Η συμφωνία ΕΕ–Mercosur, που υπεγράφη στην Ασουνσιόν ύστερα από 25 χρόνια διαπραγματεύσεων, ανοίγει μια ενιαία αγορά σχεδόν 270 εκατ. καταναλωτών.

Πίσω όμως από τη ρητορική περί «ιστορικής συμφωνίας» και «αμοιβαίου οφέλους», για την Ελλάδα η ζυγαριά δεν γέρνει το ίδιο για όλους.

Παράγοντες της αγοράς προειδοποιούν ότι η απελευθέρωση του εμπορίου φέρνει ασύμμετρο ανταγωνισμό, με διαφορετικό κόστος παραγωγής, περιβαλλοντικά πρότυπα και ελεγκτικούς μηχανισμούς.

 

Το εμπορικό χάσμα: 1 προς 6

Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ δείχνουν ξεκάθαρη ανισορροπία. Το 2024 η Ελλάδα εξήγαγε προς τις χώρες της Mercosur προϊόντα αξίας 109,3 εκατ. ευρώ, ενώ οι εισαγωγές ανήλθαν στα 644,5 εκατ. ευρώ.

Στα αγροτικά προϊόντα, τρόφιμα και ποτά, οι εξαγωγές περιορίστηκαν στα 34,5 εκατ. ευρώ, όταν οι εισαγωγές έφτασαν τα 452,1 εκατ. ευρώ.

Κυρίαρχος προμηθευτής είναι η Βραζιλία (334,6 εκατ. ευρώ) και ακολουθεί η Αργεντινή (297,8 εκατ. ευρώ).

Βιοποικιλότητα: Το φυσικό πλεονέκτημα της Ελλάδας

Η ελληνική παραγωγή διαθέτει ένα κρίσιμο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα: τη βιοποικιλότητα. Προϊόντα όπως ο κρόκος Κοζάνης, η ελιά Καλαμών ή η μαστίχα Χίου δεν μπορούν να παραχθούν μαζικά στη Λατινική Αμερική.

Παράλληλα, το υψηλό μεταφορικό κόστος λειτουργεί ως έμμεσο φίλτρο, ειδικά σε προϊόντα με χαμηλό περιθώριο κέρδους.

Οι χαμένοι: Κτηνοτροφία, ρύζι, μέλι, καλαμπόκι

Στο βόειο κρέας, υπάρχει έντονη ανησυχία, καθώς η συμφωνία προβλέπει αυξημένες ποσοστώσεις 99.000 μετρικών τόνων, που αντιστοιχούν στο 1,6% της κατανάλωσης στην ΕΕ.

Το κόστος παραγωγής σε Βραζιλία και Αργεντινή είναι ασύγκριτα χαμηλότερο.

 

Παράλληλα, σύμφωνα με τους επαγγελματίες, πιθανόν θα έρθουν κρέατα τα οποία παράγονται κάτω από άλλες συνθήκες, καθώς κάποια αντιβιοτικά εκεί επιτρέπονται, ενώ στην Ευρώπη απαγορεύονται.

Αντίστοιχα, το ρύζι θεωρείται εξαιρετικά ευάλωτο, καθώς η εισαγωγή φθηνών ποσοτήτων μπορεί να συμπιέσει δραματικά τις τιμές, ιδιαίτερα στη Βόρεια Ελλάδα. Πίεση αναμένεται και στο μέλι, αλλά και στο καλαμπόκι, όπου η διαφορά κόστους παραγωγής είναι τεράστια.

Το ζήτημα των επιτραπέζιων ελιών

Ένα από τα πιο προβληματικά σημεία της συμφωνίας αφορά τις επιτραπέζιες ελιές.

Η συμφωνία προβλέπει σταδιακή κατάργηση των δασμών στις επιτραπέζιες ελιές που προέρχονται από τις χώρες της Mercosur εντός επτά ετών, ξεκινώντας από το σημερινό επίπεδο 12,8%. Ταυτόχρονα, οι αγορές της Mercosur παραμένουν κλειστές για τις ευρωπαϊκές ελιές, οι οποίες συνεχίζουν να επιβαρύνονται με δασμούς 12,6%.

