ΤΕΕ Δυτικής Κρήτης: Πρώτα να μετρηθούν οι αντοχές του νησιού και μετά να δεσμευτεί ρεύμα, νερό και γη

Σε κρίσιμο σταυροδρόμι βρίσκεται η ενεργειακή και περιβαλλοντική αντοχή της Κρήτης, καθώς η σχεδιαζόμενη εγκατάσταση νέων Κέντρων Δεδομένων (Data Centers) φέρνει στο προσκήνιο έντονες ανησυχίες για την επάρκεια των πόρων του νησιού.

Με αφορμή το νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας που ρυθμίζει τη σύνδεση αυτών των ενεργοβόρων υποδομών στο δίκτυο, το ΤΕΕ Τμήματος Δυτικής Κρήτης εκπέμπει σήμα κινδύνου.

Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι με οροφή μόλις τα 140 MW έως το 2034 και με τα περιθώρια των ηλεκτρικών διασυνδέσεων να στενεύουν επικίνδυνα κατά τη θερινή αιχμή, είναι επιτακτική ανάγκη να μετρηθούν πρώτα οι αντοχές του νησιού σε ρεύμα, νερό και γη, πριν δεσμευτεί οτιδήποτε άλλο.

Η ανακοίνωση του Τμήματος Δυτικής Κρήτης για τα Κέντρα Δεδομένων (Data Centers) στην Κρήτη:

Το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας έθεσε πρόσφατα σε δημόσια διαβούλευση νομοσχέδιο για την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, το οποίο πλέον βρίσκεται σε επεξεργασία στην Βουλή των Ελλήνων. Το Κεφάλαιο Δ΄ του νομοσχεδίου (άρθρα 19–28) ορίζει για πρώτη φορά πώς θα συνδέονται στο δίκτυο τα Κέντρα Δεδομένων (Data Centers). Από τον Αύγουστο ισχύει επίσης το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ (ΦΕΚ Δ' 694/19.08.2026).

Το νησί της Κρήτης έχει λίγο διαθέσιμο ηλεκτρικό χώρο αφού η μελέτη χωροθέτησης που εκπόνησε η PwC για το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης εκτιμά ότι η Κρήτη μπορεί να φιλοξενήσει έως το 2034 περίπου 140 MW νέων κέντρων δεδομένων, το μικρότερο μέγεθος από τις περιφέρειες της μελέτης. Οι διασυνδέσεις με την Πελοπόννησο και την Αττική έχουν ονομαστική ικανότητα περίπου 1.400 MW, όμως το περιθώριο που μένει πάνω από τη θερινή αιχμή είναι πολύ μικρότερο.

Η ψύξη είναι το δεύτερο πρόβλημα αφού ένα κέντρο δεδομένων 15 MW με εξατμιστική ψύξη μπορεί τις ημέρες καύσωνα να αντλεί περίπου 1,4 εκατ. λίτρα νερού την ημέρα, από τα οποία περίπου 1,1 εκατ. χάνονται στην ατμόσφαιρα. Με ξηρή ψύξη το νερό σχεδόν μηδενίζεται, αλλά η ζήτηση ρεύματος της ίδιας μονάδας μπορεί να φτάσει τα 24 MW, και αυτό συμβαίνει τις ώρες που το σύστημα της Κρήτης είναι ήδη φορτωμένο.

Οι θέσεις του ΤΕΕ/ΤΔΚ

Το ΤΕΕ/ΤΔΚ υποστηρίζει την ανάπτυξη ψηφιακών υποδομών, όμως αυτό πρέπει να γίνει με όρους που να ταιριάζουν σε ένα νησί με πιεσμένα δίκτυα και λειψυδρία. Η βασική του θέση είναι ότι η Αξιολόγηση της Φέρουσας Ικανότητας της Κρήτης πρέπει να προηγηθεί της δέσμευσης ηλεκτρικού χώρου για κέντρα δεδομένων. Από αυτή την αρχή προκύπτουν οι επιμέρους προτάσεις.

