Ακρίβεια: Πώς αλλάζει το ελληνικό τραπέζι – Τι σταματούν να αγοράζουν οι καταναλωτές

Η ακρίβεια αλλάζει, άρδην, το ελληνικό τραπέζι και τροφοδοτεί νέες συνήθειες. Έτσι, το ελαιόλαδο υποχωρεί αισθητά στις αγορές των νοικοκυριών, το μοσχαρίσιο κρέας χάνει έδαφος, ενώ τα πουλερικά και τα όσπρια κερδίζουν θέση στο καθημερινό μενού.

Ουσιαστικά, τα στοιχεία αποτυπώνουν μια διαφορετική καταναλωτική συμπεριφορά, σε μια περίοδο κατά την οποία οι τιμές των τροφίμων και οι υπόλοιπες ανελαστικές δαπάνες πιέζουν τον οικογενειακό προϋπολογισμό.

Συγκεκριμένα, η νέα μελέτη του Ινστιτούτου Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών (ΙΕΛΚΑ), με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής στις 16 Οκτωβρίου, αξιοποιεί δεδομένα της Έρευνας Οικογενειακών Προϋπολογισμών της ΕΛΣΤΑΤ και συγκρίνει τις αγοραζόμενες ποσότητες τροφίμων από το 2008 έως το 2025.

Η εικόνα που προκύπτει είναι αποκαλυπτική: οι επιλογές των νοικοκυριών αναδιαμορφώνονται, με την οικονομική διάσταση να αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την ερμηνεία των μεταβολών.

Το ελαιόλαδο χάνει τη θέση του στο ελληνικό τραπέζι

Η μεγαλύτερη ίσως ανατροπή αφορά ένα από τα βασικότερα συστατικά της ελληνικής κουζίνας. Οι αγοραζόμενες ποσότητες ελαιολάδου έχουν μειωθεί κατά 34,8% σε σύγκριση με το 2008 και κατά 40,2% έναντι του 2015.

Η εξέλιξη προκαλεί προβληματισμό, καθώς αφορά ένα προϊόν άρρηκτα συνδεδεμένο με τη μεσογειακή διατροφή. Το ίδιο το ΙΕΛΚΑ, ωστόσο, επισημαίνει ότι τα ευρήματα πρέπει να εξετάζονται σε συνδυασμό με τη διαχρονική πορεία των τιμών και τις μεταβολές στις καταναλωτικές συνήθειες. Η μείωση των αγοραζόμενων ποσοτήτων δεν μπορεί να αποδοθεί αυτομάτως σε έναν και μόνο παράγοντα.

Το γεγονός, πάντως, ότι η υποχώρηση είναι τόσο μεγάλη σε βάθος χρόνου αναδεικνύει το μέγεθος της αλλαγής. Το ερώτημα είναι κατά πόσο τα νοικοκυριά περιορίζουν τη χρήση του ελαιολάδου, στρέφονται σε εναλλακτικές λύσεις ή προσαρμόζουν συνολικά τον τρόπο με τον οποίο οργανώνουν τα γεύματά τους.

Λιγότερο μοσχάρι, περισσότερα πουλερικά

Ανάλογη είναι η εικόνα στις ζωικές πρωτεΐνες, όπου καταγράφεται σαφής μετατόπιση μεταξύ των επιμέρους κατηγοριών.

Οι αγοραζόμενες ποσότητες βόειου κρέατος εμφανίζονται μειωμένες κατά 29,2% σε σχέση με το 2008. Ακόμη μεγαλύτερη είναι η πτώση στα αλλαντικά, που φτάνει το 35,4%, ενώ τα ψάρια υποχωρούν κατά 14,6% και τα θαλασσινά κατά 37,2%.

Στον αντίποδα, τα πουλερικά αυξάνονται κατά 31,9%, φτάνοντας τα 16,9 κιλά ανά άτομο ετησίως. Η μεταβολή αυτή συνάδει με τη στροφή προς επιλογές που θεωρούνται οικονομικά πιο προσιτές.

Η άνοδος των τιμών αποτελεί έναν από τους παράγοντες που εξετάζονται για την ερμηνεία της συγκεκριμένης τάσης. Σημειώνεται ότι το μοσχαρίσιο κρέας έχει βρεθεί αντιμέτωπο με ιδιαίτερα έντονες ανατιμήσεις, με τις τιμές να φτάνουν, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται, ακόμη και τα 20 ευρώ το κιλό. Η αύξηση που αναφέρεται για διάστημα 15 μηνών αγγίζει το 70%, επιβαρύνοντας σημαντικά το κόστος αγοράς του.

Έτσι, για ένα νοικοκυριό που προσπαθεί να συγκρατήσει τις δαπάνες του, η αντικατάσταση του μοσχαριού από κοτόπουλο μπορεί να αποτελεί πρακτική λύση. Άρα, η αύξηση των αγορών πουλερικών, σε συνδυασμό με την πτώση σε άλλες κατηγορίες κρέατος, ψαριών και θαλασσινών, αποτυπώνει μια ουσιαστική ανακατανομή των επιλογών στο καθημερινό τραπέζι.

Τα όσπρια επιστρέφουν, οι πατάτες υποχωρούν

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, τα όσπρια εμφανίζουν αξιοσημείωτη άνοδο, κάτι που παραπέμπει σε άλλες εποχές, που όμως είχαν και μια καλύτερη διατροφική σφραγίδα. Πιο συγκεκριμένα, με βάση την έρευνα, οι αγοραζόμενες ποσότητες αυξάνονται κατά 23,5% σε σύγκριση με το 2008, ενώ οι ξηροί καρποί καταγράφουν αύξηση 11%.