 

Σύμφωνα με πληροφορίες, η ασυμμετρία αυτή οφείλεται σε πίεση που άσκησε η Αργεντινή κατά τη διαπραγμάτευση. Ενώ αρχικά η πρόβλεψη ήταν για πλήρη αμοιβαιότητα στην άρση των δασμών, στο τελευταίο στάδιο η Αργεντινή, που διαθέτει σημαντική παραγωγή επιτραπέζιων ελιών (80.000-100.000 τόνους ετησίως), επέμεινε στον χαρακτηρισμό του προϊόντος ως "ευαίσθητου" για την εγχώρια αγορά της.

Το γεγονός αυτό πέρασε απαρατήρητο από τους ελληνικούς και ευρωπαϊκούς θεσμούς, με τον κλάδο να το ανακαλύπτει εκ των υστέρων μέσω των επαφών με τους Ισπανούς και Ιταλούς συναδέλφους του.

Η Βραζιλία καταναλώνει 120.000 τόνους ελιών ετησίως, αποτελώντας μία από τις σημαντικές αγορές παγκοσμίως — μια αγορά που πλέον θα παραμείνει δύσκολα προσβάσιμη για τους Ευρωπαίους παραγωγούς εάν δεν "θεραπευτεί" το πρόβλημα.

Προϊόντα ΠΟΠ: Προστασία με αστερίσκους

Η συμφωνία προστατεύει 344 διακριτά προϊόντα τροφίμων και ποτών συνολικά στην ΕΕ, από τα οποία 21 είναι ελληνικά. Μεταξύ αυτών: φέτα, ελαιόλαδο Καλαμάτας και Λυγουριού, ελιά Καλαμάτας, Κορινθιακή σταφίδα, κρόκος Κοζάνης, μανούρι, κεφαλογραβιέρα, μαστίχα Χίου, καθώς και κρασιά Μαντινείας, Νάουσας, Νεμέας, Σαντορίνης, Σάμου.

 

Ωστόσο, για τη φέτα προβλέπεται μεταβατική περίοδος επτά ετών («grandfathering»), δηλαδή δίνεται το δικαίωμα σε αυτούς που παράγουν σήμερα τυριά απομίμησης φέτας να συνεχίσουν να το κάνουν για επτά χρόνια.

Το πρόβλημα είναι ότι σημαντικά προϊόντα όπως η γραβιέρα Νάξου δεν περιλαμβάνονται στη λίστα προστασίας.

 

Οι κερδισμένοι: Κονσερβοποιία και ακτινίδια

Στον αντίποδα, η κονσερβοποιία εμφανίζεται ως ένας από τους μεγάλους ωφελημένους, καθώς σήμερα τα ροδάκινα επιβαρύνονται με δασμούς έως και 52%.

Θετικές προοπτικές καταγράφονται και για το ακτινίδιο, με σημαντικό περιθώριο διείσδυσης σε νέες αγορές.

Ελαιόλαδο: Στρατηγική ευκαιρία

Το ελληνικό ελαιόλαδο εκτιμάται ότι συγκαταλέγεται στους καθαρούς κερδισμένους. Η άρση δασμών διευκολύνει την είσοδο σε αγορές όπως η Βραζιλία και ενισχύει την ανταγωνιστικότητα των επώνυμων ελληνικών προϊόντων έναντι τρίτων χωρών, όπως η Τυνησία.

 

Η συμφωνία ευνοεί τα premium, πιστοποιημένα και branded ελαιόλαδα, που ταιριάζουν στο προφίλ της ελληνικής παραγωγής.

Κρασί: Ευκαιρία και πίεση ταυτόχρονα

Στον οινικό τομέα, η Mercosur ανοίγει νέες αγορές..

