Αφιερωματα

Τι συμβολίζει το τσούγκρισμα των κόκκινων αυγών

κόκκινα αυγά

Τα κόκκινα βαμμένα αυγά, που βρίσκονται ήδη βαλμένα στο τραπέζι μας για τη βραδιά της Ανάστασης και για την Κυριακή του Πάσχα, ανήκουν σε μια μακρά λαογραφική παράδοση. Αν το βρασμένο αυγό αποτελεί το σύμβολο του σταυρικού θανάτου του Ιησού, το τσόφλι του είναι ο τάφος του Κυρίου.

Με το τσούγκρισμα των αυγών κατά τη διάρκεια της Ανάστασης σπάει το κάλυμμα του τάφου για να υποδεχτούμε τον αναστημένο Θεάνθρωπο γεμάτο από ελπίδα για ζωή και έτοιμο να εξαγγείλει τη σωτήρια υπόσχεσή του για έναν καινούργιο και άδολο κόσμο. Βέβαια, τα «αυγά και τα πασχάλια», όπως ονομάτιζε τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα ο Γεώργιος Σουρής τα βαμμένα κατά τη Μεγάλη Εβδομάδα αυγά, διεκδικούν θέση σε πολλές λαογραφικές παραδόσεις πριν και μετά την έλευση του Χριστού επί της γης: από τους Πέρσες και τους αρχαίους Αιγυπτίους μέχρι τους Σκανδιναβούς. 

Το κόκκινο χρώμα είναι ταυτισμένο, ήδη από τα προχριστιανικά χρόνια, με την ανανέωση και την ανθοφορία της φύσης κι όταν αρχίζει να παραπέμπει στο αίμα του θυσιασμένου Χριστού τα κόκκινα αυγά μετατρέπονται σε κεντρικό στοιχείο της πασχαλινής τελετουργίας.

Τέλη του 19ου αιώνα, την ίδια περίπου εποχή με τον Σουρή, ο Εμμανουήλ Ροΐδης αναλαμβάνει να εξηγήσει την τελετουργία των κόκκινων αυγών σε ένα κείμενό του με παρόμοιο τίτλο. Γράφει ο μέγας σατιρικός: «Διατί δε βάφονται τα αυγά κόκκινα, τούτο εξηγούσαν οι Ραβίνοι διδάσκοντες ότι, κατά τον Μωσαϊκόν νόμον, όχι μόνον όλα τα τρωγόμενα την ημέραν του Πάσχα, αλλά και αυτοί οι τοίχοι των οικιών πρέπει να κοκκινίζωνται με το αίμα του σφαζομένου αρνίου, προς εξιλέωσιν του Αγγέλου της καταστροφής.

Κατά τον Αίλιον όμως Λαμπίδιον οι Ραβίνοι δεν ηξεύρουν τι λέγουσι, τα δε πρώτα ερυθρά αυγά δεν εβάφησαν, αλλ’ εγεννήθησαν κόκκινα από τας αυτοκρατορικάς όρνιθας την ημέραν της γεννήσεως του Αλεξάνδρου Σεύκρου, ως χαρμόσυνος οιωνός της μελλούσης φιλίας του προς τους χριστιανούς. Τας πλείστας άλλας της απορίας ταύτης λύσεις δεν έχω προχείρους εις την μνήμην μου, πλην μόνης της του Πανοσιωτάτου Εξάρχου του Αγίου Τάφου εν Βλαχία Ναθαναήλ, όστις, ερωτηθείς εν πασχαλινώ συμποσίω περί των κοκκίνων αυγών, μοι απήντησεν: ‘’Τρώγε και μη ερεύνα’’».

Πάντοτε στα τέλη του 19ου αιώνα, στο διήγημα «Πάσχα στα πέλαγα», ο Ανδρέας Καρκαβίτσας γράφει για μιαν Ανάσταση εν πλω, σ’ ένα καράβι όπου ακούμε το αναστάσιμο μήνυμα και παρακολουθούμε τη λαμπρότητα του φωτισμένου πλοίου μαζί με την απόλαυση της μαγειρίτσας και των κόκκινων αυγών.

Όμως και ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, όμως, στο διήγημα «Χωρίς στεφάνι», όταν πια κλείνει ο 19ο αιώνας, βάζει την ηρωίδα του Χριστίνα να μιλήσει για το βάψιμο των αυγών τη Μεγάλη Πέμπτη.

