Αφιερωματα

Δημήτρης Χορν: 100 χρόνια από τη γέννηση του σπουδαίου καλλιτέχνη

Δημήτρης Χορν

Στο θέατρο και τον κινηματογράφο έλαμπε. Ήταν ξεχωριστός, ανέδυε την εκ γενετής φινέτσα του, το δικό του προσωπικό στιλ, την ενέργεια θετικών συναισθημάτων. Ο Δημήτρης Χορν, ο κορυφαίος πρωταγωνιστής στο θέατρο και το σινεμά, άφησε τη δική του σφραγίδα στην Ελλάδα.

Μπορεί να μην είχε την ομορφιά ενός ζεν πρεμιέ, μπορεί να μην είχε την ίδια απήχηση στο κοινό με τους μεγάλους κωμικούς μας, που λάτρευε ο ίδιος, αλλά είχε ένα μοναδικό τρόπο να γοητεύει. Από φημισμένες καλλιτέχνιδες έως και τις κοπελίτσες στα προάστια της Αθήνας. Και μαζί πολλούς ανθρώπους του πολιτισμού ή της πολιτικής -μέχρι τον Κωνσταντίνο Καραμανλή. Άλλωστε η επιρροή του στα καλλιτεχνικά πράγματα της χώρας μέχρι το θάνατό του ήταν τεράστια. Δεν είναι τυχαίο ότι μεγάλες εφημερίδες προσλάμβαναν δημοσιογράφους με βασικό κριτήριο ότι μπορούσαν να του μιλήσουν οποιαδήποτε στιγμή στο τηλέφωνο…

Συμπληρώνοντας 100 χρόνια από τη γέννησή του (9 Μαρτίου του 1921), η υπενθύμιση του έργου του αποτελεί υποχρέωση. Τα πρώτα του βήματα στο θέατρο, η καταξίωσή του ως πρωταγωνιστής, το ειδύλλιο με την Έλλη Λαμπέτη, το στίγμα που άφησε στον κινηματογράφο…

Από την αγκαλιά της Κυβέλης στις αλάνες

Ο Δημήτρης Χορν ήταν γιος του θεατρικού συγγραφέα Παντελή Χορν, καταγωγής από την Αυστρία, όπως διευκρίνιζε ο ίδιος, λόγω του ξενικού επωνύμου του και θέλοντας να ξεκόψει κάθε φήμη ότι η οικογένειά του ήρθε στην Ελλάδα με τους Βαυαρούς. Νονά του ήταν η σπουδαία πρωταγωνίστρια του θεάτρου Κυβέλη, αυτή που τον βούτηξε στην κολυμπήθρα του θεάτρου, όταν ακόμη μωρό στην αγκαλιά της θα έβγαινε στα φώτα της σκηνής, για το έργο "Νόρα" του Ίψεν.

Τα παιδικά του χρόνια δεν ήταν εύκολα, όπως θα πίστευε κανείς. Μπορεί η καταγωγή του να είχε την υγρασία της αριστοκρατίας, αλλά ο ίδιος μεγάλωσε σε σκονισμένες αλάνες- να παίζει μπάλα, με τρύπια παπούτσια και ρούχα που έμπαζαν στο κρύο, με αγοροπαρέες έτοιμες για καυγά, με τα τσιγάρα που έπρεπε να κόψουν στη μέση, για να τα μοιραστούν.

Γενναιόδωρος

Αυτές οι εμπειρίες του μαζί με την έμφυτη γενναιοδωρία του, θα τον βοηθήσουν να γίνει ο αγαπητός της παρέας, ο άνθρωπος που ήθελαν να έχουν όλοι δίπλα τους. Αυτό το χάρισμα που έχουν ορισμένοι άνθρωποι και που τελικά βγαίνει και σε ό,τι κάνουν. Ο Χορν διάλεξε να γίνει ηθοποιός, μετά από μία κουβέντα του πατέρα του, όταν αντιλήφθηκε ότι πρέπει να δώσει εξετάσεις. Όταν έδωσε ο ίδιος εξετάσεις θα τον κόψουν πριν πει τέσσερις πέντε στίχους από κάποιο ποίημα. Θα νομίσει ότι απέτυχε, μέχρι να δει τυχαίως την επομένη στο κέντρο της Αθήνας τον Βεάκη, ο οποίος θα του πει «δεν μπορείς να φανταστείς πόσο μας δρόσισες μέσα σ’ αυτή την ανομβρία». Έτσι μπήκε στο θέατρο, όπου μεγαλούργησε παίζοντας δίπλα στα μεγαλύτερα ονόματα της εποχής και παίζοντας μία ευρεία γκάμα κλασικών έργων, αν και λάτρευε του μεγάλους λαϊκούς κωμικούς μας. Μπορεί ο Χορν να είχε κάτι από τον Κάρι Γκραντ, μια χολιγουντιανή λάμψη, ένα υπόβαθρο που έμοιαζε βγαλμένο από τη μεγάλη βρετανική σχολή, αλλά στα θεμέλια της υποκριτικής του ικανότητας βρισκόταν πάντα το μεγαλείο του λαϊκού θεάτρου. Άλλωστε ο ηθοποιός που θαύμαζε απεριόριστα ήταν ο Βασίλης Λογοθετίδης.