1. Καμία δέσμευση ηλεκτρικού χώρου πριν από τη μελέτη επάρκειας

Η Προσφορά Σύνδεσης δεσμεύει ηλεκτρικό χώρο για τρία χρόνια, με δυνατότητα παράτασης για δύο ακόμη. Το νομοσχέδιο θεσπίζει χρήσιμα εργαλεία ελέγχου: κατηγοριοποίηση των υποσταθμών σε κορεσμένους και μη, Μητρώο Κέντρων Δεδομένων, υπουργικές αποφάσεις για την κάλυψη από ΑΠΕ. Με το άρθρο 55 παρ. 7 όμως επιτρέπει να δίνονται προσφορές πριν λειτουργήσει οποιοδήποτε από αυτά. Το ΤΕΕ/ΤΔΚ ζητά για την Κρήτη ρητή διάταξη: να μην εκδίδονται προσφορές σύνδεσης για κέντρα δεδομένων πριν ολοκληρωθεί ειδική μελέτη επάρκειας του ηλεκτρικού συστήματος του νησιού από τον ΑΔΜΗΕ, εγκεκριμένη από τη ΡΑΑΕΥ, και πριν δημοσιευτεί η κατηγοριοποίηση των υποσταθμών. Οι αιτήσεις μπορούν να υποβάλλονται και να εξετάζονται κανονικά και η σειρά προτεραιότητας να διατηρείται, ώστε να μη θιγούν οι ώριμοι επενδυτές.

2. Πραγματική δυνατότητα υποδοχής και όχι ονομαστική ισχύς

Η κατηγοριοποίηση των υποσταθμών μετρά τη χωρητικότητά τους, όχι την επάρκεια ενός νησιωτικού συστήματος. Η μελέτη επάρκειας πρέπει να εξετάζει τη θερινή αιχμή, το σενάριο διακοπής μίας από τις δύο διασυνδέσεις, τα έργα που ήδη έχουν δεσμεύσει χώρο και τις ενισχύσεις που χρειάζεται το εσωτερικό δίκτυο. Το νομοσχέδιο δίνει επίσης απόλυτη προτεραιότητα στα αιτήματα άνω των 200 MW, με μόνη προϋπόθεση μια υπεύθυνη δήλωση ότι το 80% της ισχύος θα καλύπτεται από κατανεμημένη μονάδα ή αποθήκευση. Για την Κρήτη 200 MW αντιστοιχούν περίπου στο 14% της ονομαστικής ικανότητας των διασυνδέσεων. Το ΤΕΕ/ΤΔΚ ζητά η δήλωση να αντικατασταθεί από τεκμηρίωση (άδεια, σύμβαση, χρονοδιάγραμμα) και να αποκλείονται οι μονάδες ορυκτών καυσίμων.

3. Νερό και ψύξη πριν από την προσφορά σύνδεσης

Η τεχνική έκθεση που ζητά το νομοσχέδιο για κάθε κέντρο δεδομένων υποβάλλεται έως 12 μήνες μετά την προσφορά σύνδεσης και δεν περιέχει κανένα στοιχείο για το νερό. Το ΤΕΕ/ΤΔΚ ζητά κάθε μεγάλο κέντρο να υποβάλλει πριν από την προσφορά μελέτη ψύξης με τους δείκτες απόδοσης ενέργειας (PUE) και νερού (WUE), όχι μόνο σε μέσες συνθήκες αλλά και στη θερμοκρασία σχεδιασμού του καλοκαιριού. Η μελέτη να δίνει τη μέγιστη ημερήσια και την ετήσια ποσότητα νερού και να ξεχωρίζει το νερό που αντλείται από αυτό που χάνεται με την εξάτμιση. Η χρήση νερού να κρίνεται ανά υδρολογική υπολεκάνη, για κανονικό και για ξηρό έτος, με προτεραιότητα στην ύδρευση και την άρδευση.

