Επιστήμη

Έρευνα: Δεν έφερε ο Κολόμβος πρώτος τη σύφιλη από την Αμερική - Προϋπήρχε στην Ευρώπη

Κολόμβος

Δεν ισχύει πιθανότατα η επικρατούσα μέχρι σήμερα πεποίθηση ότι ο Χριστόφορος Κολόμβος και οι ναυτικοί τους έφεραν το 1493 για πρώτη φορά τη σύφιλη στην Ευρώπη από την Αμερική. Η σεξουαλικά μεταδιδόμενη νόσος φαίνεται πως κυκλοφορούσε ήδη στην Ευρώπη επί τουλάχιστον δεκάδες χρόνια πριν την επιστροφή του Κολόμβου από το ιστορικό ταξίδι του, σύμφωνα με μια νέα ευρωπαϊκή επιστημονική μελέτη.

Οι ερευνητές, με επικεφαλής την καθηγήτρια παλαιογενετικής Βερένα Σίνεμαν του Ινστιτούτου Εξελικτικής Ιατρικής του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό βιολογίας "Current Biology", βρήκαν ίχνη του βακτηρίου (Treponema pallidum) που προκαλεί τη σύφιλη, σε εννέα ανθρώπινους σκελετούς σε πέντε αρχαιολογικές τοποθεσίες σε Φινλανδία, Εσθονία και Ολλανδία.

Η ανάλυση του DNA από τους μεσαιωνικούς παθογόνους μικροοργανισμούς δείχνει ότι οι εν λόγω άνθρωποι είχαν κολλήσει σύφιλη μεταξύ των αρχών του 15ου αιώνα (προτού ο Κολόμβος γυρίσει από την Αμερική) και του 18ου αιώνα. Οι ερευνητές έκαναν σκόνη δείγματα οστών από τους σκελετούς και στη συνέχεια αναζήτησαν ίχνη παλαιού DNA του βακτηρίου της σύφιλης. «Μέχρι πριν πέντε χρόνια, όλοι πίστευαν ότι κάτι τέτοιο θα ήταν αδύνατο να γίνει», δήλωσε στο "Science" o Γερμανός αρχαιογενετιστής Γιοχάνες Κράουζε, επικεφαλής του Ινστιτούτου Μαξ Πλανκ για την Επιστήμη της Ανθρώπινης Ιστορίας στη Λειψία.

Οι επιστήμονες κατόρθωσαν να βρουν ίχνη αρχαίου DNA του βακτηρίου και να το συγκρίνουν με το DNA σύγχρονου στελέχους του Treponema pallidum, χρησιμοποιώντας μια τεχνική μοριακού «ρολογιού» που καταγράφει τις διαχρονικές αλλαγές στα γονίδια, κάτι που επιτρέπει τη χρονολόγηση του γενετικού υλικού. Μεταξύ άλλων, βρήκαν ότι στη μεσαιωνική Ευρώπη κυκλοφορούσαν στελέχη του βακτηρίου της σύφιλης που σήμερα έχουν πια εξαφανιστεί, κάτι που ενισχύει τη θεωρία ότι η νόσος προϋπήρχε στην Ευρώπη πριν γυρίσει ο Κολόμβος από την Αμερική.

Η καταγωγή της σύφιλης, η οποία «θέριζε» στην Ευρώπη τους προηγούμενους αιώνες, παραμένει αβέβαιη. Η δημοφιλέστερη έως τώρα θεωρία «ενοχοποιεί» τον Κολόμβο ότι την έφερε από την Αμερική, αλλά η νέα έρευνα δημιουργεί πολλές αμφιβολίες για την ορθότητα αυτής της άποψης.

Η νέα γενετική ανάλυση δείχνει ότι ο βακτηριακός πρόγονος όλων των σύγχρονων συγγενικών ειδών του βακτηρίου Treponema pallidum εξελίχθηκε πριν τουλάχιστον 2.500 χρόνια. Είναι πάντως πιθανό ότι ακόμη και αν η σύφιλη κατάγεται από την Αμερική, αναπτύχθηκε περαιτέρω στον Παλαιό Κόσμο.

Στο τέλος του 1500 αιώνα (1495) μια νέα τρομερή επιδημία εμφανίστηκε και σάρωσε την Ευρώπη, σκοτώνοντας έως πέντε εκατομμύρια ανθρώπους. «Φαίνεται πως το πρώτο γνωστό ξέσπασμα σύφιλης στην Ευρώπη δεν μπορεί να αποδοθεί μόνο στα ταξίδια του Κολόμβου στην Αμερική», σύμφωνα με τη δρα Σίνεμαν, η οποία προειδοποίησε ότι η σύφιλη «δεν είναι πρόβλημα μόνο του παρελθόντος».

'Αλλοι επιστήμονες πάντως, όπως η βιοαρχαιολόγος Μόλι Ζάκερμαν του Πολιτειακού Πανεπιστημίου του Μισισίπι και ο εξελικτικός επιδημιολόγος Έντουαρντ Χολμς του Πανεπιστημίου του Σίδνεϊ, εξέφρασαν αμφιβολίες για το κατά πόσο είναι ορθή η χρονολόγηση της πιθανής παρουσίας της σύφιλης ήδη από τις αρχές του 15ου αιώνα. Ο Κράουζε παραδέχθηκε ότι χρειάζεται ανάλυση DNA από περισσότερους σκελετούς, ώστε να επιβεβαιωθεί η προκολομβιανή ύπαρξη σύφιλης στην Ευρώπη.

Παρόλο που σήμερα η σύφιλη έχει σχεδόν ξεχαστεί, χάρη και στην ύπαρξη σύγχρονων θεραπειών, στην πραγματικότητα, σύμφωνα με τους επιστήμονες, εξαπλώνεται με ανησυχητικό ρυθμό. Κατά τις τελευταίες δεκαετίες περισσότεροι από δέκα εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο έχουν κολλήσει σύφιλη.