Στη διερεύνηση του αινίγματος των κόκκινων αυγών θα πάρει μέρος και ο Γρηγόριος Ξενόπουλος, λίγο νωρίτερα από τον Παπαδιαμάντη, γράφοντας στο αγαπημένο του περιοδικό «Η Διάπλασις των Παίδων» τα εξής: «Και τα βάφουμε κόκκινα τ' αυγά του Πάσχα, είτε για να τα κάμουμε ακόμα πιο χαρούμενα σύμβολα, αφού το κόκκινο είναι το χρώμα της χαράς, είτε γιατί κι αυτό, μαζί με τόσα άλλα, το πήραμε απ' τους Εβραίους που έβαφαν το Πάσχα όλα τους τα πράγματα κόκκινα, ακόμα και τους τοίχους των σπιτιών τους.

Αυτά τέλος πάντων λένε οι σοφοί για την καταγωγή των κόκκινων αυγών. Καθώς βλέπετε, είναι κάπως δύσκολο να εξακριβωθεί η αλήθεια. Αλλά τι μας μέλει! Φτάνει που το έθιμο είν' όμορφο κι αθώο. Ούτ' αίμα χύνει ούτε πόνο προξενεί. Λίγη βαφή στο τσουκάλι που θα βράσουν, και τ' αυγά βγαίνουν από κει μέσα πασχαλιάτικα».

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

Μεγάλη Πέμπτη: Γιατί βάφουμε τα αυγά κόκκινα

Έθιμα του Μεγάλου Σαββάτου από όλη την Ελλάδα

 

 

 

Αφιερωματα

Άγιος Βάρβαρος: Η μεταστροφή του Σαρακηνού πειρατή σε ερημίτη

Άγιος Βάρβαρος

Ο Άγιος Βάρβαρος γεννήθηκε το 800 στην Πεντάπολη της Αιγύπτου, από όπου πήρε το προσωνύμιο Πενταπολίτης και έζησε στα χρόνια της βασιλείας του Μιχαήλ Τραυλού Β' (820 - 829).

Ο Βάρβαρος σύμφωνα με τον εγκωμιαστή του Κωνσταντίνο Ακροπολίτη και το Συναξάρι ήτανε μέλος αραβικής πειρατικής συμμορίας με την οποία έφτασε στην Ακαρνανία σφάζοντας, λεηλατώντας και ερημώνοντας σχεδόν όλη την περιοχή του Ξηρόμερου.

Η μάχη με τους πειρατές ήταν σκληρή και έγινε στο χωριό Δραγαμέστο - το σημερινό Καραϊσκάκη - Αστακού, στην οποία οι Ακαρνάνες νίκησαν τους πειρατές, από τους οποίους σώθηκε μόνο ο Βάρβαρος που κρύφτηκε μέσα σε θάμνους ή κατά την παράδοση μέσα σε ένα αμπέλι.

Το φαράγγι του Αγίου Βαρβάρου
Το φαράγγι του Αγίου Βαρβάρου

Για χρόνια ζούσε σε μέρη δύσβατα, μακριά από ανθρώπους, έτρωγε καρπούς, ρίζες δέντρων και νερό έπινε από τις ιαματικές πηγές των Ακαρνανικών βουνών, κοντά στο χωριό Τρύφου Ξηρομέρου.

Ο πειρατής Βάρβαρος έγινε ο φόβος και ο τρόμος στα γύρω χωριών, οι κάτοικοι προσπάθησαν πολλές φορές να τον συλλάβουν χωρίς επιτυχία και κάποια ημέρα μπήκε σε ναό που ήταν αφιερωμένος στον Άγιο Μεγαλομάρτυρα Γεώργιο, σε τόπο που ονομαζόταν Νήσα, όπου λειτουργούσε ο ιερέας Ιωάννης. 

Κατά την ώρα της υψώσεως των Τιμίων Δώρων ο ιερέας τον είδε και προσευχήθηκε μετά φόβου στον Θεό. 

Τη στιγμή εκείνη, ο Κύριος άνοιξε τους οφθαλμούς του ληστού, που είδε τους Αγγέλους να συλλειτουργούν με τον ιερέα. 

Όταν ο ιερεύς τελείωσε την Θεία Λειτουργία, ο Βάρβαρος τον ρώτησε:«Που είναι αυτοί που ήταν μαζί σου;» και ο ιερέας του εξήγησε ότι η Οικονομία του Θεού τον αξίωσε να δει αυτά που δεν μπορούν να δουν τα ανθρώπινα μάτια, για να οδηγηθεί σε μετάνοια. 

Ο Βάρβαρος αμέσως πέταξε τα όπλα, μετανόησε, άρχισε την άσκηση και βαπτίσθηκε ενώ πολλοί χωριανοί, ύστερα από το θαύμα αυτό, του είπαν να πάει να μείνει στο χωριό όμως ο Βάρβαρος παρέμεινε στο σπήλαιο κάνοντας ασκητική ζωή.