4. Κάλυψη από ΑΠΕ που ελαφρύνει πραγματικά το δίκτυο του νησιού

Το νομοσχέδιο ζητά από τα κέντρα δεδομένων να καλύπτουν το 60% της ετήσιας κατανάλωσής τους από ΑΠΕ, είτε με δικούς τους σταθμούς είτε με συμβάσεις αγοράς ενέργειας, ακόμη και καθαρά χρηματοοικονομικές. Μια τέτοια σύμβαση με σταθμό στην ηπειρωτική χώρα δεν μειώνει το φορτίο που τραβά το κέντρο από το δίκτυο της Κρήτης τις ώρες αιχμής. Η χρονική αντιστοίχιση παραγωγής και κατανάλωσης αφήνεται σε μεταγενέστερη υπουργική απόφαση. Το ΤΕΕ/ΤΔΚ ζητά το 60% να ορίζεται στον νόμο ως ελάχιστο όριο, μέρος της κάλυψης να αντιστοιχίζεται ανά ώρα με παραγωγή κοντά στην κατανάλωση, και το σχέδιο κάλυψης (σταθμοί, ισχύς, θέση, χρονοδιάγραμμα) να κατατίθεται μαζί με την αίτηση σύνδεσης και να κοινοποιείται στην αρχή που εκδίδει την περιβαλλοντική άδεια. Για κέντρα με ξηρή ψύξη, η ισχύς των ΑΠΕ και της αποθήκευσης να υπολογίζεται με τις συνθήκες καύσωνα.

5. Χωροταξικό, γραμμές μεταφοράς και περιβαλλοντική αδειοδότηση

Οι σταθμοί ΑΠΕ που συνοδεύουν ένα κέντρο δεδομένων πρέπει να τηρούν το νέο Χωροταξικό χωρίς εξαιρέσεις, όπως κάθε άλλο έργο ΑΠΕ: στα νησιά έως 4% κάλυψης ανά δημοτική ενότητα για τα αιολικά και έως 1,5% ανά περιφερειακή ενότητα για τα φωτοβολταϊκά. Ανάλογα με τον κορεσμό του υποσταθμού, το νομοσχέδιο οδηγεί σε νέους υποσταθμούς και γραμμές, χωρίς πρόβλεψη για την όδευσή τους. Το ΤΕΕ/ΤΔΚ επαναλαμβάνει την πάγια θέση του: οι νέες γραμμές υψηλής τάσης να υπογειοποιούνται στις περιοχές που ζουν από τον τουρισμό, τον πολιτισμό και το τοπίο, και το πρόσθετο κόστος να βαρύνει την επένδυση. Ζητά επίσης η περιβαλλοντική αδειοδότηση να καλύπτει όλο το έργο, μαζί με τους σταθμούς ΑΠΕ, την αποθήκευση, τους υποσταθμούς και τις γραμμές, και να γίνεται με πλήρη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων για όλα τα κέντρα δεδομένων της Κρήτης. Σήμερα τα περισσότερα αδειοδοτούνται με απλή υπαγωγή σε Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις.

6. Το κόστος να το πληρώνει όποιος το προκαλεί

Το νομοσχέδιο φορτώνει στο κέντρο δεδομένων το πλήρες κόστος των έργων που απαιτούνται αποκλειστικά για τη σύνδεσή του. Το ΤΕΕ/ΤΔΚ ζητά η αρχή να ισχύει και για έργα που απαιτούνται κατά κύριο λόγο από τέτοια φορτία, και η αποζημίωση για περικοπές φορτίου, που το νομοσχέδιο πληρώνει από τον Ειδικό Λογαριασμό ΑΠΕ, να μην επιβαρύνει τους καταναλωτές. Στις χρεώσεις για Υπηρεσίες Κοινής Ωφέλειας, ο πίνακας του άρθρου 50 κατατάσσει τις επιχειρήσεις φιλοξενίας δεδομένων που συνδέονται στην υψηλή τάση σε ειδική κατηγορία με 4,14 €/MWh, το διπλάσιο της γενικής υψηλής τάσης. Ο αγρότης στη χαμηλή τάση πληρώνει 7,07 €/MWh και η μικρή επιχείρηση 18,24 €/MWh. Το ΤΕΕ/ΤΔΚ ζητά να δημοσιευτεί η βάση υπολογισμού αυτών των χρεώσεων και να διασφαλιστεί ότι το επιπλέον κόστος που προκαλούν τα νέα μεγάλα φορτία δεν μετακυλίεται στους υπόλοιπους καταναλωτές.

