Επιστήμη

Η επιστήμη απλά και διασκεδαστικά: Το εγχείρημα της SciCo

scico

Οι δύσκολοι επιστημονικοί όροι, τα βαριά σχολικά βιβλία, οι περίπλοκοι επιστημονικοί τύποι και οι δυσνόητες θεωρίες συχνά κάνουν πολλούς να αποφεύγουν την επιστημονική γνώση θεωρώντας ότι είναι αδύνατον να την κατακτήσουν και να τη βάλουν στη ζωή τους.

Η SciCo (από το Science και Communication) είναι ένας οργανισμός με στόχο την εκλαΐκευση και προώθηση της επιστήμης στην κοινωνία. Ο Θοδωρής Αναγνωστόπουλος βρίσκεται πίσω από την προσπάθεια η οποία ξεκίνησε το 2008.

«Απαρτίζεται από μια ομάδα από ιδιαίτερα ικανά και δημιουργικά άτομα που ξέρουν να κάνουν τη διαφορά. Το αποτέλεσμα είναι μια σειρά από έργα με μεγάλο κοινωνικό αντίκτυπο τα οποία έχουν γίνει θεσμός τόσο στην ελληνική κοινωνία αλλά και διεθνώς. Δεδομένης της οικονομικής κρίσης, είμαστε πολύ ικανοποιημένοι από την πορεία μας. Και βεβαίως από την ανταπόκριση του κόσμου. Εκτιμούμε ότι από την ίδρυσή μας έως τώρα πάνω από 250.000 άτομα έχουν συμμετάσχει ή ενημερωθεί από τις δράσεις μας. Επιπροσθέτως μας έχει αγκαλιάσει ένα δίκτυο άνω των 1000 εθελοντών, οι οποίοι έχουν συμμετάσχει, εκπαιδευτεί και διασκεδάσει μαζί μας», δηλώνει μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Αναγνωστόπουλος.

Στα πρώτα χρόνια λειτουργίας της SciCo, πραγματοποιήθηκαν πολλές αλλαγές στον τομέα της εκπαίδευσης στην Ελλάδα, αρχής γενομένης από την περικοπή κονδυλίων, για λειτουργικά έξοδα, για προσλήψεις προσωπικού και για ερευνητικά προγράμματα.

«Η εκπαίδευση και ο τομέας της παιδείας γενικότερα είναι ο πρώτος που πλήττεται σε κάθε κρίση. Και ο λόγος είναι διότι, λανθασμένα, δεν θεωρείται πρώτιστης σημασίας για την ανάκαμψη. Επί του πρακτέου μειώθηκαν οι χρηματοδοτήσεις στον τομέα τόσο από δημόσιους όσο και από ιδιωτικούς φορείς και στράφηκαν προς άλλους τομείς, όπως πχ στον τομέα της ανεργίας. Όμως, πώς θα δημιουργήσεις θέσεις εργασίας εάν δεν καλλιεργήσεις πρώτα τις απαραίτητες γνώσεις και δεξιότητες;», επισημαίνει ο ιδρυτής της SciCo στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.

Για να φέρει πιο κοντά την επιστήμη στο ευρύ κοινό και ιδιαίτερα εκείνο που ασχολείται με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η SciCo ξεκίνησε στο YouTube την εκπομπή Celebrity Science. H εκπομπή έχει στόχο να ενημερώσει αλλά και να ψυχαγωγήσει μέσω επιστημονικών θεμάτων.