Έζησε αλυσοδεμένος σε όλη του τη ζωή, στερούμενος τα πάντα και επί 18 ολόκληρα χρόνια σερνόταν στο χώμα, «Η άλυσις είναι ο χρυσός στολισμός μου, με αυτήν έδεσα τη σάρκα και την υπέταξα στο πνεύμα» έλεγε, τιμωρώντας έτσι τον εαυτό του.

Κάποιο απόγευμα βρέθηκαν κοντά στη σπηλιά του κυνηγοί που ήρθαν από τη Νικόπολη, τη σημερινή Πρέβεζα, για κυνήγι και δεν γνώριζαν την ύπαρξη του ανθρώπου στη σπηλιά και άθελά τους τον τραυμάτισαν θανάσιμα.

Όταν ο θάνατος του ασκητή έγινε γνωστός στα γύρω χωριά και μοναστήρια, οι μοναχοί πήγαν εκεί, ετοίμασαν το λείψανο και με τιμές το ενταφίασαν στις 23 Ιουνίου.

Μόλις εναπόθεσαν το λείψανο στον τάφο μια τυφλή που βασανιζόταν επί 7 χρόνια βρήκε το φως της, αλλά και άλλοι χριστιανοί θεραπεύτηκαν, δαιμονισμένοι, λεπροί, τυφλοί.

Τάφος Αγίου βάρβαρου
Τάφος Αγίου βάρβαρου

Ο τάφος του Αγίου ανέδυε μύρο και για το μύρο του Αγίου υπάρχουν πολλές μαρτυρίες όπως από τον Ιωσήφ Βρυέννιος, στα 1400, τον Πατριάρχη Κων/πόλεως Κάλλιστο το 1355, ο οποίος μας πληροφορεί ότι οι Βούλγαροι έχριζαν με το μύρο του Αγίου τους βαπτιζόμενους ενώ ο Κωνσταντίνος Ακροπολίτης αναφέρει τη θεραπεία της κόρης του από λέπρα. 

Δίκαια λοιπόν ο Άγιος Βάρβαρος ονομάζεται και Μυροβλήτης καθώς επίσης και δίπλα στον τάφο του Αγίου υπάρχουν ιαματικά λουτρά που οι κάτοικοι του Ξηρομέρου τα ονομάζουν "Αγιονέρι", το πίνουν και αγιάζονται.

Τα ιερά λείψανα του αγίου έμειναν στον Τρύφο περίπου 700 χρόνια και το 1571, ένας Βενετός αξιωματικός ονόματι Σκλαβούνος, αφού προσκύνησε στον τάφο του αγίου και ήπιε από το αγιονέρι, θεραπεύτηκε από την αρρώστια του. 

Θέλοντας να τιμήσει τον Αγιο Βάρβαρο, πήρε τα λείψανά του στην Ιταλία, στο χωριό San Barbaro και ύστερα από πολλά χρόνια, τα άγια λείψανά του βρέθηκαν στην πόλη Vodnjan της Κροατίας και στις 9 Ιουνίου 2013 απότμημα της Αγίας Κάρας του Αγίου Βαρβάρου δόθηκε στον Ιερό Ναό του αγίου στο χωριό Ποταμός της Κέρκυρας.

Κατά την μεταφορά των ιερών λειψάνων από την Τρύφου με προορισμό την Ιταλία, το πλοίο αγκυροβόλησε στο θαλάσσιο τμήμα της περιοχής του Ποταμού όπου ο Άγιος θεράπευσε ένα παραλυτικό  νέο και έτσι χτίστηκε η εκκλησία πρός τιμή του Αγίου Βαρβάρου τον οποίο ευλαβούντε πολύ.

Η παράδοση λέει ότι η αλυσίδα που έφερε στο σώμα του για άσκηση ο άγιος το 1688, όταν οι Τούρκοι κυριάρχησαν στην περιοχή, χάθηκε ενώ το 1776 επισκέπτεται και προσκυνά τον τάφο του Αγίου Βαρβάρου ο Αγιος Κοσμάς ο Αιτωλός και ήπιε από το αγιονέρι.

Ο Όσιος αναφέρεται στην τοπική αγιολογία της Ιεράς Μητρόπολης Αιτωλίας, Ακαρνανίας και Κέρκυρας ως Όσιος Βάρβαρος ο Πενταπολίτης, η οποία τιμά την μνήμη του στις 23 Ιουνίου.

Η εκκλησία μας τιμά την μνήμη του στις 15 Μαίου.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

Π. Ευμένιος Σαριδάκης: Τρία νησιά τιμούν τη μνήμη του κρητικού Γέροντα

Άγιος Κοσμάς Αιτωλός: «Οι πόρτες θα κλείσουν-Οι άνθρωποι θα φοβούνται να βγούνε έξω»

Αγία Αγάθη: H προστάτιδα όσων πάσχουν από νόσους του μαστού