Απόψεις

Η κριτική σκέψη και η ανάπτυξή της. Του Τάσου Τιτάκη

κριτική σκέψη

Η κριτική σκέψη είναι η ικανότητα να μπορείς να σκέφτεσαι και να μπορείς να κρίνεις.  Δεν είναι έμφυτη αλλά καλλιεργείται. Για να επιτευχθεί αυτό πρέπει οι μαθητές να εκτίθενται σε καταστάσεις που τους υποχρεώνουν να σκέφτονται και να κρίνουν. Ο Dewey που θεωρείται ο πατέρας της κριτικής σκέψης, υποστηρίζει ότι  είναι το αντίθετο της παθητικής πρόσληψης και αναπαραγωγής της πληροφορίας. Είναι ουσιαστικά μια διαδικασία επίλυσης προβλημάτων.

Η κριτική σκέψη αποτελεί ανώτερο είδος σκέψης που χαρακτηρίζεται  από τη χρήση αξιολογικών κριτηρίων για την επίλυση ποικίλων προβλημάτων και τη λήψη αποφάσεων, από διαδικασίες αξιολόγησης, επιλογής, από δυνατότητες αμφισβήτησης, επανεξέτασης του αξιολογικού συστήματος, αυτοδιόρθωσης  και από την εφαρμογή των κανόνων της λογικής  (Ματσαγγούρας ,2002). Στηρίζεται στη Λογική, η οποία χρησιμοποιεί συλλογισμούς και τα επιχειρήματα τους και απαιτεί δεξιότητες ανάλυσης, σύγκρισης και σύνθεσης. Η κριτική σκέψη είναι αλληλένδετη με τη δημιουργικότητα και αναπτύσσει μεταγνωστικές ικανότητες (η  σκέψη για τη σκέψη).

Με την καλλιέργεια της κριτικής σκέψης επιδιώκεται η ανάπτυξη της προσωπικότητας, η απόκτηση έγκυρης γνώσης και η προετοιμασία του μαθητή για τη ζωή. Είναι απαραίτητη για τη δημιουργία ελεύθερων και ενεργών πολιτών  και αποτελεί θεμέλιο της δημοκρατικής κοινωνίας.

Είναι γεγονός ότι η κριτική σκέψη απουσιάζει απ’ το εκπαιδευτικό σύστημα όπου κυριαρχεί η στείρα απομνημόνευση. Ενώ στη θεωρία είναι ένας απ’ τους σκοπούς της εκπαίδευσης στην πράξη δεν επιδιώκεται, γιατί η ύλη είναι μεγάλη, οι εκπαιδευτικοί δεν έχουν μάθει να την αναπτύσσουν  στα παιδιά,  είναι πιο επίπονη διαδικασία για τους εκπαιδευτικούς επειδή απαιτεί προετοιμασία και η Πολιτεία στην πραγματικότητα δεν την επιθυμεί. Καμιά εξουσία δεν θέλει πολίτες που θα σκέφτονται καθαρά και κριτικά και δεν θα καταπίνουν «αμάσητα» οτιδήποτε τους σερβίρεται ως αλήθεια.

Ο Dewey, o Bruner και άλλοι παιδαγωγοί υποστήριξαν ότι η μέθοδος διδασκαλίας που συμβάλλει ιδιαίτερα στη νοητική ανάπτυξη των παιδιών και της ικανότητας επίλυσης κοινωνικών προβλημάτων είναι εκείνη που προάγει τον προβληματισμό και προωθεί τη διερευνητική μελέτη των προβλημάτων. Οι μαθητές εργάζονται ως μικροί επιστήμονες και ερευνητές, παρατηρούν, συσχετίζουν, επαληθεύουν υποθέσεις και, με επαγωγικούς συλλογισμούς, καταλήγουν σε τεκμηριωμένες προτάσεις. Ο ερευνητικός χαρακτήρας του τρόπου διδασκαλίας εξασφαλίζει την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης.

Βασικές διδακτικές προσεγγίσεις που αναπτύσσουν την κριτική σκέψη και τη μετάβαση απ’ την αποστήθιση στην έρευνα και στο «μαθαίνω πώς να μαθαίνω» είναι η ερευνητική- αποκαλυπτική μέθοδος, τα σχέδια εργασίας (project), η διαθεματική  και η βιωματική προσέγγιση, η ομαδοσυνεργατική μέθοδος και η διδασκαλία με αξιοποίηση των Νέων Τεχνολογιών.

