Απόψεις

Η «διπλωματία της Σούδας». Του Πέτρου Μηλιαράκη

μηλιαρακης πετρος.jpg

Με αφορμή τους «πανηγυρισμούς» για την επίσκεψη του αμερικανού ΥΠΕΞ Μάικ Πομπέο, εγείρονται ζητήματα ως προς τις ελληνοαμερικανικές  σχέσεις, στο κατά πόσον δηλαδή αποβαίνουν υπέρ των συμφερόντων της Ελλάδας, ή καταντούν την Ελλάδα  νέο-Αποικία, και μάλιστα χωρίς κανένα αντάλλαγμα.

Τα «ζητήματα» δε αυτά, αφορούν στη συνάντηση του Έλληνα ΥΠΕΞ Νίκου Δένδια με τον Αμερικανό Υπουργό ΥΠΕΞ  Μάικ Πομπέο, και του Αμερικανού ΥΠΕΞ με τον Έλληνα πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη.

Το ασφαλές συμπέρασμα είναι ότι αδιστάκτως η «διπλωματία της Σούδας» δεν είχε ούτε θετικές ούτε αρνητικές συνέπειες. Και τούτο διότι ο Αμερικανός Αξιωματούχος απέφυγε επί ελληνικού εδάφους, να καταδικάσει, με τρόπο ευθύ τις παράνομες δραστηριότητες της Τουρκίας και τις προκλήσεις των Αξιωματούχων της Άγκυρας. Οι αόριστες δηλώσεις περί διακρατικών διαβουλεύσεων και περί αποχής από προκλήσεις δεν συνιστούν δηλώσεις υπέρ της Ελλάδας. Και τούτο διότι δεν καταδικάζουν ευθέως τις παράνομες ενέργειες. Στην «διπλωματική» γλώσσα έχει σημασία «τι» καταδικάζεται, και «τι» γίνεται ανεκτό… στο ενδεχόμενο επίλυσης διαφοράς μέσω διακρατικής συνεννόησης.

Στη διπλωματία «συμβολισμοί» του ότι ο Αμερικανός ΥΠΕΞ δεν μετέβη ταυτοχρόνως και στη Τουρκία είναι άνευ αντικειμένου, καθόσον και στο παρελθόν Αμερικανοί Αξιωματούχοι του αυτού επιπέδου μετέβαιναν μονομερώς στην Τουρκία χωρίς να επισκέπτονται ταυτοχρόνως Αθήνα και Λευκωσία, χωρίς εξ αυτού του ζητήματος να διαταράσσονται οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις ή οι σχέσεις της Ουάσινγκτον με την Κυπριακή Δημοκρατία.

Επίσης, άξιο επισημείωσης είναι ότι «αναβαθμίστηκε η βάση της Σούδας» από αμερικανικής πλευράς, χωρίς ταυτοχρόνως να υπάρχει το οποιοδήποτε αντάλλαγμα. Εν όψει των προαναφερόμενων που αποσκοπούν στο να προσεγγίσουν τα μέρη σε «σημεία επαφής» για τη μεταξύ τους διένεξη, η ελληνική πλευρά πρέπει να εστιάσει αποκλειστικά και μόνο στο ζήτημα της οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών, αν και οι διμερείς επαφές δεν μπορεί να είναι λύση- και με το παρόν κείμενο καταγράφεται η πρόβλεψη ότι δε θα υπάρξει λύση. Τούτων δοθέντων υπ’ όψιν και τα εξής:

• Η ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΠΕΔΟ

Από την μεταπολιτευτική περίοδο, η διένεξη Ελλάδας-Τουρκίας, με αποκλειστική ευθύνη της Τουρκίας υποχρέωσε την Αθήνα να πολιτευθεί στην πάγια θέση ότι: «επίδικο ζήτημα» (και μόνο) είναι η «οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας», με επί τούτω προσφυγή  στο διεθνές δικαιοδοτικό όργανο της Χάγης.