Ο γάμος, η Έλλη και η Πιαφ

Στα πρώτα του βήματα στο σανίδι θα συνεργαστεί με τον θίασο της Μαρίκας Κοτοπούλη και της Κυρίας Κατερίνας. Σε ηλικία μόλις 23 χρόνων θα συγκροτήσει το δικό του θίασο με τη Μαίρη Αρώνη και λίγο μετά με τη Βάσω Μανωλίδου. Είχε προηγηθεί ο γάμος του με την Ρίτα Φιλίππου. Μία μικρή παρένθεση στην ιστορία του με τις γυναίκες, αφού η φλογερή σχέση του με την Έλλη Λαμπέτη ήταν θρυλική, όπως και ο έρωτας της Έντιθ Πιαφ, όπως αποκαλύφθηκε χρόνια μετά.

Χειροκροτήματα και στο σινεμά

Θα πρωτοεμφανιστεί στον κινηματογράφο στο μελόδραμα "Η Φωνή της Καρδιάς" του Δημήτρη Ιωαννόπουλου το 1943, ενώ τον επόμενο χρόνο θα παίξει στην πρώτη ταινία του Γιώργου Τζαβέλλα "Χειροκροτήματα" δίπλα στον σπουδαίο Αττίκ. Ο ελληνικός κινηματογράφος είναι ακόμη στα σπάργανα. Θα περάσουν πέντε χρόνια για να παίξει σε μία από τις πρώτες μεγάλες επιτυχίες του ελληνικού κινηματογράφου, στον "Μεθύστακα", δίπλα στον τεράστιο Ορέστη Μακρή και σε σκηνοθεσία και πάλι του Τζαβέλλα. Στο θέατρο είχε προηγηθεί η συνεργασία του με την Μελίνα Μερκούρη.

Μια Ζωή την Έχουμε

Το 1951 φεύγει με υποτροφία ενός έτους του Βρετανικού Ινστιτούτου για την Αγγλία, ενώ θα ταξιδέψει και μέχρι τις ΗΠΑ, όπου θα διευρύνει τις γνώσεις του πάνω στην τέχνη του. Θα γυρίσει στην Ελλάδα το 1952 για να συγκροτήσει θίασο με τον Γιώργο Παππά και την Έλλη Λαμπέτη και να ζήσει ταυτόχρονα τον μεγάλο έρωτα της ζωής του, που θα λήξει άδοξα μετά από επτά χρόνια.

Με την Λαμπέτη θα παίξει και σε τρεις ταινίες: "Το Κορίτσι με τα Μαύρα", "Πρωινό Ξεκίνημα" σε σκηνοθεσία Κακογιάννη, καθώς και σε μια ιστορία από την σπονδυλωτή ταινία "Η Κάλπικη Λίρα" του Τζαβέλλα. Συνολικά έπαιξε μόλις σε δέκα ταινίες. Το 1958 θα πρωταγωνιστήσει στην κομεντί "Μια Ζωή την Έχουμε" αν και ο Χρήστος Τσαγανέας «είμαι τράπεζα εγώ...» και κυρίως ο Βασίλης Αυλωνίτης ως Χαράλαμπος Μπαζούκας σχεδόν θα του κλέψουν την παράσταση. Το 1961 θα κάνει την τελευταία ουσιαστικά εμφάνισή του στον κινηματογράφο με το "Αλίμονο στους Νέους" του Σακελλάριου, ενώ είχε προηγηθεί η μέτρια κομεντί παρεξηγήσεων "Μια του Κλέφτη" του Ιωαννόπουλου.

