«Οι Γενιές του Πηλού»: Διήμερο εκδηλώσεων για το μέλλον της κεραμικής στις Μαργαρίτες

Η κεραμική των Μαργαριτών Μυλοποτάμου μετατρέπεται σε όχημα εξωστρέφειας, ανάπτυξης και δημόσιου διαλόγου για το μέλλον της κρητικής υπαίθρου, μέσα από το διήμερο εκδηλώσεων «Οι Γενιές του Πηλού», που θα πραγματοποιηθεί στις 24 και 25 Ιουλίου. Με αφορμή την επίσημη αναγνώριση της αγγειοπλαστικής παράδοσης του χωριού από το υπουργείο Πολιτισμού, αλλά και την αναστήλωση του ιστορικού καμινιού του αείμνηστου αγγειοπλάστη Μανώλη Δεινάκη, οι Μαργαρίτες επιχειρούν να αναδείξουν ότι η παράδοση δεν αποτελεί μόνο στοιχείο της πολιτιστικής τους ταυτότητας, αλλά μπορεί να αποτελέσει μοχλό βιώσιμης ανάπτυξης, να ενισχύσει την τοπική οικονομία και να δώσει απαντήσεις στις σύγχρονες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα χωριά της ελληνικής περιφέρειας.

 Οι Μαργαρίτες είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με την αγγειοπλαστική ήδη από τα μεσαιωνικά χρόνια, ίσως και ακόμη παλαιότερα. Τα παραδοσιακά τσικαλαριά, οι γενιές των τεχνιτών που έζησαν από την τέχνη του πηλού και τα χαρακτηριστικά πήλινα σκεύη, όπως πιθάρια, στάμνες, λεκανίδες και μπρίκια, ταξίδευαν από το χωριό σε ολόκληρο το Ρέθυμνο, τη Μεσαρά και μέχρι τα Χανιά, αποτελώντας για δεκαετίες βασικά αντικείμενα της καθημερινής ζωής. Καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση αυτής της παράδοσης διαδραμάτισε το «Τσικαλόχωμα», η περιοχή νότια των Μαργαριτών που προσφέρει μέχρι σήμερα διαφορετικά είδη αργίλου, αλλά και οι γυναίκες του χωριού, οι οποίες διακοσμούσαν τα αγγεία με το χαρακτηριστικό κόκκινο και λευκό χώμα, χαρίζοντας στην τοπική κεραμική τη μοναδική της αισθητική.

 Παρότι τη δεκαετία του 1970 η παραδοσιακή αγγειοπλαστική βρέθηκε κοντά στην εξαφάνιση, η μετάβαση στη σύγχρονη κεραμική κράτησε την τέχνη ζωντανή και δημιούργησε μια νέα γενιά δημιουργών. Η μακρά αυτή διαδρομή οδήγησε το 2023 στην υποβολή φακέλου από την ΑΜΚΕ «Ρόδακας», έπειτα από πρωτοβουλία της Πολιτιστικής Κίνησης Μαργαριτών, προς το υπουργείο Πολιτισμού για την εγγραφή της «Αγγειοπλαστικής παράδοσης των Μαργαριτών Μυλοποτάμου Κρήτης» στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας. Η απόφαση της Διεύθυνσης Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς εκδόθηκε στις 13 Ιουνίου 2024, αναγνωρίζοντας επίσημα μια παράδοση αιώνων που εξακολουθεί να αποτελεί ζωντανό στοιχείο της πολιτιστικής ταυτότητας και της δημιουργικής παραγωγής του χωριού.

   Η Ομάδα Προφορικών Αφηγήσεων Μαργαριτών - ΑΜΚΕ «Ρόδακας»

 Καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς των Μαργαριτών διαδραματίζει η Ομάδα Προφορικών Αφηγήσεων Μαργαριτών, από την οποία προέκυψε η ΑΜΚΕ «Ρόδακας». Η Ομάδα δημιουργήθηκε το 2017 από κατοίκους του χωριού με στόχο την καταγραφή των ιστοριών ζωής των μεγαλύτερων σε ηλικία κατοίκων της κοινότητας, ώστε να διασωθεί η ζωντανή μνήμη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, της Κατοχής, του Εμφυλίου, αλλά και της καθημερινής ζωής σε μια εποχή όπου η αγγειοπλαστική, η γεωργία και οι ανταλλαγές προϊόντων αποτελούσαν τον βασικό τρόπο οργάνωσης της τοπικής κοινωνίας.

 Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε και στη διάσωση του αυθεντικού προφορικού λόγου των κατοίκων, της γλώσσας, της προσωδίας και των αφηγήσεων που μεταφέρονταν από γενιά σε γενιά, πριν η προφορική παράδοση υποχωρήσει μπροστά στις σύγχρονες μορφές επικοινωνίας. Στη συνέχεια δημιουργήθηκε η ΑΜΚΕ «Ρόδακας», η οποία ανέλαβε να οργανώσει και να διευρύνει αυτή την προσπάθεια, αναπτύσσοντας το Αρχείο Προφορικών Αφηγήσεων και το Φωτογραφικό Αρχείο της κοινότητας, ενώ παράλληλα υλοποιεί εργαστήρια λιθοδομής, υφαντικής και κεραμικής. Στόχος είναι η τοπική γνώση να διαφυλάσσεται, να τεκμηριώνεται, να μεταδίδεται στις νεότερες γενιές και να αποτελεί εργαλείο έρευνας, εκπαίδευσης και βιώσιμης ανάπτυξης.

