Predictions Markets: Έρχονται από την Αμερική και “απειλούν” στοιχηματικές και χρηματιστήρια

Τι είναι επιτέλους αυτά τα Prediction Markets που βλέπουμε ξαφνικά παντού στο ίντερνετ; Πώς πλατφόρμες όπως η Polymarket τζιράρουν δισεκατομμύρια πάνω στις αμερικανικές εκλογές και γιατί έχουν κάνει τους παραδοσιακούς bookmakers να χάσουν τον ύπνο τους; Παρότι στην Ελλάδα παραμένουν σε «γκρίζα ζώνη», παγκοσμίως αποτελούν το νέο τεράστιο trend που παντρεύει το χρηματιστήριο με τον τζόγο.

Τι είναι οι αγορές προβλέψεων (prediction markets) και πως εμφανίστηκαν

Τα prediction markets παρότι  είναι αρκετά διαδεδομένα στο εξωτερικό, στην Ελλάδα δεν έχουν προσεγγίσει το ευρύ κοινό.

Είναι μια αγορά προβλέψεων που επί της ουσίας λειτουργεί σε παρόμοια βάση με τον κλάδο των επενδύσεων στο χρηματιστήριο, αλλά διαθέτει τελείως διαφορετικές κατηγορίες  στις οποίες μπορεί να επιλέξει κάποιος αγορά.

Οι πλατφόρμες αυτές λειτουργούν με βάση μελλοντικά γεγονότα και οι πιθανότητες επιβεβαίωσης και οι τιμές καθορίζονται από την αγορά και όχι από έναν μπουκμέικερ, όπως στο στοίχημα.

Οι παίκτες αγοράζουν επιλογές αν θα γίνει κάτι ή όχι, κερδίζοντας χρήματα αν βγει σωστή η πρόβλεψη τους και αντίστοιχα χάνουν το ποντάρισμα τους αν συμβεί το αντίθετο.

Οι αγορές προβλέψεων πρωτοεμφανίστηκαν στις ΗΠΑ τον 19ο αιώνα, όπου προσφέρονταν αποδόσεις για τις προεδρικές εκλογές, οι οποίες έφταναν μέχρι την Wall Street. Οι εφημερίδες της εποχής χρησιμοποιούσαν αυτές τις αποδόσεις ως το πιο έγκυρο τρόπο για να ενημερώνουν το κοινό για το ποιος θα κερδίσει στις εκλογές.

Το 1988 οι αγορές προβλέψεων έγιναν αντικείμενο έρευνας στο Πανεπιστήμιο της Αϊόβα, μέσω της οποίας αποδείχτηκαν πιο έγκυρες από τις δημοσκοπήσεις της εποχής.

Μπαίνοντας στον 21ο αιώνα οι αγορές προβλέψεων μπήκαν στο διαδίκτυο και στις πρώτες πλατφόρμες που δημιουργήθηκαν οι παίκτες μπορούσαν να αγοράσουν προβλέψεις ακόμα και για πολεμικά και μετεωρολογικά γεγονότα.

Ωστόσο, παρότι σε πολλές πλατφόρμες επιβλήθηκε απαγόρευση λειτουργίας λόγω νομικής φύσεως προβλημάτων, τα predictions market ήρθαν... για να μείνουν και ο κλάδος όσο περνούσαν τα χρόνια γνώρισε μεγάλη άνθηση, φτάνοντας στο σήμερα.

Ένας από τους λόγους που βοήθησε στην εκτόξευση του χώρου αποτελεί η κρίση στην αξιοπιστία των ΜΜΕ και των παραδοσιακών δημοσκοπήσεων.

Πλήθος κόσμου δεν εμπιστεύεται τις δημοσκοπήσεις είτε πιστεύοντας σε αδιαφάνεια και σε αντιπερισπασμό της κοινής γνώμης, είτε λόγω του ότι πολλοί επαγγελματίες αναλυτές έχουν προβλέψει λάθος σε πολύ σημαντικά ιστορικά και οικονομικά γεγονότα.