«Σε κάθε επεισόδιο έχουμε δύο καλεσμένους: έναν/μία celebrity και έναν/μια επιστήμονα, ενώ εγώ παρουσιάζω την εκπομπή. Κάθε φορά επιλέγουμε μία συγκεκριμένη θεματική, για παράδειγμα "η ζωή σε έναν διαστημικό σταθμό", "αστρονομία", "γενετική μηχανική", "artificial intelligence" κ.ά. Ανάλογα με το θέμα προσκαλούμε τον κατάλληλο επιστήμονα και βάζουμε τους celebrities να παίζουν παιχνίδια γνώσεων, όπως παιχνίδια πολλαπλών επιλογών, taboo λέξεων και διάφορα άλλα. Τις σωστές απαντήσεις αφού τελειώσει την προσπάθειά του ο celebrity, τις δίνει ο επιστήμονας. Σε όλα τα επεισόδια γελάμε πολύ κάνοντας την κάθε εκπομπή εκτός από επιμορφωτική και διασκεδαστική. Το περιεχόμενο του "Celebrity Science" το έχουμε συν-δημιουργήσει με το Γιάννη Σαρακατσάνη, σκηνοθέτη, ηθοποιό, καταξιωμένο στον χώρο της κωμωδίας και του body theater», εξηγεί ο Θοδωρής Αναγνωστόπουλος και προσθέτει: «Μέχρι στιγμής έχουμε ανεβάσει 8 επεισόδια με συμμετέχοντες τον Mikeius, τον Ζήση Ρούμπο, τον Λάμπρο Φισφή, τον Γιώργο Χατζηπαύλου, την Λυδία Παπαιωάννου, τον Βύρωνα Θεοδωρόπουλο, τη Τζένη Μελιττά και τη Μαίρη Σινατσάκη. Από την πλευρά των επιστημόνων τον Clay Anderson, έναν αστροναύτη της NASA τον "Αστρόνιο", έναν YouTuber που μιλάει για την αστρονομία, την Μυρτάνη Πιερρή, επίκουρο καθηγήτρια στο πανεπιστήμιο της Λευκωσίας, την Ελένη Κοντογιάννη γνωστή εμβρυολόγο και άλλους. Αυτά τα επεισόδια, με μεγάλη χαρά, έχουμε δει πως πηγαίνουν πάρα πολύ καλά χωρίς να τα προωθήσουμε (organic growth), και αυτό μας δίνει πολύ μεγάλη ικανοποίηση. Τα έχει αγκαλιάσει ο κόσμος και έχουν δεκάδες χιλιάδες views».

Η SciCo στοχεύει να συνεχίσει το έργο της στη βιωματική εκπαίδευση των επιστημών μέσω STEM (science technology engineering mathematics) σε πανελλήνιο επίπεδο.

«Τα δύο μεγάλα μας έργα στην Ελλάδα στον πυλώνα αυτό είναι το Generation Next και το STEM Stars. Ο στόχος είναι να ενταχθεί επισήμως η διδασκαλία STEM στο σχολικό πρόγραμμα και να αναπτυχθεί το σύστημα τεχνολογικής καινοτομίας στην Ελλάδα από τη σχολική ηλικία. Επίσης είμαστε σε συνεννοήσεις για την ανάληψη παρόμοιων έργων σε αναπτυσσόμενες χώρες κάτι που μας φαίνεται ιδιαιτέρως ενδιαφέρον αλλά και μεγάλης ευθύνης. Επιπροσθέτως, προσπαθούμε το ετήσιο φεστιβάλ επιστήμης που διοργανώνουμε, το Athens Science Festival (το οποίο φέτος θα πραγματοποιηθεί για 7η διαδοχική χρονιά στην Τεχνόπολη του Δήμου Αθηναίων από 1 έως 5 Απριλίου), να έχει όσο το δυνατόν καλύτερης ποιότητας αλλά και διεθνές περιεχόμενο. Επίσης, αναπτύσσουμε το διεθνές μας φεστιβάλ επιστήμης που λαμβάνει χώρα σε σταθμούς τραίνων και μετρό σε διάφορες πόλεις του κόσμου (το Mind the Lab), έτσι ώστε να υιοθετηθεί από ακόμα περισσότερες πόλεις», εξηγεί ο Θοδωρής Αναγνωστόπουλος στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.