Στο σανίδι

Στο θέατρο όμως θα συνεχίσει με τεράστια επιτυχία, σε κλασικά έργα. Μερικά απ’ αυτά είναι το "Σλουθ" δίπλα στον Αλεξανδράκη, "Ερρίκος ο Δ’", "Άρχουσα Τάξη", ενώ η τελευταία του εμφάνιση στο σανίδι ήταν το 1984 στον "Αρχιμάστορα Σόλνες".

Από το 1967 είχε παντρευτεί την Άννα Γουλανδρή, με την οποία έζησαν μαζί μέχρι το θάνατό της το 1988. Ίδρυσαν το "Ίδρυμα Γουλανδρή-Χορν" για την προαγωγή του ελληνικού πολιτισμού. Τον πρώτο χρόνο της μεταπολίτευσης μετά από παράκληση του στενού του φίλου Κωνσταντίνου Καραμανλή ανέλαβε για τέσσερις μήνες τη γενική διεύθυνση του τότε ΕΙΡΤ.

Τα τελευταία τέσσερα χρόνια της ζωής του (πέθανε στις 16 Ιανουαρίου 1998) έπασχε από Αλτσχάιμερ. Ζούσε απομονωμένος χάνοντας τα κύρια χαρακτηριστικά του: Το πνευματώδες χιούμορ του, το στιλ του, το κέφι για ζωή. Κι όμως παρέμενε ένα σύμβολο, όπως ακόμη και τώρα 22 χρόνια μετά το θάνατό του.

 

Διαβάστε επίσης:

Ηράκλειο: Πήγαν να ανοίξουν αυτοκίνητο... με τους αστυνομικούς μέσα!

Ο Μιχάλης Μπούσης μίλησε στο ekriti.gr από την Αμερική για τις εξελίξεις στον ΟΦΗ

Το Εμιράτο της Κρήτης

Αφιερωματα

Λούης Τίκας: Ο Kρητίκαρος που άλλαξε για πάντα την αμερικανική ιστορία της εργασίας (φωτο)

Louis Tikas

Μπορεί στην Ελλάδα το όνομά του να μην είναι τόσο γνωστό ενώ και στην ιδιαίτερη πατρίδα του, το Ρέθυμνο να μην μνημονεύεται (μόλις πριν λίγα χρόνια δόθηκε το όνομα του σε δρόμο της πόλης), αλλά ο Λούης Τίκας θεωρείται από τις μεγαλύτερες μορφές της εργατικής τάξης στις ΗΠΑ

Γεννημένος το 1886 στη Λούτρα, λίγο έξω από την πόλη του Ρεθύμνου, μετανάστευσε στις ΗΠΑ το 1906. Πριν φύγει έβγαλε μια φωτογραφία φορώντας την παραδοσιακή κρητική στολή και την άφησε ως ενθύμιο στους συγγενείς του. Δεν επρόκειτο να ξανανταμωθούν. Στις ΗΠΑ μετέτρεψε το όνομά του στο αγγλοσαξονικό Λούης Τίκας (Luis Tikas), με το οποίο έμελλε να γραφτεί στην ιστορία των συνδικαλιστικών αγώνων.​

λούης τίκας
λούης τίκας

 

Ο Τίκας ήταν συνειδητός ριζοσπάστης. Την εποχή που έφτασε στο Ντένβερ, το μεγάλο αφεντικό ήταν ο Λεωνίδας Σκλήρης, από τη Σπάρτη, ένα είδος εργατοπατέρα που έλεγχε τους Έλληνες εργάτες όχι μόνο στο Κολοράντο αλλά και στη Γιούτα και τη Νεβάδα. Τους εύρισκε δουλειά στα ορυχεία με συνθήκες μεσαιωνικές και αμοιβές χειρότερες από των άλλων εθνοτήτων. Η κατάσταση στα ορυχεία ήταν τραγική με απάνθρωπες συνθήκες και πολλούς εργάτες να χάνουν την ζωή τους από εργατικά ατυχήματα.