Βεβαίως, η  θέση αυτή που εδράζεται στην έναρξη της μεταπολιτευτικής περιόδου, αφορούσε «νομικοπολιτική» εκτίμηση για το «επίδικο», πριν υπάρξει η τροποποίηση του Δικαίου της Θάλασσας.

Όμως από  το 1982  και μετά, το ζήτημα αφορά περισσότερο στην ΑΟΖ και λιγότερο στην υφαλοκρηπίδα

Αν λάβουμε όμως υπ’ όψιν και τα εξής:

Ειδικότερα ως προς την ΑΟΖ δεν επιτρέπεται να αγνοούνται μείζονος σημασίας εξελίξεις, όπως είναι η απόφαση του Μόνιμου Διαιτητικού Δικαστηρίου με έδρα τις Κάτω Χώρες (Permanent Court of Arbitration –PCA).

Αναφέρομαι στην υπόθεση «The Republic of Pilippines v. The People’s Republic of Chine», με Case Number: 2013-9 και Πρόεδρο τον Thomas A.Mensah.  

Η απόφαση αυτή που δημοσιεύθηκε στις 12/7/2016 αν και «δεν άπτεται» αμέσως των ελληνοτουρκικών διαφορών, εν τούτοις επιβάλλει το «σχολιασμό» της. Από τις παραδοχές του PCA προκύπτουν, τα εξής:

Για πρώτη φορά ένα ad hoc Δικαστήριο ερμήνευσε το άρθρο 121 της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας του Μantego Bay της Ιαμαϊκής που υπογράφηκε στις 10 Δεκεμβρίου 1982. Σύμφωνα με το άρθρο αυτό, ένα νησί έχει χωρικά ύδατα, συνορεύουσα ζώνη, υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ. Εξαιρούνται, όμως, οι βράχοι εφόσον δεν μπορούν να συντηρήσουν ανθρώπινη διαβίωση ή δεν μπορούν να έχουν αυτοτελώς οικονομική ζωή.

Το PCA, επίσης, εκείνο δέχθηκε ως αυστηρό κανόνα του Δημοσίου Διεθνούς Δικαίου ότι όλοι οι γεωγραφικοί σχηματισμοί (ασχέτως του εάν χαρακτηρισθούν νησιά ή βράχοι και ασχέτως του μεγέθους αυτών), έχουν υποχρεωτικώς χωρικά ύδατα έκτασης 12 μιλίων. Αυτό επιβεβαιώνει ότι το ζήτημα της επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο πέραν των 6 μιλίων στα 12 μίλια, αποτελεί κυριαρχικό δικαίωμα της Ελλάδας. 

Με χωρικά ύδατα 12 μιλίων, το 72% των θαλασσίων περιοχών του Αιγαίου περιέρχεται κυριαρχικώς στην Ελλάδα και το  8,5% στην Τουρκία. Το 19,5% δε που απομένει προς οριοθέτηση, μπορεί να διευθετηθεί. Η παραδοχή δε αυτή του PCA εκθέτει στην παγκόσμια κοινή γνώμη και ενώπιον του διεθνούς νομικού πολιτισμού την Τουρκία με το «περίφημο» casus belli, εάν η Ελλάδα αποφασίσει να εφαρμόσει το Διεθνές Δίκαιο!..

Τούτων δοθέντων αξίζει να προσεχθεί ότι επειδή η ΑΟΖ απορροφά την υφαλοκρηπίδα, θα πρέπει να λάβει χώρα τροποποίηση της ελληνικής πολιτικής ως προς την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας, γιατί η υφαλοκρηπίδα έχει απορροφηθεί από την ΑΟΖ. 

                                       • Η ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΟΥ ΜέΡΑ 25

Ας εστιάσουμε  όμως στις πρόσφατες εξελίξεις της νέο-Αποικιακής «διπλωματίας της Σούδας», με την επισημείωση των παρακάτω και με αναφορά στην πρόταση του ΜέΡΑ 25 για την σύγκλιση μιας Διεθνούς Διάσκεψης για την επίλυση των διαφορών ως προς την ΑΟΖ, των παραπάνω κρατών της Μεσογείου.