7. Ηλεκτρικός χώρος και για τους τοπικούς χρήστες

Ο χώρος που θα δεσμεύσουν τα κέντρα δεδομένων δεν πρέπει να κλείσει την πόρτα στους αγροτικούς συνεταιρισμούς, τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και τις ενεργειακές κοινότητες που θέλουν να συνδέσουν έργα αυτοπαραγωγής. Το νομοσχέδιο επιτρέπει να ορίζονται χωριστά περιθώρια ισχύος ανά κατηγορία χρήστη και να δίνονται «ευέλικτες» συνδέσεις με δυνατότητα περικοπής στην αιχμή. Το ΤΕΕ/ΤΔΚ ζητά να εφαρμοστούν αυτά στην Κρήτη, με δεσμευμένο περιθώριο για τους τοπικούς χρήστες και ευέλικτες μόνο συνδέσεις για τα κέντρα δεδομένων, και να δημοσιεύεται η ισχύς που εκκρεμεί ή έχει ήδη δεσμευτεί από κέντρα δεδομένων στο νησί.

8. Οφέλη τεκμηριωμένα και δεσμευτικά

Δεν υπάρχει σήμερα ανεξάρτητη ανάλυση κόστους-οφέλους για την Κρήτη. Οι εκτιμήσεις προέρχονται από μελέτες που ανέθεσε το Δημόσιο για την προσέλκυση επενδύσεων ή από τις ίδιες τις εταιρείες. Για τα 140 MW του νησιού, οι μόνιμες θέσεις εργασίας κυμαίνονται από 21 έως 210, ανάλογα με την πηγή. Το ΤΕΕ/ΤΔΚ ζητά τέτοια ανάλυση πριν δεσμευτεί χώρος, με τοπικό περιεχόμενο, φορολογικό ισοζύγιο μετά τα κίνητρα και επίπτωση στο κόστος ενέργειας και νερού των κατοίκων. Ζητά επίσης δεσμευτικούς όρους στην προσφορά σύνδεσης: ελάχιστες θέσεις και ποσοστό πρόσληψης κατοίκων, προγράμματα κατάρτισης, τοπικές προμήθειες, και επιστροφή των κινήτρων αν οι δεσμεύσεις δεν τηρηθούν. Το συγκριτικό πλεονέκτημα της Κρήτης είναι η συνδεσιμότητα που δίνουν τα υποθαλάσσια καλώδια. Αυτό το αξιοποιούν καλύτερα κέντρα διασύνδεσης μικρής ισχύος, όχι μεγάλα έργα που απορροφούν ρεύμα και νερό χωρίς ανάλογο όφελος για το νησί.

9. Ευθυγράμμιση με την Ευρωπαϊκή Ένωση

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με την έκθεση COM(2026) 500 του Σεπτεμβρίου 2026, προετοιμάζει ελάχιστα πρότυπα απόδοσης για τα κέντρα δεδομένων. Ως ενδεικτικά όρια εξετάζονται PUE έως 1,5 και WUE έως 0,4 m³/MWh. Η ίδια έκθεση σημειώνει ότι οι θερμότερες περιοχές εξαρτώνται περισσότερο από την υδρόψυξη. Το ΤΕΕ/ΤΔΚ ζητά οι νέες εγκαταστάσεις στην Κρήτη να δεσμεύονται από τώρα σε αυτά τα όρια και να δημοσιεύουν κάθε χρόνο την κατανάλωση ενέργειας και νερού, όπως ήδη προβλέπει η ευρωπαϊκή βάση δεδομένων για εγκαταστάσεις άνω των 500 kW.

