Υγεία

Πόσες σοβαρές ασθένειες μπορεί να αποκαλύψει μια εξέταση στα μάτια

ματια επεμβαση

Τα μάτια λένε πολλά. Μπορούν να αποκαλύψουν μυστικά του εσωτερικού μας κόσμου, αλλά και να διαγνώσουν ασθένειες που δεν έχουν σχέση μαζί τους. Από υπέρταση και διαβήτη μέχρι αιματολογικές και μεταβολικές διαταραχές, ο κατάλογος των ασθενειών που καθρεφτίζονται στους οφθαλμούς είναι μεγάλος.

Μολονότι οι περισσότεροι ασθενείς που επισκέπτονται τον οφθαλμίατρο έχουν συνήθως κάποιο αμιγώς οφθαλμολογικό πρόβλημα, οι οφθαλμοί αποτελούν σημαντικότατα όργανα, η μελέτη των οποίων μπορεί να μας οδηγήσει στην πρώιμη διάγνωση σημαντικού αριθμού παθολογικών παθήσεων. Από την άλλη μεριά, δεν είναι λίγες οι φορές που έρχονται ασθενείς σε ελέγχους ρουτίνας στο ιατρείο θεωρώντας ότι έχουν μόνο οφθαλμολογική πάθηση και αποκαλύπτεται κάποια συστηματική ασθένεια σοβαρή ή και κάποιες φορές απειλητική για την υγεία. Αγγειακά νοσήματα, όπως η αρτηριακή υπέρταση ή ο σακχαρώδης διαβήτης, η δυσλιπιδαιμία, η αρτηριοσκλήρυνση, αυτοάνοσες παθήσεις, όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα, ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος, το σύνδρομο Sjogren, η πολλαπλή σκλήρυνση, είναι ορισμένες από αυτές. Εδώ να σημειώσουμε πως υπάρχει ένας συγκεκριμένος τρόπος εκδήλωσης των αυτοάνοσων νοσημάτων μέσα από τους οφθαλμούς, όπως η δυσλειτουργία της δακρυικής στιβάδας με συμπτώματα και σημεία ξηροφθαλμίας. Επίσης, ανώδυνη ή και επώδυνη ερυθρότητα του οφθαλμού (επισκληρίτιδα, σκληρίτιδα) μπορεί να σχετίζεται με ρευματοειδή αρθρίτιδα ή φλεγμονώδεις νόσους του εντέρου (ελκώδης κολίτιδα, νόσος Crohn).

Σε όλες τις παραπάνω παθήσεις, ανάλογα πάντα και με την κάθε περίπτωση, συνίσταται οφθαλμολογική εκτίμηση για να αποκλειστεί οφθαλμική προσβολή ή ακόμα και να καθορισθεί το στάδιο της νόσου. Επιπλέον, φαρμακευτικές ουσίες που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση διάφορων συστηματικών νόσων οι οποίες δεν προσβάλλουν ευθέως την όραση, μπορούν να προκαλέσουν βλάβη στους οφθαλμούς σε σημείο που πρέπει πολλές φορές να τροποποιηθεί ή και να σταματήσει η εν λόγω θεραπεία. Αυτοί οι ασθενείς χρειάζονται τακτικό έλεγχο ανάλογα με το φάρμακο που χρησιμοποιούν για να αποφευχθούν τέτοιες συνέπειες. Επίσης, πέρα από τις συστηματικές παθήσεις υπάρχουν και φυσιολογικές καταστάσεις και ομάδες ασθενών οι οποίοι επιβάλλεται να ελέγχονται οφθαλμολογικά για προληπτικούς λόγους. Γυναίκες σε εγκυμοσύνη, νεογέννητα και παιδιά προσχολικής ηλικίας για τον αποκλεισμό παθήσεων όπως η αμβλυωπία, η οποία μάλιστα είναι μη αναστρέψιμη αν αργήσει να διαγνωσθεί.

Το βασικό πλεονέκτημα που παρουσιάζουν οι οφθαλμολογικές εξετάσεις έναντι άλλων είναι η αμεσότητα, ο σχετικά μικρός χρόνος εξέτασης καθώς και, για τις περισσότερες εξ αυτών, ο μη επεμβατικός τους χαρακτήρας. Αυτά είναι πλεονεκτήματα που απολαμβάνει κυρίως ο ασθενής. Από την πλευρά του γιατρού και της ιατρικής επιστήμης γενικότερα, ο οφθαλμίατρος έχει το πλεονέκτημα του να μπορεί να έχει άμεση ορατότητα των αγγείων, αρτηριών και φλεβών, όπως επίσης και άμεση ορατότητα του νευρικού ιστού (αμφιβληστροειδής χιτώνας και οπτικό νεύρο). Όλα αυτά, σε συνδυασμό με τις αναίμακτες και εύκολες για τον ασθενή διαγνωστικές εξετάσεις, δίνουν στον οφθαλμίατρο άμεσες ενδείξεις για τη συνολική υγεία του ασθενούς.

