Πρωτοφανής ανακάλυψη: Ο καταστροφικός σεισμός του 2011 μετακίνησε, κυριολεκτικά, την Ιαπωνία

Όταν ο ισχυρότατος σεισμός μεγέθους 9,0 Ρίχτερ έπληξε την Ιαπωνία στις 11 Μαρτίου 2011, το έδαφος πραγματοποίησε και μια πιο μακροχρόνια μετακίνηση.

Περίπου 15 λεπτά μετά την έναρξη του φαινομένου στις 14:46 (τοπική ώρα), σχεδόν ολόκληρη η χώρα μετατοπίστηκε προς τα ανατολικά, σύμφωνα με μετρήσεις σταθμών GPS.

Η μετατόπιση ήταν μικρή, 5 έως 6 χιλιοστά, αλλά μόνιμη - και τότε πέρασε σε μεγάλο βαθμό απαρατήρητη ή αποδόθηκε σε σφάλμα δεδομένων. Ωστόσο, η γεωφυσικός Σουνγιουνγκ Παρκ από το Πανεπιστήμιο του Σικάγο θεώρησε ότι τα σήματα που κατέγραψαν αυτή τη μετατόπιση υποδείκνυαν κάτι πραγματικό. Στην πραγματικότητα, η κίνηση του εδάφους αντανακλούσε ένα «εξαιρετικό» και μέχρι τότε αχαρτογράφητο σεισμικό φαινόμενο, σύμφωνα με νέα μελέτη.

«Αυτό που ήταν ασυνήθιστο σε αυτή την κίνηση είναι ότι σχεδόν ολόκληρη η Ιαπωνία κινήθηκε σχεδόν ομοιόμορφα την ίδια στιγμή», είπε στο CNN η Παρκ, η οποία ηγήθηκε της έρευνας. Πρόσθεσε ότι η μετακίνηση, η οποία επηρέασε την ηπειρωτική Ιαπωνία - από τη Χοκάιντο έως το Κιούσου - μια περιοχή περίπου 3.000 χιλιομέτρων, δεν ταίριαζε χρονικά με τον αρχικό σεισμό και συνέβη πριν από σημαντικούς μετασεισμούς.

Ύστερα από χρόνια ανάλυσης δεδομένων GPS και σεισμολογικών μετρήσεων, η Παρκ και οι συνεργάτες της διαπίστωσαν ότι κύματα από τον σεισμό είχαν ταξιδέψει μέχρι τον πυρήνα της Γης και επέστρεψαν στον φλοιό, μετακινώντας τέσσερις μεγάλες τεκτονικές πλάκες.

Η ιδιαιτερότητα των ευρημάτων

Αν και οι επιστήμονες γνώριζαν ότι σεισμικά κύματα από μεγάλους σεισμούς μπορούν να διαπεράσουν το εσωτερικό της Γης και να ανακλαστούν στον εξωτερικό πυρήνα (που είναι υγρό μέταλλο), θεωρούσαν ότι η ενέργεια εξασθενούσε πριν επιστρέψει στον φλοιό. «Αυτό το είδος βαθιάς διαδρομής ενός κύματος που ενεργοποιεί κάποιο είδος φαινομένου είναι νέο, και αυτό το γεγονός είναι πολύ ασυνήθιστο επίσης επειδή είναι τόσο εκτεταμένο», εξήγησε η Παρκ.

Παρότι οι σεισμοί μπορούν να προκαλέσουν δραματικές μετακινήσεις εδάφους - σχισίματα στο έδαφος και μετακινήσεις πολλών εκατοστών - αυτές συνήθως είναι τοπικές και όχι τόσο εκτεταμένες όσο το φαινόμενο σε επίπεδο χώρας που ανιχνεύθηκε. Ο Γκόραν Έκστρομ, γεωφυσικός στο Πανεπιστήμιο Columbia, ανέφερε ότι στον σεισμό του 2011 οι δύο τεκτονικές πλάκες κάτω από την Ιαπωνία μετακινήθηκαν περίπου 10 μέτρα. «Αυτή η ταχεία κίνηση είναι που προκάλεσε την ισχυρή δόνηση και το τσουνάμι, και επίσης έκανε ολόκληρο το νησί Χονσού να μετακινηθεί προς τα ανατολικά κατά περίπου 20 εκατοστά», είπε, αναφερόμενος στο μεγαλύτερο νησί της Ιαπωνίας.

Η μετατόπιση που εντόπισε η Παρκ και η ομάδα της, αν και μικρότερη, είναι αξιοσημείωτη επειδή συνέβη σε τόσο μεγάλη έκταση, καθιστώντας την τη μεγαλύτερη που έχει καταγραφεί ποτέ, και απελευθέρωσε ενέργεια περίπου αντίστοιχη με σεισμό μεγέθους 7,5 Ρίχτερ.