 Αφορμή για τη φετινή διοργάνωση αποτέλεσαν τόσο η επίσημη αναγνώριση της αγγειοπλαστικής παράδοσης όσο και η αναστήλωση του παραδοσιακού καμινιού του αείμνηστου αγγειοπλάστη Μανώλη Δεινάκη από το Εργαστήριο Αποκατάστασης Λιθοδομής της ΑΜΚΕ «Ρόδακας». Μέσα από τη διημερίδα, οι διοργανωτές επιδιώκουν να τιμήσουν τις γενιές των αγγειοπλαστών και των κεραμιστών των Μαργαριτών, αναδεικνύοντας παράλληλα τον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει σήμερα η κεραμική στην τοπική ανάπτυξη.

   Η κεραμική ως μοχλός ανάπτυξης

  Μιλώντας στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, η πρόεδρος της ΑΜΚΕ «Ρόδακας», Μαρία Παδούβα, επισημαίνει ότι η διημερίδα δεν περιορίζεται στην ιστορική διάσταση της κεραμικής, αλλά επιχειρεί να ανοίξει έναν ουσιαστικό διάλογο για το μέλλον του χωριού. Όπως αναφέρει, εκτός από τις επιστημονικές εισηγήσεις, θα δοθεί βήμα στους ίδιους τους αγγειοπλάστες να εκφράσουν τις απόψεις τους για τις προκλήσεις και τις προοπτικές της τέχνης τους.

 «Με όχημα τον πηλό και την κεραμική είναι μια ευκαιρία εξωστρέφειας των προβλημάτων που αντιμετωπίζει η κοινωνία», σημειώνει χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι στόχος είναι να αναζητηθούν λύσεις τόσο για τη συνέχιση της κεραμικής όσο και για τη συνολική ανάπτυξη της κοινότητας.

 Η ίδια υπογραμμίζει ότι οι Μαργαρίτες αντιμετωπίζουν τις ίδιες προκλήσεις με πολλές περιοχές της ελληνικής υπαίθρου. Η πληθυσμιακή συρρίκνωση, η εγκατάλειψη κατοικιών και καλλιεργειών και η μεταβίβαση περιουσιών αποτελούν ζητήματα που απασχολούν έντονα την τοπική κοινωνία. Την ίδια στιγμή, όμως, το χωριό καλείται να διαχειριστεί και τις επιπτώσεις της μεγάλης επισκεψιμότητας, καθώς καθημερινά, σε συγκεκριμένες ώρες, διέρχονται από τις Μαργαρίτες έως και 2.500 με 3.000 επισκέπτες, γεγονός που δημιουργεί προβλήματα στάθμευσης, καθαριότητας και διαχείρισης των κοινόχρηστων χώρων. Παράλληλα, εκφράζει την ανησυχία της για την κυριαρχία τυποποιημένων τουριστικών προϊόντων σε έναν τόπο που διαθέτει αυθεντική χειροποίητη παραγωγή, υπογραμμίζοντας ότι σήμερα δραστηριοποιούνται στο χωριό 22 ενεργοί κεραμίστες, ενώ υπάρχει και νέα γενιά που μαθητεύει κοντά στους παλαιότερους τεχνίτες.

Το πρόγραμμα της διημερίδας

Το πρόγραμμα της διημερίδας ξεκινά την Παρασκευή 24 Ιουλίου με ιστορικό περίπατο στα σοκάκια των Μαργαριτών, ενώ ακολουθούν εισηγήσεις της δρος Αναστασίας Γιαγκάκη για την κεραμική τέχνη κατά τη βυζαντινή και ενετική περίοδο και του δρος Κωστή Χρηστάκη για την εξέλιξη της κρητικής κεραμικής από τη μινωική έως τη ρωμαϊκή εποχή. Θα ακολουθήσει ομιλία του κεραμίστα Δημήτρη Λυμπερίδη με τίτλο «Τα ενθυμήματά μου» και στη συνέχεια στρογγυλή τράπεζα αφιερωμένη στα προβλήματα και το μέλλον της παραδοσιακής αγγειοπλαστικής.

 Το Σάββατο 25 Ιουλίου οι επισκέπτες θα έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν από κοντά τα εργαστήρια των Μαργαριτσανών κεραμιστών και να συμμετάσχουν σε μικρά εργαστήρια πηλού. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει ακόμη εισηγήσεις για την αναβίωση της ρεθεμνιώτικης αγγειοπλαστικής και την εξέλιξη της κεραμικής των Μαργαριτών, προβολή του ντοκιμαντέρ «Βιογραφίες από Πηλό», στο οποίο οι ίδιοι οι κεραμίστες αφηγούνται τη δική τους ιστορία, ενώ το διήμερο θα ολοκληρωθεί με γιορτή στην πλατεία της Κατωχωριάς. Οι ομιλίες θα πραγματοποιηθούν στην αυλή του Δημοτικού Σχολείου Μαργαριτών, η είσοδος θα είναι ελεύθερη για το κοινό και τη διοργάνωση συνυπογράφουν η Περιφέρεια Κρήτης και η Περιφερειακή Ενότητα Ρεθύμνου

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

4ήμερο «καμίνι» από σήμερα: Οι περιοχές στο «κόκκινο» - Πότε πέφτει η θερμοκρασία

Κρήτη: Κρυβόταν σε λιόφυτο ο κτηνοτρόφος που επιτέθηκε με ψαλίδι κουράς σε 65χρονο