Η πρόταση αυτή είναι νομικά και ιστορικά συνεπής σύμφωνα με τα παρακάτω:

1) Όταν ζητήματα διεθνών διενέξεων δεν αφορούν μόνο δύο αντιτιθέμενα κράτη, όπως εν προκειμένω  είναι η Ελλάδα και η Τουρκία,  αλλά σημαντικό αριθμό κρατών , τότε η διμερής αντιμετώπισή τους δεν αποτελεί λύση!

2) Στην υπό κρίση περίπτωση αναφορικώς με την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών των παράκτιων κρατών της Μεσογείου. Είναι πρόδηλο ότι τα όρια της ΑΟΖ που τα αφορά, διασταυρώνονται.  Τότε το ζήτημα ορθώς πρέπει να παραπεμφθεί σε μία Διεθνή Διάσκεψη, όπως άλλωστε στην Παγκόσμια Ιστορία μέσω των Διεθνών Διασκέψεων επιλύονταν με τρόπο σαφή και σεβαστό οι όποιες διεθνείς διαφορές. Παραλλήλως δε, με την διαδικασία  αυτή, οι «επιδιαιτητές» αδρανοποιούνται! Επίσης:

3) Μια τέτοια διαδικασία μπορεί να επιλύσει και άλλα «κρίσιμα ζητήματα» όπως εκείνο του Κυπριακού, του Παλαιστινιακού, της προστασίας του περιβάλλοντος, και της ανάπτυξης εναλλακτικών πηγών ενέργειας που δεν (θα) αφορούν εξορύξεις.

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Βλ. αντί πολλών , Ε.Ρούκουνας, Διεθνές Δίκαιο, ΙΙ, 1982, σελ. 79 και επ. Κ.Οικονομίδης, Θέματα Διεθνούς Δικαίου και Ελληνικής Εξωτερικής Πολιτικής, 1993, σελ. 17,  Π.Λιάκουρας Διεθνές Δίκαιο και Χρήση των Θαλάσσιων Βυθών για Στρατιωτικούς Σκοπούς, 2002, και επ., Π.Μηλιαράκης, Σύγχρονα Θέματα Διπλωματίας Διεθνούς Οικονομίας και Διεθνούς Δικαίου, 1982, σελ. 102 και επ., καθώς επίσης I.Brownlie, Basic Documents in International Law (Thirtd Edition), 1983, σελ. 127 και επ., R.M.M.Wallace-O.Martin-Ortega, International Law, (Sixth Edition), 2009, σελ. 152 και επ. και ειδικότερα βλ. M. Dixon, International Law,1990, σελ. 115 και επ.MSorevsen, Public International Law,1968, σελ. 673 και επ. καθώς και B. Soetendorp, Foreign Policy in the European Union, 1999, σελ. 147 και  επ., M.Evans, International Law Documents (8th edn), 2007, D.J. Harris, International Law (6th edn), 2005, M.N.Shaw, International Law (6th edn), 2008), C.Gray, Judicial Remedies in International Law, 1990)

* Ο Πέτρος Μηλιαράκης δικηγορεί στα Ανώτατα Ακυρωτικά Δικαστήρια της Ελλάδας και στα Ευρωπαϊκά Δικαστήρια του Στρασβούργου και του Λουξεμβούργου (ECHR και GC – EU).

Απόψεις

Επίσκεψη-μήνυμα Λαβρόφ στην Αθήνα, 193 χρόνια από τη Ναυμαχία του Ναυαρίνου. Του Νότη Μαριά

νότης μαριάς

Εξαιρετικά σημαντική θεωρείται η επικείμενη επίσκεψη-μήνυμα του Υπουργού Εξωτερικών της Ρωσικής Ομοσπονδίας Σεργκέι Λαβρόφ στην Αθήνα τη Δευτέρα 26/10/2020, λίγες μέρες μάλιστα μετά τη συμπλήρωση 193 ετών από την ιστορική Ναυμαχία του Ναυαρίνου στην οποία ο συμμαχικός στόλος Ρωσίας, Γαλλίας και Αγγλίας διέλυσε κυριολεκτικά τον τουρκο-αιγυπτιακό στόλο στις 8/20 Οκτωβρίου του 1827.