Ένας ακόμη λόγος αποτελούν τα κρυπτονομίσματα, μιας και οι κορυφαίες πλατφόρμες του χώρου (Polymarket, Kalshi), χρησιμοποίησαν τα crypto για να διευρύνουν τα σύνορα τους και να επιτρέψουν συναλλαγές με όγκο δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Παρομοίως, η νοοτροπία του «Financialization», σύμφωνα με την οποία κάθε είδηση, κάθε νέο ή κάθε πληροφορία μπορεί δυνητικά να μετατραπεί σε μια δυνητική επενδυτική ευκαιρία με ελπίδες για οικονομικά κέρδη.

Ταυτόχρονα, ένας ακόμη σημαντικός ρόλος για τον οποίο αρκετοί χρησιμοποιούν τις αγορές προβλέψεων αποτελεί το «Hedging», δηλαδή η αντιστάθμιση κινδύνου απέναντι σε πραγματικά γεγονότα.

Για παράδειγμα μια μεγάλη εταιρεία μπορεί να επενδύσει σε αγορές προβλέψεων για φόρους και δασμούς, έτσι ώστε να κερδίσει από εκεί χρήματα αν γίνουν πράξη.

Αντίστοιχα, μια εταιρεία που διαχειρίζεται events και συναυλίες μπορεί να αγοράσει προβλέψεις για κακές καιρικές συνθήκες, έτσι ώστε να κερδίσει από εκεί τα χρήματα που θα χάσει, αν όντως λόγω καιρικών συνθηκών, δεν πραγματοποιηθεί η εκάστοτε εκδήλωση.

Βασικές ιδιαιτερότητες στις αγορές προβλέψεων

Είναι αρκετές οι ιδιαιτερότητες, οι οποίες διαφοροποιούν τα predictions markets από τον επενδυτικό κλάδο αλλά και από τον στοιχηματικό.

Αρχικά δεν υφίσταται φορολογία σε αναλήψεις κερδών, επομένως οποιοδήποτε χρηματικό ποσό κερδίσει κάποιος μπορεί να προχωρήσει στην ανάληψη χωρίς να χαθεί ποσοστό λόγω φορολόγησης.

Παράλληλα, μια από τις βασικές ιδιαιτερότητες που καθιστούν ιδιαίτερο τον κλάδο είναι η έλλειψη ελέγχου ροής των χρημάτων, με τα οποία ο καθένας στοιχηματίζει σε μελλοντικά γεγονότα.

Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται ένας χώρος όπου δεν υφίσταται κατώτατο και ανώτατο ποσό, δίνοντας την ελευθερία έτσι να νομιμοποιούνται και να μπαίνουν στην αγορά χρήματα που προέρχονται από παράνομες δραστηριότητες.

Φυσικό ακόλουθο της έλλειψης ελέγχου των εισερχόμενων χρημάτων είναι και η έλλειψη επαλήθευσης των στοιχείων του κάθε παίκτη.

Ο καθένας μπορεί τηρώντας την ανωνυμία του να πραγματοποιήσει αγορές μελλοντικών προβλέψεων χωρίς να ταυτοποιηθεί από επίσημα έγγραφα.

Ωστόσο αυτό δεν είναι απαραίτητα θετικό γιατί αντίστοιχα κανείς δεν γνωρίζει τον «διπλανό» που θα ποντάρει στο ίδιο γεγονός, δημιουργώντας με αυτόν τον τρόπο ανισορροπίες και πλεονέκτημα υπέρ του «δυνατού» παίκτη.

Ένας απλός παίκτης που θα στοιχηματίσει σε αυτού τους είδους γεγονότα, εξαρχής ξεκινάει από… διαφορετική εκκίνηση από τις μεγάλες εταιρείες που ασχολούνται επαγγελματικά με αυτό το κομμάτι.

Ο ανταγωνισμός είναι άνισος με το πλεονέκτημα να είναι σαφώς υπέρ των «δυνατών» παικτών και του τεράστιου όγκου χρημάτων που διαθέτουν για αυτό τον κλάδο.

Ποιες είναι οι παγίδες και οι κίνδυνοι

Η μεγαλύτερη παγίδα των prediction markets είναι η πλήρης απουσία ρυθμιστικού ελέγχου. Ειδικά στην Ελλάδα, δεν υφίσταται καμία "γκρίζα ζώνη". Το νομικό πλαίσιο της ΕΕΕΠ είναι εξαιρετικά αυστηρό και ο αριθμός των αδειοδοτημέων εταιρειών είναι κλειστός και ελεγχόμενος. Οποιαδήποτε πλατφόρμα προσφέρει αγορές προβλέψεων χωρίς την επίσημη ελληνική άδεια, είναι ξεκάθαρα παράνομη. Συνεπώς, όποιος τοποθετεί τα χρήματά του εκεί, παίζει εντελώς απροστάτευτος απέναντι σε απάτες ή αδυναμία ανάληψης κερδών.

