Πόρισμα-«καταπέλτης» του Ελεγκτικού Συνεδρίου για τον ΕΟΠΥΥ: Απόλυτο χάος με ληγμένα φάρμακα και ελλείψεις

Ο ΕΟΠΥΥ φαίνεται ότι έχει χάσει το τρένο για την ψηφιακή εποχή αφού ακόμα και σήμερα, το μεγαλύτερο ασφαλιστικό Ταμείο της χώρας που διαχειρίζεται κάθε χρόνο πάνω από 3 δις ευρώ, δεν γνωρίζει τι φάρμακα διαθέτει στις αποθήκες του, πότε λήγουν, εάν οι παραγγελίες που κάνει αφορά φάρμακα που είναι σε έλλειψη ή υπάρχει ασφαλές απόθεμα, ενώ παράλληλα κάποια από τα φαρμακεία του εξακολουθούν να συνταγογραφούν χειρόγραφα!

Παράλληλα δεν έχει εκδοθεί ακόμα ο προβλεπόμενος από το 2014 Οργανισμός Εσωτερικής Υπηρεσίας του ΕΟΠΥΥ, με συνέπεια να μην υπάρχει ορθολογική κατανομή του προσωπικού γεγονός που προκαλεί σύγχυση αρμοδιοτήτων. Αυτά και πολλά άλλα, άκρως ανησυχητικά, φέρνει στη δημοσιότητα το Πόρισμα του Ελεγκτικού Συνεδρίου που πραγματοποίησε έλεγχο για τα έτη 2024 και 2025 (έως 30.4.2025) σε 14 από τα 39 φαρμακεία του ΕΟΠΥΥ πανελλαδικά. Στόχος του πορίσματος με τίτλο: «Προγράμματα Φαρμακεία του ΕΟΠΥΥ:  Υφίστανται επαρκείς δικλίδες ασφαλείας στη διαχείριση του φαρμακευτικού υλικού;» ήταν η αξιολόγηση των ελέγχων και των ασφαλιστικών δικλείδων για την ορθή διαχείριση των σκευασμάτων.

Το συμπέρασμα; Στο ταμείο που διακινεί φάρμακα εκατομμυρίων γίνονται ελάχιστοι έλεγχοι ενώ «μπάζει από παντού» σε θέματα οργάνωσης και διαχείρισης στη διάθεση φαρμάκων υψηλού κόστους!

Για να αντιληφθούμε καλύτερα, το μεγέθους του προβλήματος αλλά και των κινδύνων αξίζει να τονισθεί ότι τα φαρμακεία του ΕΟΠΥΥ διαθέτουν φάρμακα υψηλής αξίας (άνω των 3.000 ευρώ) σε ασθενείς με σοβαρές, χρόνιες ή σπάνιες παθήσεις. Η διαχείρισή τους είναι κρίσιμη λόγω της κοινωνικής τους σημασίας και του τεράστιου κόστους, το οποίο αγγίζει εκατοντάδες εκατομμύρια ετησίως. Ενδεικτικά, το κόστος προμήθειας (χωρίς ΦΠΑ και με οικειοθελείς εκπτώσεις) ανήλθε σε 2,3 δισεκατομμύρια ευρώ το 2024 και αυξήθηκε σε 2,6 δισεκατομμύρια ευρώ το 2025.

Το πόρισμα

Τα βασικά συμπεράσματα του ελέγχου συνοψίζονται στα εξής:

•  Αδυναμίες πληροφοριακού συστήματος: Το ψηφιακό σύστημα δεν υποστήριζε την παρακολούθηση των ημερομηνιών λήξης των φαρμάκων ούτε τη ροή κατανάλωσης για την έγκαιρη ειδοποίηση απομείωσης των αποθεμάτων ασφαλείας. Επιπλέον, διαπιστώθηκε έλλειψη διαλειτουργικότητας μεταξύ των επιμέρους αποθηκών.
• Προβλήματα στις απογραφές: Οι απογραφές δεν διενεργούνται πάντα στον προβλεπόμενο χρόνο και με τις ορθές διαδικασίες. Εντοπίστηκαν αποκλίσεις μεταξύ των ψηφιακά καταχωρημένων αποθεμάτων και της φυσικής αποθήκης, οι οποίες οφείλονται σε παλιές εκκρεμότητες και καθυστερήσεις καταχώρισης των εξαγωγών. Για τις διαφορές αυτές δεν τηρούνται οι διαδικασίες ενημέρωσης των αρμόδιων οργάνων.
•  Ανεπάρκεια ελεγκτικών μηχανισμών: Οι έλεγχοι στα φαρμακεία δεν είναι συστηματικοί. Μέχρι τη διεξαγωγή της έρευνας, η λειτουργία των φαρμακείων δεν είχε αποτελέσει αντικείμενο ελέγχου από τη Μονάδα Εσωτερικού Ελέγχου του ΕΟΠΥΥ.
• Κτιριακές και υλικοτεχνικές υποδομές: Καταγράφηκαν μεμονωμένες περιπτώσεις όπου δεν τηρούνταν πλήρως οι προδιαγραφές για την οργάνωση των χώρων, τον απαραίτητο εξοπλισμό συντήρησης των φαρμάκων και την ασφάλεια των εγκαταστάσεων από κακόβουλες ενέργειες.