Στα φρούτα και τα λαχανικά, ωστόσο, η εικόνα είναι διαφορετική. Οι ποσότητες φρούτων υποχωρούν κατά 8,9%, ενώ τα λαχανικά παραμένουν ουσιαστικά σταθερά, με οριακή αύξηση 1%. Αντίθετα, σημαντική είναι η μείωση στις πατάτες, η οποία φτάνει το 24,2%.

Οι μεταβολές αυτές, πάντως, συνθέτουν μια εικόνα λιγότερο ομοιόμορφη από όσο θα υπέθετε κανείς. Τα όσπρια ενισχύουν τη θέση τους, χωρίς όμως να καταγράφεται αντίστοιχη αύξηση σε όλες τις κατηγορίες φυτικών τροφίμων. Επομένως, η συνολική μετατόπιση δεν μπορεί να περιγραφεί απλώς ως επιστροφή στην παραδοσιακή διατροφή, αλλά ως ένα νέο μείγμα επιλογών που διαμορφώνεται μέσα από διαφορετικές ανάγκες και περιορισμούς.

Λιγότερο φρέσκο γάλα, περισσότερα αυγά και γιαούρτι

Οι αλλαγές δεν περιορίζονται στο κρέας και στα φυτικά προϊόντα. Στα γαλακτοκομικά, οι αγοραζόμενες ποσότητες πλήρους νωπού γάλακτος μειώνονται κατά 42,5%, ενώ στο γάλα μακράς διάρκειας η πτώση φτάνει το 60%.

Στον αντίποδα, οι αγορές γιαουρτιού αυξάνονται κατά 31%, του γάλακτος χαμηλών λιπαρών κατά 38% και των αυγών κατά 66,6%. Παράλληλα, η ζάχαρη καταγράφει μείωση 53,5%, την ώρα που το μέλι και οι μαρμελάδες εμφανίζουν άνοδο 68,9%.

Διαφορετική είναι και η εικόνα στα έτοιμα γεύματα, όπου καταγράφεται εντυπωσιακή αύξηση. Οι αγοραζόμενες ποσότητες από μόλις 0,24 κιλά ανά άτομο το 2015 φτάνουν τα 3,34 κιλά το 2025. Η εξέλιξη παραπέμπει σε αλλαγές όχι μόνο στο τι αγοράζουν οι καταναλωτές, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο οργανώνουν την καθημερινότητά τους και προετοιμάζουν το φαγητό.

Στα αρτοσκευάσματα, το ψωμί και τα συναφή προϊόντα υποχωρούν κατά 12,3%, ενώ τα δημητριακά αυξάνονται κατά 32,3% και τα ζυμαρικά κατά 10,3%.

Σχεδόν 26 δισ. ευρώ για το καλάθι των νοικοκυριών

Το μέγεθος, πάντως, της αγοράς αναδεικνύει τη σημασία των αλλαγών. Σύμφωνα με το ΙΕΛΚΑ, η συνολική ετήσια δαπάνη των ελληνικών νοικοκυριών για είδη παντοπωλείου υπολογίζεται σε περίπου 25,7 δισ. ευρώ, λαμβάνοντας υπόψη όλα τα σημεία πώλησης.

Από το ποσό αυτό, περίπου 18,1 δισ. ευρώ αφορούν τρόφιμα, 1 δισ. ευρώ μη αλκοολούχα ποτά και 1,6 δισ. ευρώ αλκοολούχα ποτά. Επιπλέον, περίπου 1,7 δισ. ευρώ κατευθύνονται σε προϊόντα οικιακής φροντίδας και 2,3 δισ. ευρώ σε είδη προσωπικής φροντίδας.

Σημειώνεται ότι τα μεγέθη αφορούν τις αγορές των μόνιμων κατοίκων της χώρας και δεν περιλαμβάνουν τις δαπάνες των ξένων επισκεπτών. Οι τελευταίες εκτιμάται προκαταρκτικά ότι ξεπερνούν το 1,5 δισ. ευρώ.

Το βάρος της στέγασης και η πίεση στον οικογενειακό προϋπολογισμό

Στο μεταξύ, η συνολική ετήσια καταναλωτική δαπάνη ανά άτομο διαμορφώθηκε το 2025 στα 9.216 ευρώ, αυξημένη κατά 5,5% σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Η δαπάνη για είδη παντοπωλείου έφτασε τα 2.433 ευρώ ανά άτομο, σημειώνοντας αύξηση 3,9%.

Την ίδια στιγμή, όμως, οι δαπάνες στέγασης αυξήθηκαν κατά 8,3%, με τα ενοίκια να καταγράφουν άνοδο 14,4%. Η συμμετοχή των τροφίμων και των μη αλκοολούχων ποτών στον συνολικό προϋπολογισμό ανήλθε στο 20,4%, έναντι 16,4% το 2008. Αντίστοιχα, η στέγαση απορροφά πλέον το 14,7% των δαπανών, από 11,8% πριν από 17 χρόνια.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

Υπόθεση Μαζωνάκη: Κατασχέθηκαν δύο φιαλίδια από το ιατρείο της οδού Καρνεάδου – Η εκτίμηση για το περιεχόμενο

Οροπέδιο Λασιθίου: Επέστρεψε ο εφιάλτης της πλημμύρας και η απόγνωση (βίντεο, εικόνες)