Τεχνικές που είναι κατάλληλες για την ανάπτυξη της κριτικής και δημιουργικής σκέψης είναι  η συζήτηση/διάλογος, το παιχνίδι ρόλων-δραματοποίηση, η προσομοίωση, η μελέτη περίπτωσης, η επίλυση προβλήματος, ο καταιγισμός ιδεών, η διδακτική αξιοποίηση εικόνας, η ενσωμάτωση στοιχείων της σύγχρονης ζωής, η χρήση των Νέων Τεχνολογιών ως δυναμικών εργαλείων μάθησης, η εκπαιδευτική επίσκεψη ,η συνέντευξη (Μαυρίκης 2007).

   Για την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης οι μαθητές πρέπει  να λύνουν προβλήματα, να ενθαρρυνθούν να κάνουν ερωτήσεις, να εξετάζουν εναλλακτικές επεξηγήσεις και λύσεις, να συζητούν και να αιτιολογούν όχι μόνο ακαδημαϊκά θέματα αλλά και ηθικά, δημόσια και πολιτικά θέματα, να βρεθούν σε κατάσταση γνωστικής σύγκρουσης (συνθήκες αμφισβήτησης της υπάρχουσας γνώσης), να αντιπαραθέτουν ιδέες . Σημαντικό ρόλο έχει και η χρήση ερωτήσεων:

ερωτήσεις διερευνητικές (π.χ. Θα μου δώσεις ένα παράδειγμα; Γιατί νομίζεις ότι συνέβη αυτό;)

ερωτήσεις  που διερευνούν παραδοχές ή υποθέσεις (π.χ. Πού το ξέρεις; Θα μπορούσε κανείς να το αμφισβητήσει αυτό;)

 ερωτήσεις σχετικές με άλλες απόψεις (π.χ. Τι υποστήριξε ο άλλος; Γιατί; Πώς υποστηρίζουν εκείνοι την άποψή τους;)

ερωτήσεις που διερευνούν τις επιπτώσεις κάθε άποψης (π.χ. Ποια επίπτωση θα είχε αυτή η άποψη αν επικρατούσε; Αν συμβαίνει αυτό, τι άλλο θα πρέπει επίσης να συμβαίνει;)

 ερωτήσεις  που υποστηρίζουν την ομοφωνία (π.χ. Πώς θα μπορούσες να μετακινηθείς από την άποψή σου; Ποιες απ’ τις απόψεις του άλλου θα μπορούσες να δεχτείς;)

ερωτήσεις  ανοιχτές που αφήνουν πλήρη ελευθερία έκφρασης (π.χ. Τι θα έκανες εσύ αν ήσουν στη θέση του ήρωα; Τι θα γινόταν αν…)

 Ο R. Paul, υποστηρίζοντας τη γνώμη του για την αναγκαιότητα της κριτικής σκέψης λέει: « Η κριτική σκέψη είναι απαραίτητο εργαλείο για την επιβίωσή μας. Χρειαζόμαστε  την κοφτερή ματιά της για να κόψουμε όχι μόνο αυτά που καθημερινά προπαγανδίζουν οι υπηρετούντες τα ατομικά τους συμφέροντα, αλλά και αυτά που υποστηρίζουν ομάδες διαπλεκόμενων  συμφερόντων, οι οποίες είναι έτοιμες να θυσιάσουν το γενικό καλό της χώρας στα δικά τους βραχυπρόθεσμα κέρδη».

Τάσος Τιτάκης

           

 

Απόψεις

Ο «τύπος των ήλων» και το ΜέΡΑ 25. Του Πέτρου Μηλιαράκη*

μηλιαρακης πετρος.jpg

Με το παρόν κείμενο επιδιώκεται να τεθεί το «ζήτημα»  που θα ακουστεί σε λίγες μέρες ,σε όσες εκκλησίες λειτουργήσουν κεκλεισμένων των θυρών, ακόμη και λίγο μετά από το Πάσχα. Το «ζήτημα» αφορά στην «επιβεβαίωση και αναζήτηση της αλήθειας». Τέτοια πρόνοια είναι αναγκαία στις σύγχρονες κοινωνίες και ασφαλώς στην πολιτική ζωή. Αφορά όμως και πρόνοια που έχει εγκατασταθεί ως πολιτισμός στις κοινωνίες από χιλιετίες. Συνεπώς κατά μείζονα λόγο δεν μπορεί να αγνοείται στον παρόντα χρόνο, και ειδικότερα στο πλαίσιο του δημοκρατικού πολιτεύματος η αναζήτηση του αληθούς. 