Στα ανθρακωρυχεία υπήρχαν και 350 Έλληνες τους οποίους ο Λούης Τίκας αρχίζει να τους οργανώνει ενάντια στον εργατοπατερισμό που εκφραζόταν από Έλληνες που μεσολαβούσαν ανάμεσα στην εργοδοσία και τους ελληνικής καταγωγής εργάτες. Το Νοέμβριο του 1912 βρισκόταν στα ορυχεία του Φρέντερικ στο Κολοράντο, που ήταν σκλαβοπάζαρα. Στις 19 Νοεμβρίου ήταν επικεφαλής των 63 Ελλήνων που κατέβηκαν σε απεργία. Τότε αναδείχτηκε η ηγετική κορφή του συνδικαλιστή Τίκα, με αποτέλεσμα να κερδίσει την εμπιστοσύνη των συμπατριωτών του, που αναζητούσαν τρόπους να απαλλαγούν από εργατοπατέρες τύπου «Σκλήρη». 

Λούης Τίκας
Λούης Τίκας

 

Οι καιροί τότε ήταν διαφορετικοί. Αντί για πικετοφορίες με πλακάτ, οι απεργοί κρατούσαν όπλα. Οι περισσότεροι ήταν οπλισμένοι καθώς οι συνθήκες και η έλλειψη ασφάλειας στις πόλεις εξόρυξης που έμεναν, σήμαινε ότι έπρεπε να προστατεύσουν τον εαυτό τους και τις οικογένειές τους. Η απεργία αυτή θα κατέληγε στην πιο βίαιη σφαγή στην ιστορία των αμερικάνικων εργασιακών σχέσεων, τη σφαγή του Λαντλόου.

 

  • Η σφαγή του Λάντλοου

Τον Σεπτέμβρη του 1913, είναι από τις ηγετικές μορφές της μεγάλης απεργίας που ξεκινά από τους ανθρακωρύχους στο Λάντλοου. Οι απεργοί ζητούν να καθιερωθεί η οκτάωρη εργασία, να υπάρξουν αυστηρά μέτρα ασφάλειας στα ορυχεία για την αποφυγή θανατηφόρων ατυχημάτων, αναγνώριση του συνδικάτου τους, να πηγαίνουν σε όποιον γιατρό επιθυμούσαν και όχι σε αυτούς της εταιρίας, καθώς και το δικαίωμα να ψωνίζουν από μαγαζιά που δεν ανήκουν στην εταιρία. 

Λούης Τίκας
Λούης Τίκας

 

Ο Ροκφέλερ απολύει τους απεργούς, τους κάνει έξωση από τα σπίτια τους και προσλαμβάνει απεργοσπάστες. Οι απεργοί δεν πτοήθηκαν. Στήνουν σκηνές στην περιοχή ώστε να εμποδίζουν τους απεργοσπάστες να μπουν στα ορυχεία. Οι απεργοί υπερασπίζονται ένοπλα την απεργία και η εταιρία του Ροκφέλερ ζητάει την παρέμβαση της εθνοφρουράς του Κολοράντο για να ηρεμήσει την κατάσταση. Οι συγκρούσεις ήταν βιαιότατες. Τότε η οικογένεια Ροκφέλερ ζητάει από τον Κυβερνήτη να ντυθούν με στολές της εθνοφρουράς δικά της, έμπιστα πρόσωπα, αποφασισμένα αν χρειαστεί να ρίξουν στο ψαχνό. Αλλά οι απεργοί δεν υποχώρησαν, ακόμη και όταν οι Ροκφέλερ έστειλαν ένα θωρακισμένο αυτοκίνητο το οποίο έφερε πολυβόλο και οι εθνοφρουροί το αποκαλούσαν Death Special.

Λούης Τίκας
Λούης Τίκας

 

Στις 20 Απριλίου η εθνοφρουρά ζητά από τον Τίκα να της παραδώσει δύο Ιταλούς συνδικαλιστές. Ο Τίκας αρνείται και ανάμεσα στην Εθνοφρουρά και τους απεργούς ανταλλάσονται πυρά. Ακολούθησε μάχη χαρακωμάτων ενώ οι γυναίκες και τα παιδιά έτρεξαν να σωθούν στους γύρω λόφους. Σύμφωνα με μαρτυρίες πάνω από σαράντα άτομα σκοτώθηκαν από σφαίρες και από ασφυξία, ενώ ένα αγοράκι δέχτηκε μια σφαίρα στο κεφάλι καθώς προσπαθούσε να σώσει το γατάκι του. Σύμφωνα με τα όσα έγιναν γνωστά αργότερα οι πιστολάδες του Ροκφέλερ είχαν καταναλώσει μεγάλες ποσότητες ουίσκι από το κοντινό σαλούν και ήταν σε κατάσταση μέθης. 