Επιστήμη

Έρευνα: Οι επιστήμονες απολαμβάνουν σχετικά υψηλή αποδοχή διεθνώς

επιστημονες

Οι επιστήμονες και η επιστημονική έρευνα απολαμβάνουν σχετικά υψηλά επίπεδα αποδοχής παγκοσμίως, σε σχέση τουλάχιστον με άλλες ομάδες και θεσμούς της κοινωνίας, σύμφωνα με μια νέα διεθνή δειγματοληπτική έρευνα του Κέντρου Ερευνών Pew σε 20 χώρες (η Ελλάδα δεν ήταν ανάμεσα τους).

Το 36% κατά μέσο όρο των πολιτών δηλώνουν ότι έχουν «πολλή εμπιστοσύνη» στους επιστήμονες, ένα παρόμοιο ποσοστό εμπιστοσύνης με αυτό προς τους στρατιωτικούς. Πολύ χαμηλότερα είναι τα ποσοστά εμπιστοσύνης στους επικεφαλής των επιχειρήσεων, στις κυβερνήσεις και στα μέσα ενημέρωσης.

Από την άλλη, μολονότι η μεγάλη πλειονότητα (82%) πιστεύει πως οι κρατικές επενδύσεις στην επιστημονική έρευνα φέρνουν οφέλη για την κοινωνία, ένα όχι αμελητέο μέρος του κοινού εκφράζει αμφιβολίες και ανησυχίες σχετικά με τις εξελίξεις στην τεχνητή νοημοσύνη, την εισαγωγή του αυτοματισμού στην εργασία και τις επιστημονικές επεμβάσεις στα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα. Σε άλλους τομείς, όπως η εξερεύνηση του διαστήματος, οι θετικές γνώμες για τους επιστήμονες κυριαρχούν.

Αναφορικά με τη στάση απέναντι στα εμβόλια - θέμα επίκαιρο λόγω του κορονοϊού- αν και οι πλειοψηφίες στις περισσότερες χώρες θεωρούν τα παιδικά εμβόλια σχετικά ασφαλή και αποτελεσματικά, είναι αξιοσημείωτο ότι σημαντικές μειονότητες εκφράζουν αμφιβολίες περί αυτού - άλλη μία ένδειξη για την ανησυχητική διείσδυση των αντιεμβολιαστικών απόψεων σε μεγαλύτερα στρώματα του πληθυσμού.

Σύμφωνα με το Pew, η σαφής εμπιστοσύνη του κοινού στους επιστήμονες είναι συχνά μεγαλύτερη στο αριστερό τμήμα του πολιτικού φάσματος από ό,τι στο δεξιό, κάτι πολύ ορατό σε χώρες όπως οι ΗΠΑ (62% έναντι 20%) και ο Καναδάς (74% έναντι 35%). Η ψαλίδα εμπιστοσύνης προς τους επιστήμονες μεταξύ αριστεράς-δεξιάς (με βάση τον αυτοπροσδιορισμό των ερωτώμενων) είναι μικρότερη στην Ευρώπη: στην Βρετανία 27%, στη Γερμανία 17%, στη Σουηδία 15% και στην Ισπανία 10%.

Η έρευνα βρήκε επίσης ότι υπάρχει ανάλογη σχέση ανάμεσα στις απόψεις για την κλιματική αλλαγή και στην πολιτική ιδεολογία, με τους «αριστερούς» να τη θεωρούν σοβαρό πρόβλημα σε μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι οι «δεξιοί». Αυτό ισχύει εξίσου στις ΗΠΑ, στον Καναδά, στην Αυστραλία και στις χώρες της Ευρώπης.

Σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη και την αυτοματοποίηση της εργασίας, εμφανίζεται ένας διχασμός. Στην Ευρώπη το 47% λένε πως οι σχετικές εξελίξεις είναι καλές για την κοινωνία, ενώ ανάλογο (48%) είναι το ποσοστό διεθνώς όσων θεωρούν καλό πράγμα τον ρομποτικό αυτοματισμό, έναντι 42% που τον θεωρούν κακό.

Μεγαλύτερος σκεπτικισμός υπάρχει απέναντι στους ειδικούς, όσον αφορά την επίλυση σημαντικών προβλημάτων. Ενώ οι επιστήμονες είναι ανάμεσα στις ομάδες που απολαμβάνουν τη μεγαλύτερη εμπιστοσύνη, οι δύο στους τρεις πολίτες διεθνώς (66%) λένε πως είναι καλύτερο να βασιζόμαστε σε ανθρώπους με πρακτική εμπειρία για την επίλυση πιεστικών κοινωνικών προβλημάτων. Μόνο το 28% πιστεύουν πως είναι καλύτερο να βασίζεται η κοινωνία στους θεωρούμενους ως ειδικούς σε κάθε πρόβλημα (ακόμη και αν δεν έχουν πολλή πρακτική εμπειρία). Σε αυτό το ζήτημα -την προτίμηση της πρακτικής εμπειρίας έναντι της εξειδίκευσης- υπάρχει ευρεία συμφωνία σε όλο το ιδεολογικό φάσμα.

Αναφορικά με τα μέσα ενημέρωσης, η πλειονότητα των πολιτών διεθνώς (68%) θεωρεί ότι αυτά κάνουν καλή δουλειά στην κάλυψη των επιστημονικών θεμάτων, από την άλλη όμως θεωρούν ότι το κοινό δεν διαθέτει συχνά επαρκείς επιστημονικές γνώσεις για να κατανοήσει τις επιστημονικές ειδήσεις.