Πολιτισμός

Το βότανο των αρχαίων Ελλήνων που χρησιμοποιούσαν σαν αντισυλληπτικό

Σίλφιο .jpg

Λέγεται πως ήταν ο ίδιος ο Απόλλωνας αυτός που το χάρισε στους Έλληνες θέλοντας να τους κάνει ένα δώρο που δεν θα ξεχνούσε κανείς.

Και ξαφνικά μια κοινωνία λυσσούσε πια για σίλφιο!

Ήταν βλέπετε αφροδισιακό και αντισυλληπτικό τρομερό, αλλά και λαχταριστό καρύκευμα για το φαγητό. Τα είχε όλα και κανείς δεν το έκρυβε.

Μας το λέει εξάλλου ο Ιπποκράτης, ο Διοσκουρίδης και ο Σωρανός ο Εφέσιος, αλλά και πλήθος άλλων Ελλήνων και Ρωμαίων.

Βλέπετε το σίλφιο (ή σύλφιο) ήταν το διασημότερο βότανο της αρχαιότητας, ένα φυτικό πασπαρτού για τα πάντα. Ήταν όμως, σαν από τραγική ειρωνεία, και όσο σπάνιο χρειαζόταν για να φτάσει να αξίζει το βάρος του σε ασήμι.

Φυόταν αποκλειστικά σε μια στενή λωρίδα γης στην Κυρήνη, εκεί στις ακτές της Βόρειας Αφρικής (σημερινή Λιβύη), και δεν ευδοκιμούσε πουθενά αλλού, φέρνοντας στον νου τη σημερινή μαστίχα της Χίου.

Οι Ρωμαίοι χρησιμοποίησαν δυσανάλογα πολύ την αντισύλληψη και ήταν σε αυτό το πλαίσιο που έκαναν ένα βοτάνι να εξαφανιστεί, ένα βοτάνι που αν τους πιστέψουμε ήταν το πλέον αποτελεσματικό μέσο αντισύλληψης όλου του αρχαίου κόσμου! Αν και δεν ήταν οι Ρωμαίοι αυτοί που τα ξεκίνησαν όλα.

Το βότανο λεγόταν σίλφιο και ήταν ένα φυτό που συγγένευε πιθανότατα με τον γιγαντιαίο μάραθο ή το σέλινο. Οι σοφιστικέ Έλληνες το καλλιεργούσαν αποκλειστικά για τη ρητίνη του, αν και οι πιο χοντροκομμένοι σε αυτά Ρωμαίοι το εκμεταλλεύονταν όλο, ακόμα και για τις ρίζες του είχαν κάποια χρήση.

Σίλφιο το έλεγαν οι πρόγονοί μας και silphium οι Ρωμαίοι, αν και αυτοί του επεφύλαξαν πολλές ακόμα ονομασίες (laserpicium, lasarpicium κ.ά.). Και το χρησιμοποιούσαν για τα πάντα, από αρωματικό καρύκευμα για τη νοστιμάδα της μαγειρικής και τοπική αναλγητική αλοιφή μέχρι φάρμακο για πάμπολλες νόσους. Σχεδόν όλες! Αν και περιβόητο σε όλο τον γνωστό κόσμο δεν θα γινόταν παρά για τις διεγερτικές και αντισυλληπτικές του ιδιότητες.

Το σίλφιο μετατράπηκε μαγικά σε βασικό συστατικό κάθε φαρέτρας γιατρού ή μύστη σε όλη τη Λεκάνη της Μεσογείου για τα επόμενα 700 περίπου χρόνια. Το ήξεραν φυσικά και οι Αιγύπτιοι, καθώς είναι οι δικές τους αναφορές από τον 7ο π.Χ. αιώνα που λογίζονται οι παλιότερες. Και αυτός ο σπουδαίος πολιτισμός το χρησιμοποιούσε ως ιατρικό βοήθημα για αντισύλληψη και άμβλωση, αλλά και ως πανάκεια σχεδόν για τα πάντα, από πονόλαιμο και βήχα μέχρι και θεραπεία για τη λέπρα.

Η υπερκαλλιέργεια και οι οπλές των ζώων κατέστρεψαν το εύθραυστο οικοσύστημα των κυρηναϊκών ακτών, στέλνοντας το σίλφιο στο χρονοντούλαπο της Ιστορίας. Σύμφωνα με τον θρύλο, που μας παραδίδει ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος («Φυσική Ιστορία»), ήταν ο αυτοκράτορας Νέρων αυτός που γεύτηκε το τελευταίο ποτέ κλαράκι του: «Εδώ και πάρα πολλά χρόνια, δεν υπάρχει καθόλου σίλφιο λένε πως το τελευταίο βλαστάρι που βρέθηκε, απ’ όσο θυμούνται οι άνθρωποι, στάλθηκε στον αυτοκράτορα Νέρωνα».

Και του στάλθηκε ως κάτι το αξιοπερίεργο, όπως μας λέει ο Πλίνιος. Μέσα σε μερικές δεκαετίες, το ήδη σπάνιο σίλφιο εξαφανίστηκε. Τώρα όλοι αναπολούσαν τις εποχές που ο Ιούλιος Καίσαρας είχε φροντίσει δαιμόνια να πάρει στην κατοχή του μεγάλες ποσότητες του φυτού, τις οποίες παραχώρησε κάποια στιγμή στα δημόσια ταμεία του ρωμαϊκού κράτους. Καθώς μέχρι τότε άξιζε πραγματικό ασήμι.