Αναλυτικά, από τον έλεγχο δεν προέκυψαν στοιχεία κακοδιαχείρισης του φαρμακευτικού υλικού, υπό την έννοια της σκόπιμης αφαίρεσης ή από αμέλεια φθοράς υλικού από τις αποθήκες των φαρμακείων του ΕΟΠΥΥ. Ωστόσο, επισημαίνονται σημαντικά δομικά και λειτουργικά ζητήματα που χρήζουν άμεσης αντιμετώπισης.

Αρχικά, παρά το γεγονός ότι έχουν μεσολαβήσει περισσότερα από δέκα έτη από την ίδρυση του ΕΟΠΥΥ (ν. 3918/2011) και την οργανωτική του αναδιάρθρωση (ν. 4238/2014), δεν έχει ακόμη καταρτισθεί ο Οργανισμός Εσωτερικής Υπηρεσίας του φορέα. Η διαχρονική αυτή έλλειψη εμποδίζει ουσιαστικά τη διάγνωση των πραγματικών αναγκών κάθε φαρμακείου, την ορθολογική κατανομή των οργανικών θέσεων, καθώς και τη δημιουργία σαφών περιγραμμάτων καθηκόντων. Ως εκ τούτου, καθίσταται εξαιρετικά δυσχερής η στελέχωση των δομών με το απαραίτητο και εξειδικευμένο προσωπικό για την αποτελεσματική εκπλήρωση της αποστολής τους.

Επιπλέον, ο έλεγχος αποκάλυψε σοβαρές αδυναμίες στο υφιστάμενο πληροφοριακό σύστημα. Συγκεκριμένα, εντοπίστηκε έλλειψη αυτοματοποιημένης παρακολούθησης της ημερομηνίας λήξης των φαρμάκων, απουσία μηχανισμού έγκαιρης ειδοποίησης για την εξάντληση των αποθεμάτων, καθώς και μηδενική διαλειτουργικότητα μεταξύ των αποθηκών των φαρμακείων. Η πλήρης αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών κρίνεται απαραίτητη, καθώς θα συνέβαλλε στην ταχύτερη ιχνηλασιμότητα της ροής των φαρμάκων από την εισαγωγή έως την εξαγωγή τους. Με τον τρόπο αυτό, θα διασφαλιζόταν η επάρκεια των σκευασμάτων, θα βελτιωνόταν η διαχείριση των παραγγελιών και θα ελαφρυνόταν σημαντικά ο φόρτος εργασίας του προσωπικού.

Παράλληλα, διαπιστώθηκε η απουσία ενός συνεκτικού συστήματος εποπτείας, καθώς δεν διενεργούνται συστηματικοί έλεγχοι ούτε έχει υιοθετηθεί Σύστημα Εσωτερικού Ελέγχου. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να μην έχουν καταγραφεί οι διαδικασίες με δημοσιονομικό αποτύπωμα, οι συναφείς κίνδυνοι και οι ασφαλείς δικλίδες αποτροπής τους. Επιπρόσθετα, δεν ενεργοποιούνται οι απαραίτητες διαδικασίες για την τακτοποίηση των διαφορών που προκύπτουν κατά τις απογραφές.

Τρία χαρακτηριστικά παραδείγματα

Για να αντιληφθούμε την κατάσταση που επικρατεί στο μεγαλύτερο ασφαλιστικό Ταμείο της χώρας. παρακάτω αναφέρουμε ενδεικτικά ορισμένα παραδείγματα από τη διαχείριση των φαρμάκων

1. Διαδικασία Παραλαβής Υλικών και Ελλιπείς Έλεγχοι

Κατά το στάδιο της παραλαβής των φαρμακευτικών σκευασμάτων και της εισαγωγής τους στη φυσική και ηλεκτρονική αποθήκη, διαπιστώνεται ότι δεν διενεργείται ουσιαστικός έλεγχος αναφορικά με τις ποσότητες και τα ποιοτικά χαρακτηριστικά των ειδών. Για λόγους επιτάχυνσης των διαδικασιών, το προσωπικό δεν χρησιμοποιεί σαρωτή barcode (scanner).

