδιαφέροντος και του ενθουσιασμού που νιώθει για το διάστημα ο κόσμος στην Ευρώπη».

Με την προκήρυξη του 2021 ο ESA δημιουργεί για πρώτη φορά θέση αστροναύτη για άτομα με φυσική αναπηρία, για την οποία υποβλήθηκαν συνολικά 200 αιτήσεις.

Ο ESA θα προσφέρει συμβόλαια σε τέσσερα έως έξι άτομα για θέσεις αστροναυτών πλήρους απασχόλησης, ενώ μέχρι και 20 ακόμα άτομα θα ενταχθούν σε ομάδα εφεδρείας.

«Η δημιουργία ενός αποθεματικού αστροναυτών, παράλληλα με την επιλογή τεσσάρων αστροναυτών που θα προστεθούν στο προσωπικό και ενός αστροναύτη με φυσική αναπηρία, παρέχει περισσότερες ευκαιρίες στους υποψηφίους μας από ποτέ. Ωστόσο, όπως φαίνεται από τους αρχικούς αριθμούς, εξακολουθεί να υπάρχει τεράστιος ανταγωνισμός για αυτούς τους πολυπόθητους ρόλους στο διάστημα» δήλωσε ο Άσμπαχερ.

«Οι επόμενες φάσεις της διαδικασίας επιλογής είναι τα ψυχολογικά τεστ, μετά τα οποία θα ακολουθήσουν πρακτικές και ψυχομετρικές εξετάσεις. Μετά θα έρθει η σειρά της ιατρικής διαλογής και θα ακολουθήσουν δύο γύροι συνεντεύξεων. Είναι επομένως μια μακρά διαδικασία» ανέφερε η Αντονέλα Κόστα του τμήματος ανθρωπίνων πόρων του ESA.

Οι επιτυχόντες προγραμματίζεται να ανακοινωθούν στα τέλη του 2022.

Ο ESA δεν έχει τη δυνατότητα εκτόξευσης αστροναυτών με δικά του μέσα, ωστόσο Ευρωπαίοι αστροναύτες ταξιδεύουν συχνά στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Διάστημα: Η Κίνα εκτοξεύει επανδρωμένη αποστολή προς τον διαστημικό της σταθμό

Ρομπότ-καθαριστές λιμνών, ποταμών, ακτών και θαλασσών

Ο ισχυρότερος μαγνήτης στη Γη θα μπορεί να σηκώσει αεροπλανοφόρο 100.000 τόνων!