Παράλληλα, όταν ένας παίκτης αντιμετωπίσει οποιοδήποτε πρόβλημα δεν θα μπορέσει να βρει υποστήριξη, καθώς όπως προαναφέραμε, δεν υπάρχει έλεγχος ούτε στην ταυτότητα και στο ποσό που παίζει ο καθένας αλλά ούτε και στα στοιχεία αυτού που θέτει την εκάστοτε αγορά.

Μία πολύ σημαντική παγίδα για τους απλούς παίκτες συναντάται στο πόσο εύκολα μπορεί να χειραγωγηθεί μια αγορά σε αυτόν τον κλάδο.

Για παράδειγμα, το αποτέλεσμα εκλογών σε μια χώρα ή οι τιμές μετοχών εταιρειών μπορούν να χειραγωγηθούν από τις δύο πλευρές που εμπλέκονται στο γεγονός και να δημιουργήσουν τεράστιες ανισορροπίες στην κατανομή των χρημάτων και αντίστοιχα των κερδών, μετά την διευθέτηση τους.

Όπως είναι λογικό, παρατηρούμε πως είναι ένας κλάδος με μηδενική ασφάλεια, μηδενική προστασία των παικτών, έλλειψη ταυτοποίησης όλων των εμπλεκομένων, χωρίς επιβεβαίωση της νομιμότητας των χρημάτων που χρησιμοποιούνται αλλά και δίχως λειτουργία σύμφωνα με κανονιστικά και ρυθμιστικά πλαίσια των νόμων.

Επομένως, όσο περισσότερο παίζει ένας απλός παίκτης χρήματα του σε μελλοντικές αγορές προβλέψεων μεγαλώνει όλο και περισσότερο το ενδεχόμενο να χάνει ολοένα και μεγαλύτερα ποσά, όπως αναλύουν επίσημες έρευνες.

Σύμφωνα με έκθεση της Citizens JMP, η μέση απόδοση επιστροφής χρημάτων των retail traders στα prediction markets ήταν -8%, όταν στο παραδοσιακό αθλητικό στοίχημα ήταν -5%.

Αυτό συμβαίνει επειδή στα prediction markets δεν υπάρχουν όρια για τους επαγγελματίες παίκτες, με αποτέλεσμα οι ερασιτέχνες να ανταγωνίζονται απευθείας «καρχαρίες» των χρηματοοικονομικών.

Αντιθέτως, στο στοίχημα ο κάθε παίκτης μπορεί να ορίσει τα όρια του αλλά και να μην το κάνει, η ίδια η στοιχηματική θα επέμβει όταν παρατηρήσει η κατάσταση να ξεφεύγει εξ ολοκλήρου από τα πλαίσια της ψυχαγωγίας.

Γιατί αποτελούν γκριζα ζωνη και που υπάγονται νομικά

Το νομικό πλαίσιο των αγορών προβλέψεων αποτελεί μια τεράστια δικαστική διαμάχη τα τελευταία χρόνια σε παγκόσμιο επίπεδο, καθώς θεωρούνται μια «γκρίζα ζώνη» ανάμεσα στις χρηματοοικονομικές αγορές και τον τζόγο.

Προκειμένου να διαχωρίσουμε το καθεστώς τους πρέπει να διαχωρίσουμε και που θα αναφερθούμε γεωγραφικά.

Στις ΗΠΑ οι κορυφαίες πλατφόρμες του κλάδου θεωρούνται καθαρά χρηματοοικονομικές, καθώς η CFTC (Commodity Futures Trading Commission) εποπτεύει τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης και υποστηρίζει πως τα στοιχήματα σε αυτές τις αγορές αποτελούν «συμβόλαια γεγονότων» και χρηματοοικονομικά εργαλεία αντιστάθμισης κινδύνου.