Επιστήμη

Έρευνα Έλληνα αστροφυσικού: Το σύμπαν μπορεί να μην επεκτείνεται ομοιόμορφα

συμπαν

Το σύμπαν είναι πιθανό ότι δεν επεκτείνεται με την ίδια ταχύτητα προς κάθε κατεύθυνση, σύμφωνα με μία νέα διεθνή «αιρετική» επιστημονική μελέτη, με επικεφαλής έναν νεαρό Έλληνα αστροφυσικό της διασποράς. Αυτός ο ισχυρισμός θέτει σε αμφισβήτηση ένα από τα βασικά αξιώματα της κοσμολογίας εδώ και δεκαετίες, ότι το σύμπαν είναι ομοιόμορφο και ισοτροπικό, δηλαδή ίδιο προς όλες τις κατευθύνσεις.

Δεν είναι η πρώτη φορά που επιστήμονες ισχυρίζονται πως βρήκαν ενδείξεις περί ανομοιόμορφης επέκτασης του σύμπαντος, αλλά αυτήν τη φορά ίσως το έχουν κάνει πιο πειστικά από κάθε άλλη. Μία πιθανή εξήγηση είναι ότι η σκοτεινή ενέργεια είναι άνισα κατανεμημένη στο σύμπαν, πράγμα που είναι ουσιαστικά αδύνατο να αποδειχθεί, αφού οι επιστήμονες έχουν ονομάσει σκοτεινή ενέργεια κάτι που θεωρούν υπεύθυνο για την επιταχυνόμενη επέκταση του σύμπαντος, χωρίς όμως να γνωρίζουν καν περί τίνος πρόκειται.

Οι ερευνητές, με επικεφαλής τον δρα Κωνσταντίνο Μίγκα του Ινστιτούτου Αστρονομίας Argelander του Πανεπιστημίου της Βόννης, οι οποίοι έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό «Astronomy & Astrophysics», αξιοποίησαν στοιχεία από τα διαστημικά τηλεσκόπια ακτίνων-Χ Chandra-X της Αμερικανικής Διαστημικής Υπηρεσίας (NASA) και XMM-Newton του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA). Χρησιμοποιώντας μία νέα τεχνική, συμπέραναν ότι διαφορετικά μέρη του σύμπαντος φαίνονται να διαστέλλονται με διαφορετικούς ρυθμούς.

Η νέα μέθοδος βασίζεται στη σχέση ανάμεσα στη θερμοκρασία των καυτών αερίων ενός σμήνους γαλαξιών και στην ποσότητα ακτίνων-Χ που αυτό παράγει. Όσο μεγαλύτερη είναι η θερμοκρασία, τόσο μεγαλώνει η φωτεινότητα των παραγόμενων ακτίνων-Χ. Στη συνέχεια, η διαβάθμιση σε αυτήν τη φωτεινότητα συσχετίζεται με την ταχύτητα κάθε σμήνους.

Έως τώρα, η βασική υπόθεση των επιστημόνων είναι ότι μετά τη Μεγάλη Έκρηξη (Μπιγκ Μπανγκ) το σύμπαν άρχισε να «φουσκώνει» προς κάθε κατεύθυνση, με συνέπεια αργότερα οι γαλαξίες και τα σμήνη τους να απομακρύνονται με την ίδια ταχύτητα ανεξάρτητα από την περιοχή του σύμπαντος όπου βρίσκονται.

«Μελετήσαμε τη συμπεριφορά 842 γαλαξιακών σμηνών στο σημερινό σύμπαν. Αν η υπόθεση ισοτροπίας είναι σωστή, τότε οι ιδιότητες του σύμπαντος θα έπρεπε να είναι ομοιόμορφες σε όλον τον ουρανό. Όμως, στην πραγματικότητα, είδαμε σημαντικές διαφορές», δήλωσε ο Μίγκας, ο οποίος είναι απόφοιτος του Τμήματος Φυσικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και τώρα κάνει τη διδακτορική έρευνά του στο Πανεπιστήμιο της Βόννης. «Ένας από τους πυλώνες της κοσμολογίας, της μελέτης της ιστορίας και μοίρας όλου του σύμπαντος, είναι ότι αυτό είναι ισοτροπικό, δηλαδή ίδιο σε όλες τις κατευθύνσεις. Η έρευνά μας δείχνει ότι ίσως υπάρχουν ρωγμές σε αυτόν τον πυλώνα», πρόσθεσε.