Ο Τίκας εμφανίζεται με λευκή σημαία ζητώντας να υπάρξει διακοπή για να προστατευθούν οι γυναίκες και τα παιδιά. Εμφανίζεται ο επικεφαλής της Εθνοφρουράς Λίντερφερντ, συνοδευόμενος από μπράβους του Ροκφέλερ και ένοπλους. Μετά από λίγα λεπτά διαπραγματεύσεων, οι μπράβοι και οι εθνοφρουροί αρχίζουν να χτυπάνε τον Τίκα στο κεφάλι κι ένας με την καραμπίνα του ανοίγει το κεφάλι του Τίκα στα δύο, ενώ στη συνέχεια άρχισαν να πυροβολούν το άψυχο σώμα του.  

λούης τίκας
λούης τίκας

 

Ακολούθησε η εισβολή στον καταυλισμό των εργατών, ρίχνοντας αδιακρίτως εναντίον οτιδήποτε κουνιόταν, σκοτώνοντας 18 άτομα, 10 εκ των οποίων ήταν παιδιά από τριών μηνών ως 11 ετών, και έκαψαν τις σκηνές τους. Όταν οι απεργοί ξαναμπήκαν μερικές ημέρες αργότερα στον καταυλισμό βρήκαν το πτώμα του Τίκα. Η κηδεία του έγινε στις 27 Απριλίου και τη νεκρώσιμη πομπή ακολούθησαν χιλιάδες εργάτες.

Μετά τη σφαγή στο Λάντλοου, οι συγκρούσεις των εργατών με την εθνοφρουρά εξαπλώνονται σε όλη την Πολιτεία του Κολοράντο και οι συγκρούσεις θα σταματήσουν μόνο όταν ο πρόεδρος των ΗΠΑ Γούντρο Γουίλσον έστειλε μονάδες του ομοσπονδιακού στρατού στην περιοχή. 

Λούης Τίκας
Λούης Τίκας

 

Η «Σφαγή του Λάντλοου» παραμένει μέχρι σήμερα μια από τις σημαντικότρες στιγμές στην ιστορία του αμερικανικού εργατικού κινήματος. Ο Λούης Τίκα αποτελεί έναν από τους ήρωες της ιστορίας των ΗΠΑ που άλλαξαν με τον αγώνα τους την εργατική τάξη στην χώρα. Ακόμα και σήμερα στο Κολοράντο, ο Ηλίας Σπαντιδάκης τιμάται για τον αγώνα και μάλιστα τον Ιούνιο του 2018 στην μικρή πόλη Τρινιντάντ του Κολοράντο τοποθετήθηκε άγαλμα του.

Το άγαλμα του Λούης Τίκα
Το άγαλμα του Λούης Τίκα

 

Στη βάση του αναγραφόταν το όνομα του Λούη Τίκα, η ημερομηνία θανάτου του στα ελληνικά και στα αγγλικά με την επιγραφή «Του αντρειωμένου ο θάνατος, θάνατος δεν λογιέται». Το άγαλμα τοποθετήθηκε στο μουσείο «Southern Colorado Coal Miners’ Memorial & SC Coal Miner’s Museum», στο δήμο Τρινιντάντ των ΗΠΑ, εκεί όπου θάφτηκε ο Λούης Τίκας, ενώ η Κομητεία Λας Ανίμας ονόμασε τον δρόμο που ενώνει την πόλη Τρινιντάντ με το Λάντλοου, όπου έγινε η μεγάλη σφαγή και πέθανε ο Λούης Τίκας, Louis Tikas Highway.

Ένα βραβευμένο ντοκιμαντέρ που ονομάζεται "Παλικάρι: Λούης Τίκας και η Σφαγή του Λοντλόου" δημιουργήθηκε για τον εορτασμό της 100ης επετείου . Δείτε το trailer απο το ντοκυμαντέρ:

 

 

 

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Ηράκλειο: Στους δρόμους οι εργαζόμενοι σε εστίαση και τουρισμό

Πότε θα σταματήσουν τα sms στο 13033

Η δημοσιογραφία παρακωλύεται σε πάνω από 130 χώρες – Ήταν η πανδημία η αφορμή;