Οι Ρωμαίοι το έλεγαν άλλωστε χωρίς περιστροφές πως «ο χυμός του σίλφιου αξίζει το βάρος του σε δηνάρια»! Ακόμα και μετά την εξαφάνισή του βέβαια συνέχισε να αναφέρεται στους καταλόγους των αρωματικών φυτών, περνώντας από τον έναν στον άλλο μέχρι και τον 8ο αιώνα μ.Χ. Ο Θεόφραστος επιβεβαιώνει («Περί φυτών ιστορία») πως το σίλφιο δεν μπορούσε να καλλιεργηθεί και ήταν η φήμη για τις αντισυλληπτικές ιδιότητες που ανέπτυξε τον 3ο-2ο αιώνα π.Χ. που έφεραν το οριστικό του τέλος.

Ο Στράβωνας πάλι μας λέει πως ήταν οι λαοί της ερήμου αυτοί που κατέστρεψαν τις ρίζες του. Ακόμα και σήμερα οι βοτανολόγοι δεν έχουν καταφέρει να το ταυτοποιήσουν, έχουν κυκλοφορήσει πάντως αρκετές εικασίες για την οικογένεια των φυτών στην οποία πιθανώς ανήκε. Γεγονός είναι πως ο αρχαίος κόσμος δεν μπορούσε να ζήσει χωρίς σίλφιο, γι’ αυτό και οι άντρες του Αλέξανδρου βρήκαν στην Περσία ένα παρόμοιο φυτό, το οποίο στερούνταν ωστόσο τη γεύση ή τις θαυματουργές ιδιότητες του αυθεντικού.

Πολιτισμός

Έκθεση με έργα του Ρουσσέτου Παναγιωτάκη

Παναγιωτάκης - Φασουλάκης

Έκθεση ζωγραφικής του  ζωγράφου Ρουσσέτου Παναγιωτάκη θα πραγματοποιηθεί στην Πινακοθήκη της Βασιλικής του Αγ. Μάρκου από 21Φεβρουαρίου έως 10 Μαρτίου με την στήριξη της Περιφέρειας Κρήτης. Τα εγκαίνια της έκθεσης θα πραγματοποιηθούν αύριο Παρασκευή 21 Φεβρουαρίου στις 6 το απόγευμα (Βασιλική Αγ. Μάρκου) με ώρες λειτουργίας καθημερινά από Δευτέρα έως Παρασκευή 09:00 έως 14:00 και 17:00 έως 21:00, ενώ το Σάββατο 09:00 έως 14:00, Κυριακή κλειστά. 

Στην έκθεση θα εκτεθούν 50 έργα του γνωστού ζωγράφου και η θεματολογία τους πηγάζει από την Ελληνική μυθολογία, την ιστορία, το παρελθόν και το παρόν. 
Σε σημερινή συνέντευξη τύπου παρουσιάστηκε η έκθεση ζωγραφικής από τον Εντεταλμένο Περιφερειακό Σύμβουλο Πολιτισμού-Απόδημου Ελληνισμού Κώστα Φασουλάκη και τον ίδιο τον ζωγράφο Ρουσσέτο Παναγιωτάκη. 

Ο εντεταλμένος Περιφερειακός Σύμβουλος Πολιτισμού-Απόδημου Ελληνισμού Κώστας Φασουλάκης ανέφερε για την έκθεση: 

«H Περιφέρεια Κρήτης με ιδιαίτερη χαρά μετέχει στη διοργάνωση αυτής της σπουδαίας έκθεσης, του μεγάλου καλλιτέχνη Ρουσσέτου Παναγιωτάκη, γιατί πιστεύουμε ότι ο συγκεκριμένος καλλιτέχνης έχει συμβάλει ουσιαστικά στην εξέλιξη του σύγχρονου Κρητικού πολιτισμού. Είναι ιδιαίτερη η χαρά και η τιμή να συνεργαζόμαστε μαζί του και θέλουμε δείξουμε στους Κρητικούς ότι η Κρήτη καλλιτεχνικά είναι «ζωντανή» και συνεχίζει να δημιουργεί. Προσκαλούμε τους πολίτες, στα εγκαίνια της έκθεσης αύριο Παρασκευή στις 6 το απόγευμα στη Βασιλική του Αγ. Μάρκου να θαυμάσουν τα νέα έργα του ζωγράφου». 

Από την πλευρά του ο καλλιτέχνης Ρουσσέτος Παναγιωτάκης, ευχαριστώντας την Περιφέρεια Κρήτης για την στήριξη σε δηλώσεις του υπογράμμισε: «Ήθελα πάντα να φτιάχνω ζωγραφικά έργα κατανοητά από όλους τους Έλληνες ιδιαίτερα τους Κρητικούς, που είναι εμπνευσμένα από την μυθολογία, την ιστορία της Κρήτης, όπως επίσης από το παρελθόν και το παρόν. Παράλληλα όμως κάνοντας έτσι μία οπισθοδρόμηση, βλέπουμε εντελώς σουρεαλιστικά και το σήμερα.  Όλα είναι σε μία αντιπαράθεση μεταξύ τους και προσπαθώ να «κεντρίσω» το ενδιαφέρον για την κάθε ιστορία. Μέσα από τα έργα μου πιστεύω ότι μεταφέρω κάποια μηνύματα  κρητικά και κριτικά, αλλά και κρίνοντας πάντα τα γεγονότα όπως τα βλέπει σήμερα ένας σύγχρονος άνθρωπος».