Κοιτάζοντας κατάματα
Τα μοναδικά ορατά αγγεία του σώματός μας είναι αυτά του οφθαλμού. Με τη βυθοσκόπηση, για παράδειγμα, έχουμε τη δυνατότητα να αναγνωρίσουμε την παθολογία του τοιχώματος των αγγείων και τα αποτελέσματα αυτής. Με γνώμονα αυτό μπορούμε να οδηγηθούμε σε πρώιμη διάγνωση αρτηριακής υπέρτασης ή σε ορθότερη ρύθμισή της. Αποφράξεις αγγείων, έμβολα, λεπτύνσεις αγγείων, παράπλευρη κυκλοφορία και ενδοαμφιβληστροειδικές αιμορραγίες είναι μερικά από τα σημεία δυσλειτουργίας των αγγείων και χρήζουν πλήρους και λεπτομερούς καρδιολογικής και αγγειολογικής εκτίμησης προς αποφυγή περισσότερο σοβαρών συστηματικών εκδηλώσεων.

Κάθε ασθενής με σακχαρώδη διαβήτη πρέπει να πραγματοποιεί βυθοσκόπηση τουλάχιστον μία φορά το έτος για τον έλεγχο της κατάστασης των αγγείων του. Τα ευρήματα αυτά στα αρχικά στάδια και στις δύο προαναφερθείσες νόσους δεν είναι δυνατό να γίνουν αντιληπτά από τον ασθενή. Αποτέλεσμα αυτού είναι να μην αναγνωριστούν έγκαιρα παρά μόνο αν αφορούν στην κεντρική περιοχή του αμφιβληστροειδούς (ωχρά κηλίδα). Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι κακή ρύθμιση του σακχαρώδους διαβήτη μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε μη αναστρέψιμη σοβαρή απώλεια όρασης.

Λιγότερο συχνές αλλοιώσεις στον βυθό του ματιού, όπως αιμορραγίες, μπορεί να οδηγήσουν στη διάγνωση διαφόρων αιματολογικών νοσημάτων, όπως λευχαιμίες που συνδυάζονται με θρομβοπενίες. Κατά τον έλεγχο του βυθού μπορεί να διαπιστωθούν διαταραχές του οπτικού νεύρου, όπως αποχρωματισμός και κυρίως οίδημα που χρήζει επείγουσας εκτίμησης από νευρολόγο προς αποκλεισμό αυξημένης ενδοκράνιας πίεσης ή όγκων εγκεφάλου. Σπανιότατα κατά την επισκόπηση του βυθού μπορεί να διαπιστωθούν αλλοιώσεις που σχετίζονται με μεταστατικές βλάβες, κυρίως από καρκίνο του μαστού και του πνεύμονα, που δύναται να προηγούνται της διαγνώσεως της πρωτοπαθούς εστίας.

Σε αυτό το σημείο αξίζει να επισημάνουμε ότι υπάρχει μια σειρά συστηματικών παθήσεων που τα οφθαλμολογικά συμπτώματα μπορεί να αποτελούν την πρώτη εκδήλωση της νόσου ή των υποτροπών της. Οι πιο συχνές είναι η σκλήρυνση κατά πλάκας, που μπορεί να εκδηλωθεί με διπλωπία ή μειωμένη οπτική οξύτητα λόγω νευρίτιδος ή διαταραχή αντίληψης των χρωμάτων και το ανεύρυσμα εγκεφάλου με πρόκληση επώδυνης οφθαλμοπληγίας.

Οι γκρίζες ζώνες
Δεν είναι εύκολο να μιλήσουμε για ποσοστό λάθους διάγνωσης γιατί κάθε πάθηση έχει τις ιδιαιτερότητές της. Κάποιες από αυτές έχουν συγκεκριμένη κλινική εικόνα στον οφθαλμό, με ειδικά σημεία, οπότε και το ποσοστό λάθους είναι μικρό, ενώ άλλες παθήσεις παρουσιάζουν μη ειδικά σημεία στην οφθαλμολογική εξέταση, συνεπώς η διάγνωση δεν μπορεί να τεθεί με ασφάλεια και απαιτείται περαιτέρω έλεγχος. Τέτοιο ειδικό σημείο-γκρίζα ζώνη είναι, για παράδειγμα, τα λεγόμενα οζίδια του Lisch στην ίριδα τα οποία και αποτελούν διαγνωστικό κριτήριο για τη νευροϊνωμάτωση τύπου 1, μια πολυσυστηματική γονιδιακή νόσο. Ως αντίθετο παράδειγμα μπορεί να αναφερθεί η περίπτωση της φλεγμονής του πρόσθιου τμήματος του οφθαλμού η οποία μπορεί να είναι από ένα τυχαίο γεγονός, χωρίς κάποια αναγνωρίσιμη αιτία (ιδιοπαθής), μέχρι και να συσχετίζεται με κάποιο άλλο σοβαρό συστηματικό νόσημα, όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα. Σε αυτή την περίπτωση, τον οφθαλμολογικό έλεγχο πρέπει να διαδεχτούν και άλλες εξετάσεις (εργαστηριακός έλεγχος), οι οποίες γίνονται πολλές φορές σε συνεργασία με ιατρούς άλλων ειδικοτήτων (ρευματολόγος, παθολόγος κ.ά.).