Από τη μια πλευρά, ανοίγει μια τεράστια αγορά για τα ελληνικά κρασιά, με τη Βραζιλία να αποτελεί ιδιαίτερα ελκυστικό προορισμό. Από την άλλη, η ελληνική αγορά θα δεχτεί φθηνά κρασιά από τη Νότια Αμερική, κυρίως από την Αργεντινή.

Η ελληνική παρουσία παραμένει περιορισμένη, όμως τα ποιοτικά κρασιά με ισχυρή ταυτότητα μπορούν να βρουν χώρο, εφόσον υπάρξει οργανωμένη στρατηγική προβολής.

Οι υπηρεσίες ως «κρυφό χαρτί»

Πέρα από τα αγροτικά προϊόντα, η Ελλάδα εμφανίζει ισχυρή θέση στις υπηρεσίες.

Οι εξαγωγές υπηρεσιών προς Mercosur φτάνουν τα 1,6 δισ. ευρώ ετησίως, κυρίως στις μεταφορές.

Η άρση περιορισμών στην κίνηση κεφαλαίων θεωρείται ιδιαίτερα θετική εξέλιξη.

Το ζήτημα των ελέγχων

Ένα κρίσιμο ερώτημα που απασχολεί όλους τους εμπλεκόμενους είναι αν οι ελεγκτικοί μηχανισμοί θα είναι αρκετά αποτελεσματικοί.

Στην Αργεντινή και τη Βραζιλία καλλιεργούνται γενετικά τροποποιημένες ποικιλίες σε έκταση 900 εκατ. στρεμμάτων — περίπου 30 φορές η συνολική γεωργική γη της Ελλάδας, καθώς το 52% των φαρμάκων σήμερα που χρησιμοποιούν εκεί, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν τα έχει εγκρίνει.

Η ατραζίνη, ένα ζιζανιοκτόνο που χρησιμοποιείται στη Λατινική Αμερική για το καλαμπόκι, έχει απαγορευτεί στην Ευρώπη από το 1996. 

Η γεωπολιτική διάσταση

Πέρα από τα οικονομικά δεδομένα, η συμφωνία έχει βαθιά γεωπολιτική σημασία. Υπογράφηκε μετά από 25 χρόνια διαπραγματεύσεων, με την Ευρώπη να αναζητά νέες συμμαχίες εν μέσω της αβεβαιότητας που δημιουργούν οι δασμοί του Τραμπ και η αυξανόμενη επιρροή της Κίνας στη Λατινική Αμερική.

Η συμφωνία δημιουργεί μία από τις μεγαλύτερες ζώνες ελεύθερου εμπορίου παγκοσμίως, καλύπτοντας 700 εκατ. πολίτες και σχεδόν το 30% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Το Bloomberg Economics εκτιμά ότι θα ενισχύσει την οικονομία της Mercosur έως 0,7% και της Ευρώπης κατά 0,1%.

Ούτε σωτηρία ούτε καταστροφή

Η συμφωνία ΕΕ–Mercosur δεν αποτελεί ούτε πανάκεια ούτε καταστροφή για την ελληνική οικονομία. Είναι ένα στοίχημα.

Η έκβασή του θα κριθεί από την αποτελεσματικότητα των ελέγχων, τη στήριξη των ευάλωτων κλάδων και –κυρίως– από το αν η Ελλάδα θα αξιοποιήσει έγκαιρα τις ευκαιρίες που ανοίγονται για τα ποιοτικά και εξαγώγιμα προϊόντα της.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

«Αγριεύει» ο καιρός: Δριμύ ψύχος σε όλη τη χώρα - Χιόνια σε χαμηλά υψόμετρα και ισχυροί βοριάδες

Τραμπ: 100% θα επιβάλλω δασμούς σε ευρωπαϊκές χώρες αν δεν δεχθούν τον έλεγχο της Γροιλανδίας

Τράπεζα της Ελλάδος: Προβλέπει ακρίβεια σε τρόφιμα και υπηρεσίες έως το 2028