Το κέντρο δεδομένων στην Όαση Βαρυπέτρου (της Δημοτικής Ενότητας Θερίσου του Δήμου Χανίων)

Στην Περιφερειακή Ενότητα Χανίων εξετάζεται δήλωση υπαγωγής σε Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις (ΠΠΔ) για Κέντρο Δεδομένων ισχύος 7 MW (με προοπτική σταδιακής επέκτασης έως τα 20 MW) και δόμησης των κτιρίων (κύριο κέντρο δεδομένων, φυλάκιο, υποσταθμός, αντλιοστάσιο) μεταξύ 1.000 και 2.000 τ.μ., με δυνατότητα μελλοντικής επέκτασης. Όσο το νέο θεσμικό πλαίσιο δεν έχει νομοθετηθεί, η αδειοδοτούσα αρχή εφαρμόζει το ισχύον πλαίσιο, δηλαδή την ΚΥΑ ΥΠΕΝ/ΔΙΠΑ/82255/5190/2025 (Β΄ 4095/29.07.2025), δεν μπορεί να εφαρμόσει διατάξεις σχεδίου νόμου ούτε να καθυστερήσει την εξέταση πλήρους φακέλου. Μπορεί όμως, και οφείλει, να ελέγξει πλήρως ότι το έργο πράγματι υπάγεται σε ΠΠΔ και ότι ο φάκελος παρέχει τα στοιχεία που απαιτούνται για να κριθεί η τήρηση των δεσμεύσεων. Η ΚΥΑ ζητά «συνοπτική τεχνική έκθεση του έργου και τυχόν συνοδών έργων, ιδίως συστήματος ψύξης και εφεδρικών γεννητριών ηλεκτρικού ρεύματος», η έκθεση μπορεί να προβλέπεται ως συνοπτική, πρέπει όμως να καλύπτει επαρκώς τα σημεία αυτά.

Με βάση τις διατάξεις της ίδιας της ΚΥΑ, η αδειοδοτούσα αρχή μπορεί να ζητήσει με αιτιολογημένο έγγραφο τα εξής συμπληρωματικά στοιχεία:

1. Επιλεξιμότητα και τελική ισχύς: ισχύ του εξοπλισμού πληροφορικής και συνολική μέγιστη ηλεκτρική ισχύ της εγκατάστασης, ανά φάση και μετά την προβλεπόμενη επέκταση· τεκμηρίωση ότι κανένα συνοδό έργο (σταθμός ΑΠΕ, σταθμός αποθήκευσης, υποσταθμός, γραμμή, γεώτρηση) δεν κατατάσσεται αυτοτελώς στην κατηγορία Α. Η δήλωση αφορά μόνο Κέντρο Δεδομένων χωρίς τέτοια έργα και με ισχύ εντός των ορίων της κατηγορίας Β. Κάθε επέκταση απαιτεί νέα δήλωση, και η κατάταξη πρέπει να κρίνεται με τη συνολική ισχύ.

2. Σύστημα ψύξης και νερό: τεχνολογία ψύξης και διευκρίνιση αν το νερό απομακρύνει θερμότητα (εξατμιστική ή αδιαβατική ψύξη) ή απλώς τη μεταφέρει σε κλειστό κύκλωμα με τελική απόρριψη σε αέρα. Στην πρώτη περίπτωση απαιτείται βεβαίωση του παρόχου υπηρεσιών ύδατος ότι μπορεί να καλύψει τις ανάγκες, η οποία πρέπει να αναφέρει μέγιστη ημερήσια και ετήσια ποσότητα. Επίσης PUE σχεδιασμού σε μέσες συνθήκες και στη θερμοκρασία σχεδιασμού καλοκαιριού, καθώς και θέση των εναλλακτών θερμότητας σε σχέση με τα όμορα ακίνητα, ώστε να ελέγχεται η δέσμευση Α.11 για αποφυγή επιδράσεων της εκλυόμενης θερμότητας.