Λόγω των προηγμένων διαγνωστικών μεθόδων που έχει πλέον στη διάθεσή του, αλλά και της εξέλιξης της οφθαλμολογίας εν γένει, το ποσοστό όπου ένας οφθαλμίατρος χρησιμοποιείται για να συμμετέχει στη διάγνωση συστηματικών παθήσεων είναι διαρκώς αυξανόμενο. Εξετάσεις όπως τα οπτικά πεδία, ο ηλεκτροφυσιολογικός έλεγχος ακόμα και η οπτική τομογραφία συνοχής (oct), χρησιμοποιούνται πλέον κατά κόρον στην καθημερινή κλινική πράξη και παρέχουν χρήσιμα και πολλές φορές διαγνωστικά αποτελέσματα για τη διάγνωση συστηματικών παθήσεων. Τα μάτια μας, λοιπόν, έχουν να πουν πολλά όχι μόνο για τον ψυχικό μας κόσμο, αλλά και για τη γενικότερη κατάσταση της υγείας μας.

Πηγή ygeiamou.gr

Υγεία

Μολυσμένο νερό πίνουν εκατομμύρια άνθρωποι

νερο υδρευση

Ζωή χωρίς νερό δεν νοείται. Κι όμως αυτό δεν είναι αυτονόητο όπως ακούγεται… Γιατί; Επειδή ο πιο πολύτιμος πόρος του πλανήτη είτε κατασπαταλάται, είτε μολύνεται σε πολλά μέρη του κόσμου.

Στην Ελλάδα η ποιότητα του πόσιμου νερού είναι σε υψηλά επίπεδα (ΕΕΑ 2016). Η ΕΕ, ωστόσο, αναγνωρίζει τους κινδύνους για την υποβάθμιση της ποιότητας των υδάτων αλλά και τις συχνές πιέσεις που δέχονται τα αποθέματα νερού σε όλη την Ευρώπη.

Σήμερα, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), 2 δισ. άνθρωποι καταναλώνουν πόσιμο νερό ρυπασμένο με περιττώματα, 785 εκατομμύρια εξακολουθούν να μην έχουν πρόσβαση σε υπηρεσίες ασφαλούς πόσιμου νερού, ενώ 2 δισ. άνθρωποι δεν έχουν πρόσβαση σε βασικές εγκαταστάσεις αποχέτευσης…

Μάλιστα, κατά τον ΠΟΥ, 1,9 εκατομμύρια θάνατοι και 123 εκατομμύρια σταθμισμένα λόγω αναπηρίας έτη ζωής θα μπορούσαν να αποφευχθούν μέσω της πρόσβασης σε καθαρό νερό, σε υπηρεσίες αποχέτευσης και κατάλληλες συνθήκες υγιεινής.

Στην ίδια μοίρα – σε πολλά μέρη του κόσμου – είναι και η ρύπανση του εδάφους, που επηρεάζει την ποιότητα του νερού, την ασφάλεια των τροφίμων και δρα αρνητικά στα οικοσυστήματα και την υγεία των ανθρώπων. 

Οι πηγές ρύπανσης

Οι σημαντικότερες πηγές ρύπανσης των υδάτων είναι τα αστικά λύματα, οι βιομηχανικές εκροές και η εκτεταμένη χρήση φυτοφαρμάκων και λιπασμάτων στη γεωργία. Η αύξηση του πληθυσμού και η αστικοποίηση αυξάνει την παράγωγη αστικών λυμάτων τα οποία εναποτίθενται σε ποτάμια και άλλους υδάτινους αποδέκτες.