Μάλιστα στέλνοντας μήνυμα στην Άγκυρα την περασμένη Τρίτη 21/10/2020 το Ρωσικό Υπουργείο Εξωτερικών με ανάρτησή του στο twitter επισήμανε με νόημα ότι «πριν από 193 χρόνια, οι ρωσικές δυνάμεις μαζί με τις δυνάμεις της Μεγάλης Βρετανίας και της Γαλλίας νίκησαν τον τουρκο-αιγυπτιακό στόλο. Η νίκη των συμμαχικών δυνάμεων στο Ναυαρίνο άνοιξε τον δρόμο για την ανεξαρτησία της Ελλάδας». Είχε προηγηθεί στις 15/10/2020 επίσης δήλωση της Μόσχας σύμφωνα με την οποία «η θέση της Ρωσίας ως μόνιμου μέλους του ΣΑ του ΟΗΕ είναι η θέση αρχής. Θεωρούμε τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 «ακρογωνιαίο λίθο» του διεθνούς καθεστώτος των θαλασσών. Η Σύμβαση προβλέπει ρητά το κυρίαρχο δικαίωμα όλων των κρατών για χωρικά ύδατα έως 12 ναυτικά μίλια και ορίζει τις αρχές και τους τρόπους της οριοθέτησης ΑΟΖ. Αυτό αφορά και τη Μεσόγειο».

Είναι λοιπόν προφανές ότι ενόψει της κορύφωσης της επιθετικής πολιτικής του Ερντογάν κατά της Πατρίδας μας η έλευση του Σεργκέι Λαβρόφ στην Αθήνα αποκτά τεράστιο πολιτικό, διπλωματικό αλλά και οικονομικό ενδιαφέρον χωρίς να αποκλείεται να συζητηθούν και άλλα θέματα όπως οι στρατιωτικοί εξοπλισμοί αλλά και οι σχέσεις Ρωσίας με την ΕΕ και το Συμβούλιο της Ευρώπης (ΣΕ).

Ειδικά για το ΣΕ η συνάντηση Λαβρόφ-Δένδια αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον αφού η Ελλάδα μέχρι τον Νοέμβριο ασκεί την Προεδρία της Επιτροπής Υπουργών του ΣΕ, ενός ευρωπαϊκού οργανισμού στον οποίο συμμετέχουν 47 κράτη. Η Ρωσία έγινε μέλος του ΣΕ το 1996, ενώ το 2014 με πραξικοπηματικό κυριολεκτικά τρόπο η Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης (ΚΣΣΕ) αποφάσισε λόγω Κριμαίας τη στέρηση του δικαιώματος ψήφου της ρωσικής κοινοβουλευτικής αντιπροσωπίας. Μάλιστα στο διάστημα 2012-2014 είχα την ευκαιρία ως μέλος τότε της ΚΣΣΕ στο Στρασβούργο να στηλιτεύσω με επανειλημμένες παρεμβάσεις μου το έντονο αντιρωσικό μένος της πλειοψηφίας των μελών της ΚΣΣΕ. Το ίδιο άλλωστε έπραξα στη συνέχεια ως Ευρωβουλευτής από τον Ιούλιο του 2014 μέχρι το 2019 και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο όπου και εκεί επικρατούσε έντονο αντιρωσικό κλίμα. Καθώς λοιπόν δρομολογείται μια αναθέρμανση των σχέσεων Ρωσίας-ΣΕ, όπως φάνηκε και από τη συνάντηση στις 19-20/10/2020 στη Μόσχα του Σεργκέι Λαβρόφ με τη ΓΓ του ΣΕ Marija Pejčinović Burić, η συνάντηση Λαβρόφ-Δένδια έρχεται να σηματοδοτήσει ένα επιπλέον βηματισμό της Μόσχας στην πορεία αναθέρμανσης των σχέσεών της με το Στρασβούργο.