Ως εκ τούτου, καθίσταται αδύνατη η αυτοματοποιημένη παρακολούθηση των εξατομικευμένων στοιχείων κάθε φαρμάκου, όπως ο κωδικός προϊόντος, ο σειριακός αριθμός, ο αριθμός παρτίδας και, κυρίως, η ημερομηνία λήξης. Τα δεδομένα αυτά δεν καταχωρούνται στη βάση δεδομένων κατά την εισαγωγή, αλλά ταυτοποιούνται στο πληροφοριακό σύστημα μόνο κατά την εκτέλεση της συνταγής και τη διάθεση στον ασθενή.

Αυτή η λειτουργική αδυναμία αναγκάζει το προσωπικό να ελέγχει τις ημερομηνίες λήξης εμπειρικά (π.χ. μέσω εξωσυστημικών αρχείων ή κατά τις φυσικές απογραφές). Η πρακτική αυτή αυξάνει κατακόρυφα την πιθανότητα σφαλμάτων, ενώ επιβαρύνει τους εργαζομένους με επιπλέον φόρτο εργασίας και διοικητική ευθύνη.

2. Διαχείριση Αποθέματος Ασφαλείας και Κίνδυνοι

Επιπλέον, το πληροφοριακό σύστημα στερείται της δυνατότητας καθορισμού κατώτατου αποθέματος ασφαλείας (safety stock) ανά κωδικό. Η απουσία αυτοματοποιημένων ειδοποιήσεων (alerts) για την επικείμενη εξάντληση των αποθεμάτων εμποδίζει τον έγκαιρο εντοπισμό ελλείψεων. Το γεγονός αυτό θέτει σε άμεσο κίνδυνο την επάρκεια και τη συνεχή διαθεσιμότητα των φαρμάκων, ιδιαίτερα σε περιόδους αιχμής ή καθυστερήσεων στις παραγγελίες.

Αντίστροφα, η έλλειψη μηχανογραφικής παρακολούθησης της κατανάλωσης οδηγεί συχνά σε υπεραποθεματοποίηση, καθώς οι παραγγελίες βασίζονται σε εμπειρικά κριτήρια. Ο έλεγχος του Ελεγκτικού Συνεδρίου εντόπισε περιπτώσεις νέων παραγγελιών για φάρμακα που διέθεταν ήδη επαρκές απόθεμα, χωρίς μάλιστα να έχει καταγραφεί κατανάλωση τους προηγούμενους μήνες.

Σημαντικό πρόβλημα αποτελεί και η απουσία διαλειτουργικότητας στα μηχανογραφικά συστήματα των φαρμακείων του ΕΟΠΥΥ. Σε περίπτωση έλλειψης, δεν υπάρχει δυνατότητα αναζήτησης αποθεμάτων σε άλλα φαρμακεία σε πραγματικό χρόνο. Πρόσβαση στο σύνολο των αποθηκών διαθέτει μόνο η κεντρική Διεύθυνση Φαρμάκου του ΕΟΠΥΥ.

Έτσι, η επικοινωνία για τον εντοπισμό σκευασμάτων γίνεται είτε μέσω της κεντρικής διοίκησης είτε μέσω άτυπων τηλεφωνικών δικτύων και διαδικτυακών ομάδων μεταξύ όμορων φαρμακείων. Πρόκειται για μια χρονοβόρα διαδικασία που περιορίζει την αποτελεσματικότητα της διαχείρισης και εμποδίζει την κατά προτεραιότητα διάθεση φαρμάκων με κοντινή ημερομηνία λήξης που βρίσκονται διάσπαρτα στο δίκτυο.

Αξίζει να σημειωθεί ότι μια από τις κύριες συστάσεις του Ελεγκτικού Συνέδριου είναι η άμεση ψηφιοποίηση του ΕΟΠΥΥ προκειμένου να βελτιωθεί η λειτουργία του μεγαλύτερου ασφαλιστικού Ταμείου της χώρας.

Πηγή: topontiki.gr

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

Κρήτη - νοσοκομεία: Τραγικές ελλείψεις και κλινικές σε κίνδυνο - "Βγαίνει μπροστά" η κοινωνία

Ηράκλειο: Θύελλα αντιδράσεων για τις 250 απλήρωτες σχολικές καθαρίστριες