«Με βάση τις παρατηρήσεις από τα σμήνη γαλαξιών, βρήκαμε διαφορές στο πόσο γρήγορα επεκτείνεται το σύμπαν, ανάλογα με το πού κοιτάξαμε. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με τις βασικότερες υποκείμενες υποθέσεις που χρησιμοποιούμε σήμερα στην κοσμολογία», ανέφερε ο Γκέριτ Σελενμπέργκερ του Κέντρου Αστροφυσικής Χάρβαρντ-Σμιθσόνιαν των ΗΠΑ.

«Είδαμε σμήνη γαλαξιών με τις ίδιες ιδιότητες και παρόμοιες θερμοκρασίες να φαίνονται λιγότερο φωτεινά από ό,τι περιμέναμε στη μία κατεύθυνση του ουρανού, ενώ ήταν φωτεινότερα στην άλλη κατεύθυνση. Η διαφορά ήταν αρκετά σημαντική, γύρω στο 30%. Αυτές οι διαφορές δεν είναι τυχαίες, αλλά έχουν ένα σαφές μοτίβο, εξαρτώμενο από την κατεύθυνση που κάνουμε τις παρατηρήσεις στον ουρανό», σημείωσε ο Τόμας Ράιπριχ του Πανεπιστημίου της Βόννης.

«Αν το σύμπαν είναι πράγματι ανισοτροπικό, ακόμη κι αν αυτό συμβαίνει στα τελευταία λίγα δισεκατομμύρια χρόνια, θα αποτελεί μία τεράστια μεταβολή επιστημονικού υποδείγματος, καθώς η κατεύθυνση κάθε αντικειμένου θα πρέπει πλέον να λαμβάνεται υπόψη όταν αναλύουμε τις ιδιότητες του», υπογράμμισε ο Μίγκας και συμπλήρωσε: «Για παράδειγμα, σήμερα εκτιμούμε την απόσταση των πολύ μακρινών αντικειμένων στο σύμπαν εφαρμόζοντας ορισμένες κοσμολογικές παραμέτρους και εξισώσεις, πιστεύοντας ότι είναι ίδιες παντού. Αν όμως τα συμπεράσματά μας είναι σωστά, τότε πλέον αυτό δεν θα ισχύει και συνεπώς θα πρέπει να αναθεωρήσουμε όλα τα προηγούμενα συμπεράσματά μας».

Για «τρομερά εντυπωσιακά ευρήματα» έκανε λόγο ο επιστήμονας της ESA Νόρμπερτ Σάρτελ, τονίζοντας ότι «προηγούμενες μελέτες είχαν δώσει ενδείξεις πως το σημερινό σύμπαν μπορεί να μην επεκτείνεται ομοιόμορφα προς όλες τις κατευθύνσεις. Όμως, τα νέα ευρήματα έχουν πολύ μεγαλύτερη σημασία, καθώς είναι η πρώτη φορά που έγινε ένα τέτοιο τεστ ακτίνων-Χ σε σμήνη γαλαξιών, ανοίγοντας τον δρόμο για μελλοντικές έρευνες».

Το υπό κατασκευή ευρωπαϊκό τηλεσκόπιο Euclid (Ευκλείδης), το οποίο θα εκτοξευθεί το 2022 για να μελετήσει δισεκατομμύρια γαλαξίες, την επέκταση του σύμπαντος και τη μυστηριώδη φύση της σκοτεινής ενέργειας, ελπίζεται ότι θα φωτίσει περισσότερο το αίνιγμα.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