Αναθέρμανση προβλέπεται επίσης και στις ελληνο-ρωσικές σχέσεις μετά την απέλαση των Ρώσων διπλωματών τον Ιούλιο 2018 από την Ελλάδα και τις αιχμές της κυβέρνησης Τσίπρα για δήθεν ρωσική ανάμειξη στις κινητοποιήσεις του Ελληνικού λαού κατά της κατάπτυστης Συμφωνίας των Πρεσπών.

Φαίνεται λοιπόν ότι η Αθήνα αντιλαμβάνεται πλέον ότι η αναθέρμανση των ελληνο-ρωσικών σχέσεων είναι όσο ποτέ αναγκαία την ώρα που ο Ερντογάν συνεχίζει τις παράνομες έρευνες με το Ορούτς Ρέις σε απόσταση αναπνοής από το Καστελόριζο. Άλλωστε η πατροπαράδοτη ελληνορωσική φιλία και οι στενοί ιστορικοί δεσμοί του ελληνικού και του ρωσικού λαού μπορούν να αποτελέσουν σημαντικό παράγοντα ενίσχυσης του πολιτικού και διπλωματικού οπλοστασίου της Αθήνας έναντι της Άγκυρας. Δεσμοί οι οποίοι ενισχύονται ακόμη πιο πολύ λόγω Ορθοδοξίας με τον Πατριάρχη Μόσχας να καταγγέλλει απερίφραστα τον Ερντογάν για την παράνομη μετατροπή της Αγιά Σοφιάς σε τζαμί.

Κατά τις συναντήσεις Λαβρόφ στην Αθήνα η ελληνική πλευρά θα έχει την χρονική άνεση να ενημερώσει σε βάθος τον έμπειρο Υπουργό Εξωτερικών της Ρωσικής Ομοσπονδίας τόσο για την επιθετική πολιτική της Τουρκίας κατά της Πατρίδας μας όσο και για τα ελληνικά δίκαια, με ιδιαίτερη έμφαση στο ζήτημα της επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια και στο θέμα της αξιοποίησης των πλουτοπαραγωγικών πηγών της χώρας εντός ελληνικής ΑΟΖ και ελληνικής υφαλοκρηπίδας. Άλλωστε ρωσικές εταιρίες έχουν ήδη εκφράσει το ενδιαφέρον τους να συμμετάσχουν σε έρευνες και λοιπές δραστηριότητες σε σχέση με την αξιοποίηση των ελληνικών πλουτοπαραγωγικών πηγών όπως ακριβώς συμβαίνει ήδη με τη γαλλική Total και την Αμερικανική Exxon-Mobil.

Επιπλέον αναμένεται να συζητηθούν φλέγοντα θέματα που αφορούν την Κύπρο, τη Λιβύη, τη Συρία και το Ναγκόρνο Καραμπάχ όπου κοινός παρονομαστής είναι οι παράνομες επεμβάσεις της Τουρκίας.

Αλλά και στο πεδίο των οικονομικών σχέσεων Ελλάδα και Ρωσία αναμένεται να αναβαθμίσουν τους δεσμούς τους. Στο πλαίσιο αυτό η αύξηση του εισερχόμενου ρωσικού τουρισμού θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντική οικονομική ένεση για τον χειμαζόμενο ελληνικό τουρισμό με παράλληλη κατάργηση της υποχρέωσης έκδοσης βίζας για τους Ρώσους τουρίστες.

Τέλος εάν επιβεβαιωθούν τα σχετικά δημοσιεύματα περί επικείμενης επίσκεψης του Βλαντιμίρ Πούτιν στην Ελλάδα το 2021 με αφορμή τη συμπλήρωση 200 ετών από την Ελληνική Επανάσταση του 1821, τότε είναι προφανές ότι η έλευση του Ρώσου ηγέτη στην Πατρίδα μας θα στείλει αποφασιστικό μήνυμα στην Άγκυρα και όχι μόνο.

Νότης Μαριάς, Καθηγητής Θεσμών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, Πρόεδρος του Κόμματος ΕΛΛΑΔΑ- Ο ΑΛΛΟΣ ΔΡΟΜΟΣ, πρώην Ευρωβουλευτής, notismarias@gmail.com