Όσον αφορά την Ευρώπη, το τοπίο είναι πολύ πιο ξεκάθαρο, καθώς θεωρούνται τυχερά παίγνια και εντάσσονται στην κατηγορία του τζόγου.

Ωστόσο είναι πολύ θολό ακόμη το τοπίο για να βρεθεί μια κοινή γραμμή σχετικά με το καθεστώς κάτω από το οποίο θα λειτουργούν αυτές οι αγορές και οι δικαστικές… μάχες συνεχίζονται.

Για παράδειγμα τόσο στην Ιταλία αλλά και την Ελλάδα οι ρυθμιστικές αρχές έχουν μπλοκάρει την πρόσβαση στις πλατφόρμες αυτές, ενώ ένα αθλητικό παράδειγμα αποτελεί η Λάτσιο, η οποία ακύρωσε εμπορική συμφωνία 20 εκατ. ευρώ με μια εκ των κορυφαίων πλατφορμών, την Polymarket, υπό τον φόβο αθέτησης των νόμων περί τζόγου και της επιβολής πολύ ισχυρών ποινών.

Είναι το μέλλον;

Αυτό είναι ένα ερώτημα που ταλανίζει πολύ μεγάλο ποσοστό όσων ασχολούνται με το αντικείμενο.

Σαφώς το παραδοσιακό στοίχημα λειτουργεί κάτω από πολύ αυστηρές συνθήκες περί νομιμότητας, προστασίας των παικτών και των προσωπικών τους δεδομένων και ασφάλειας σχετικά με τα χρηματικά ποσά που παίζονται

Γενικότερα πολύ προσεγμένη και οριοθετημένη νομοθεσία σχετικά με όλο το φάσμα που καλύπτει το στοίχημα σε αθλητικά γεγονότα και όχι μόνο.

Οι αγορές προβλέψεων από την πλευρά τους προσφέρουν αγορές που δεν συναντώνται στο παραδοσιακό στοίχημα όπως το γνωρίζουμε στην σημερινή εποχή, ωστόσο μεγάλη διαφορά συναντάμε στο γεγονός της έλλειψης φορολογίας στα predictions markets σε αντίθεση με το κλασσικό στοίχημα, εκεί που υπάρχει και σταδιακά αυξάνεται κιόλας η φορολόγηση.

Το κομμάτι του αθλητικού στοιχήματος έχει μπει σε πολύ αξιοσημείωτο ποσοστό στις αγορές προβλέψεων.

Σε περίπτωση που οι αγορές αυτές «εισχωρήσουν» και στην Ευρώπη και αποκτήσουν το μέγεθος δημοτικότητας που έχουν στην Αμερική, δεν αποκλείεται το τοπίο να αλλάξει σε πολύ σημαντικό ποσοστό.

Το γεγονός πως στα prediction markets δεν υπάρχει φορολογία μπορεί να προσελκύσει το ενδιαφέρον πολλών παικτών στοιχήματος, καθώς σε παρόμοιο μοτίβο λειτουργίας οι οικονομικές διαφορές μπορούν να αποδειχθούν μεγάλες, όταν στην μια πλευρά υπάρχει φορολογία και στην άλλη όχι.

Με κενά αλλά και τεράστια δυναμινή

Κλείνοντας, συμπεραίνουμε πως το νομοθετικό πλαίσιο γύρω από τα predictions markets έχει αρκετά κενά ακόμη και οι δικαστικές αναμετρήσεις αναμένεται να τραβήξουν για αρκετό χρονικό διάστημα.

Απαιτείται τεράστια προσοχή όπως και κάθε κλάδος σε αυτό το αντικείμενο, είτε λέγεται prediction markets, είτε επενδύσεις, είτε τζόγος, καθώς δεν υπάρχει ισορροπία και… παρόμοια εκκίνηση για όλους τους συμμετέχοντες, με τον κίνδυνο απώλειας περιουσίας να είναι ακόμη μεγαλύτερος.

Ωστόσο, σε περίπτωση που δημιουργηθεί και γίνει πράξη νομοθετικό πλαίσιο, το οποίο θα καλύπτει πλήρως και δίκαια όλες τις πτυχές του κλάδου, δεν αποκλείεται στα επόμενα χρόνια να εισχωρήσει και να αποκτήσει σεβαστή θέση στις ευρωπαϊκές αγορές