Ένας νέος σεισμικός κίνδυνος

Ο σεισμός του Μαρτίου 2011, που «χτύπησε» 372 χιλιόμετρα βορειοανατολικά του Τόκιο, ήταν ο πιο καταστροφικός στην ιστορία της Ιαπωνίας, προκαλώντας τεράστιο τσουνάμι, πυρηνική κρίση και περίπου 20.000 θανάτους. Η Παρκ είπε ότι οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής θα πρέπει να γνωρίζουν αυτή την προηγουμένως άγνωστη πηγή σεισμικού κινδύνου.

Σε αντίθεση με τους μετασεισμούς, που δεν μπορούν να προβλεφθούν με ακρίβεια, η «διαδρομή μετ’ επιστροφής» του κύματος προς τον πυρήνα της Γης και πίσω - περίπου 5.800 χιλιόμετρα - διαρκεί περίπου 15 λεπτά, κάτι που σημαίνει ότι θα μπορούσε θεωρητικά να προβλεφθεί και να ληφθούν μέτρα.

Ωστόσο, επειδή η ενέργεια κατανέμεται σε εξαιρετικά μεγάλη περιοχή, το φαινόμενο θα ήταν λιγότερο έντονο και λιγότερο καταστροφικό από έναν τυπικό σεισμό μεγέθους 7,5 Ρίχτερ, ο οποίος συγκεντρώνει ενέργεια σε μικρότερη περιοχή. «Ακόμη κι αν υπήρχαν ζημιές, θα ήταν πολύ δύσκολο να διακριθούν από τις ζημιές του κύριου σεισμού και των μετασεισμών», είπε η Παρκ.

Η μετατόπιση επηρέασε τις τεκτονικές πλάκες του Ειρηνικού, της Οχοτσκικής, της Φιλιππινικής Θάλασσας και της Ευρασιατικής πλάκας. Η ισχυρή δόνηση του αρχικού σεισμού πιθανόν διευκόλυνε την άφιξη του ανακλώμενου κύματος από τον πυρήνα, το οποίο επανενεργοποίησε ρήγματα και προκάλεσε μετακινήσεις σε ευρύτερες περιοχές. Η Ιαπωνία διαθέτει ένα εξαιρετικά πυκνό δίκτυο σεισμολογικών και δορυφορικών σταθμών, κάτι που επέτρεψε την καταγραφή του φαινομένου, ανέφερε ο Βέντραν Λέκιτς από το Πανεπιστήμιο του Maryland.

Τι σημαίνει για την πρόβλεψη και την κατανόηση των σεισμών

Ωστόσο, είναι πιθανό τέτοιες διεργασίες να συμβαίνουν και αλλού χωρίς να ανιχνεύονται. Μέχρι σήμερα, δεν είχε παρατηρηθεί ξανά μετακίνηση τόσο μεγάλης κλίμακας σε ένα εκτεταμένο ρήγμα λόγω κυμάτων που ανακλώνται στον πυρήνα της Γης. Η Παρκ και οι συνεργάτες της εξέτασαν και άλλες πιθανές εξηγήσεις, όπως υποθαλάσσιες κατολισθήσεις, αλλά θεώρησαν ότι αυτές θα είχαν πολύ πιο τοπικό αντίκτυπο.

Αν η ερμηνεία τους είναι σωστή, η έρευνα είναι «πολύ σημαντική», δήλωσε η Αμάντα Τόμας από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Davis. «Η ευρύτερη συνέπεια της μελέτης είναι ότι οι μεγάλοι σεισμοί μπορεί να επηρεάζουν τα ρήγματα με απρόσμενους τρόπους για πολλά λεπτά μετά το κύριο γεγονός, όχι μόνο μέσω μετασεισμών αλλά και μέσω μεταγενέστερων σεισμικών κυμάτων», είπε.

«Δεν κατανοούμε πλήρως πώς λειτουργούν τα ρήγματα και τέτοιες παρατηρήσεις μας δίνουν ένα ακόμη κομμάτι του παζλ».

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

Ιστορικός καύσωνας «γονατίζει» την Ευρώπη: Ρεκόρ θερμοκρασιών, μπλακάουτ και δεκάδες νεκροί

Ηράκλειο: Στους δρόμους οι εργαζόμενοι σε τουρισμό - επισιτισμό - Πορεία σε τουριστικές περιοχές

Πανελλήνιες 2026: Την Πέμπτη οι βαθμολογίες - Πώς θα δουν τα αποτελέσματα οι υποψήφιοι