Η χρήση πλαστικών, όπως σακούλες πολυαιθυλενίου, και η ανεξέλεγκτη διάθεσή τους ως απορρίμματα επιβαρύνουν τα υδάτινα οικοσυστήματα. Η μεγάλη παραμονή τους στο νερό σε συνδυασμό με την πολύ αργή βιοαποικοδόμησή τους, αλλά και τη μετατροπή τους σε μικροπλαστικά (συνήθως μικρότερα από 5 mm) έχουν ως αποτέλεσμα τη βιοσυσσώρευσή τους στους οργανισμούς (ψάρια, οστρακοειδή κ.λπ.).

Και με αυτόν τον τρόπο, κατά τους ειδικούς, τα μικροπλαστικά, εκτός από το νερό καταλήγουν στον άνθρωπο μέσω της διατροφικής αλυσίδας. Μάλιστα, με βάση έρευνα (της περιβαλλοντικής οργάνωσης WWF) κατά μέσο όρο ο άνθρωπος καταναλώνει 5 γραμμάρια μικροπλαστικών την εβδομάδα.

Η ίδια έρευνα, βρήκε ότι η μεγαλύτερη πηγή κατανάλωσης μικροπλαστικών είναι το νερό (πολύ περισσότερο δε για όσους καταναλώνουν εμφιαλωμένο νερό και αναψυκτικά σε πλαστική συσκευασία) και ακολουθούν τα οστρακοειδή.

Οι υδατογενείς ασθένειες προκαλούνται κυρίως από την παρουσία παθογόνων οργανισμών. Ειδικότερα, εμφανίζονται ασθένειες που προκαλούνται από βακτήρια, ιούς και παράσιτα όπως η χολέρα, η σαλμονέλα, η ηπατίτιδα, η γαστρεντερίτιδα κ.ά. που στην πλειονότητά τους σχετίζονται με  εντερικές και κοιλιακές διαταραχές. Αλλες υδατογενείς ασθένειες που συνδέονται με τη ρύπανση των υδάτων προκαλούν αναπνευστικές ασθένειες, καρκίνο, νευρολογικές διαταραχές και καρδιαγγειακές νόσους. 

Καταστροφή καλλιεργειών

Επιπρόσθετα, κατά τους ειδικούς, το ακατάλληλο ποιότητας νερό δύναται να καταστρέψει τις καλλιέργειες και να μολύνει το φαγητό. Οι ρύποι διαταράσσουν την τροφική αλυσίδα όπως και τα βαρέα μέταλλα, ειδικά ο σίδηρος, που επηρεάζει το αναπνευστικό σύστημα των ψαριών.

Η δηλητηρίαση από βαρέα μέταλλα οδηγεί σε απώλεια μαλλιών, κίρρωση του ήπατος, νεφρική ανεπάρκεια και διαταραχές του νευρικού συστήματος. Αξίζει να σημειωθεί πως με βάση τις εκτιμήσεις του 2011, υπάρχουν περίπου 3 εκατομμύρια δυνητικά ρυπασμένες περιοχές στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο και τα Δυτικά Βαλκάνια (FAO 2018)

Μολονότι οι κύριες αιτίες ρυπάνσεως ποικίλουν στην Ευρώπη, η ανεπαρκής διαχείριση των αποβλήτων αναφέρεται μια από τις πλέον σημαντικές πηγές τοπικής ρύπανσης. Τα απόβλητα ρυπαίνουν το έδαφος με βιολογικό και χημικό φορτίο και οι ρυπογόνες ουσίες δύναται να διασκορπιστούν σε μεγάλες αποστάσεις.

Εξαιρετικό κίνδυνο στη ρύπανση των εδαφών είναι τα απόβλητα που περιέχουν ανθεκτικούς οργανικούς ρύπους και βαρέα μέταλλα, τα οποία εμφανίζονται σε μικρές ποσότητες, όμως η είσοδός τους στην τροφική αλυσίδα και η βιολογική τους συσσώρευση αποτελούν σημαντικό κίνδυνο για κάθε είδους ζωντανό  οργανισμό.

Η Ελλάδα και οι ΧΑΔΑ

Στην Ελλάδα εξακολουθεί να παραμένει ένα ποσοστό διάθεσης σε ΧΑΔΑ. Η χώρας μας έχει καταβάλει ως πρόστιμα για τις ΧΑΔΑ έως και το β’ εξάμηνο του 2019 το ποσό των 58,88 εκατομμυρίων ευρώ.

Στο μεταξύ, όπως επισημαίνεται στην έκθεση «Περιβάλλον και Υγεία 2019», εκτός από τα αστικά στερεά απόβλητα, θέματα παραβατικότητας στην Ελλάδα, σχετικά με την εδαφική διάθεση παρουσιάζουν και τα απόβλητα βιομηχανικής προέλευσης. Η έλλειψη υποδομών διαχείρισης των βιομηχανικών αποβλήτων στη χώρα μας έχει προκαλέσει τη συσσώρευσή τους στους χώρους των εγκαταστάσεων.