3. Εφεδρικές γεννήτριες: αριθμός μονάδων, ονομαστική θερμική ισχύς, καύσιμο, όγκος και τρόπος εγκατάστασης δεξαμενών, εκτιμώμενες ώρες λειτουργίας ανά έτος. Για μονάδες ονομαστικής θερμικής ισχύος 1 έως 50 MW απαιτείται εγγραφή στο Μητρώο Μονάδων Καύσης Μεσαίου Μεγέθους της Περιφέρειας και τήρηση των οριακών τιμών εκπομπών της ΚΥΑ 6164/2018, με την επιφύλαξη της εξαίρεσης για μονάδες που λειτουργούν έως 500 ώρες ανά έτος. Για τον λόγο αυτό χρειάζονται τα στοιχεία για τη θερμική ισχύ και τις εκτιμώμενες ώρες λειτουργίας.

4. Σύνδεση με το δίκτυο: αν έχει υποβληθεί αίτημα σύνδεσης στον ΔΕΔΔΗΕ ή τον ΑΔΜΗΕ, για πόση ισχύ, σε ποιο σημείο και επίπεδο τάσης και σε ποιο στάδιο βρίσκεται· αν απαιτούνται νέες γραμμές ή υποσταθμός· αν έχει συναφθεί ή ζητηθεί η Πρόσθετη Συμφωνία με τον ΔΕΔΔΗΕ για την εφεδρική ηλεκτροπαραγωγή που προβλέπει η ΚΥΑ. Η ΚΥΑ δεν ζητά ρητά τα στοιχεία του αιτήματος σύνδεσης, είναι όμως αναγκαία για να κριθεί αν υπάρχουν συνοδά έργα που επηρεάζουν την κατάταξη.

5. Θόρυβος: στάθμες ηχητικής ισχύος των ψυκτικών μονάδων, των ανεμιστήρων και των γεννητριών, απόσταση από ευαίσθητους αποδέκτες (κατοικίες, σχολεία) και προβλεπόμενα μέτρα, ώστε να τεκμηριώνεται ότι τηρούνται τα όρια στα όρια του γηπέδου.

6. Γήπεδο και Χρήσεις Γης: χάρτης χρήσεων γης από τον οποίο προκύπτει το επιτρεπτό του έργου, απόσπασμα δασικού χάρτη ή πράξη χαρακτηρισμού, γνωμοδότηση της αρμόδιας αρχαιολογικής υπηρεσίας, και, αν η έκταση είναι εκτός σχεδίου αγροτική, γνώμη της Διεύθυνσης Αγροτικής Οικονομίας ότι δεν είναι γη υψηλής παραγωγικότητας. Επίσης έλεγχος αν η έκταση εμπίπτει σε ζώνη προστασίας πόσιμου ύδατος ή σε άλλες προστατευτικές διατάξεις.

7. Λοιπές άδειες: αν προβλέπεται γεώτρηση ή άλλη αυτοτελής απόληψη νερού, η αντίστοιχη άδεια χρήσης νερού από την αρμόδια Διεύθυνση Υδάτων είναι προϋπόθεση πριν από κάθε σχετική εργασία.

Αν από τα στοιχεία προκύψει ότι το έργο δεν πληροί τις προϋποθέσεις, πρέπει να περάσει από πλήρη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ). Επιπλέον, ακόμη και η υπαγωγή σε ΠΠΔ δεν προκαθορίζει τη σύνδεση στο δίκτυο αν το σχέδιο νόμου ψηφιστεί όπως είναι, το εκκρεμές αίτημα σύνδεσης θα πρέπει να συνοδευτεί από τα νέα δικαιολογητικά, μεταξύ των οποίων και φάκελος ΜΠΕ.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Ευλογιά και αφθώδης πυρετός απειλούν το ζωικό κεφάλαιο: Σε κίνδυνο η παραγωγή φέτας

Περού: Σύλληψη Ευρωπαίων με 3.000 ταραντούλες κρυμμένες σε κάλτσες – Στο 1,5 εκατ. ευρώ η αξία τους

EuroLeague: Ο Ολυμπιακός κόντρα στον Ερυθρό Αστέρα για τη νίκη κορυφής