Σύμφωνα με την χριστιανική παράδοση ,ο άπιστος Θωμάς: «είς εκ τών δώδεκα, ο λεγόμενος Δίδυμος, ουκ ήν μετ' αυτών ότε ήλθεν Ιησούς. 25 έλεγον ούν αυτώ οι άλλοι μαθηταί, Εωράκαμεν τόν κύριον. ο δέ είπεν αυτοίς, Εάν μή ίδω εν ταίς χερσίν αυτού τόν τύπον τών ήλων καί βάλω τόν δάκτυλόν μου εις τόν τύπον τών ήλων καί βάλω μου τήν χείρα εις τήν πλευράν αυτού, ου μή πιστεύσω....».(βλ. κατά  Ιωάννην Ευαγγέλιο).

• για να διαπιστώσουμε την αλήθεια

Στην παρούσα ιστορική κοινωνική, οικονομική και πολιτική  φάση είναι κρίσιμο  το «ζήτημα»   για το «ποια είναι η αλήθεια». Το «ποια-όμως-είναι η αλήθεια» αφορά  σε δύο επίπεδα:

1) Το πρώτο αφορά στο εάν τα μέτρα που έλαβε η ελληνική κυβέρνηση, ήταν τα επιβαλλόμενα και πρωτίστως εάν έλαβαν χώρα στον κατάλληλο χρόνο, ενώ,

2) το δεύτερο αφορά στην απάντηση, εάν  έχουν διατυπωθεί προτάσεις που μπορούμε να τις ορίσουμε ως το αναγκαίο «κοινωνικό αντιvarious», για την αντιμετώπιση της κρίσης στην παρούσα φάση, αλλά ασφαλώς και για την επόμενη, καθόσον αναμένεται, σύμφωνα με αντικειμενικές εκτιμήσεις, ακόμη και με τους κανόνες της σκηνής πείρας, να είναι ακραία για την κοινωνία και την οικονομία.

• ως προς την καταλληλότητα των μέτρων και το έγκαιρο αυτών

Στο παρόν κείμενο  αρχικώς θα ασχοληθούμε με πολύ λίγα λόγια για το πρώτο επίπεδο, ήτοι εκείνο των μέτρων που αφορούν στην δημόσια υγεία. Κοινός τόπος είναι ότι τα μέτρα που ελήφθησαν είναι έλλογα και πρόσφορα, στο μέτρο  που ανταποκρίνονται στις προσδοκίες των συγκεκριμένων επιστημόνων που τα προσδιορίζουν, και που υποχρεούται η κυβέρνηση να σεβαστεί. 

Ωστόσο , το ζήτημα εάν τα μέτρα αυτά ελήφθησαν εγκαίρως ,μένει και μέλλει να κριθεί. Ειδικότερη αναφορά μπορεί να γίνει ως προς τις μαζικές συνευρέσεις ατόμων που αφορούν στα δικαστήρια και στις εκκλησίες, ενώ για να είμαστε ειλικρινείς και αντικειμενικοί ,  αυτό το μέτρο αφορά όλους τους τόπους, που ορίζονται ιεροί και είναι  απολύτως σεβαστοί, όπου ο κάθε  πιστός προσέρχεται για την προσευχή του και την τέλεση του θρησκευτικού του καθήκοντος, ανεξαρτήτως θρησκεύματος. 

Παραλλήλως τίθεται και το ζήτημα εάν τα σχολεία και τα ΑΕΙ  έκλεισαν εγκαίρως.

Στο ίδιο επίπεδο λειτουργούν και οι πρόνοιες για την έγκαιρη στελέχωση σε προσωπικό και τον έγκαιρο  εφοδιασμό σε υλικά ,στο χώρο της δημόσιας υγείας! Αν και ο απολογισμός για την ορθότητα και το έγκαιρο των μέτρων μπορεί να λάβει χώρα και στην παρούσα φάση, ας είμαστε επιφυλακτικοί, αλλά  μέχρι το αμέσως προσεχές διάστημα. Εκείνο όμως που αντικειμενικά ισχύει είναι ότι, τα μέτρα αυτά, όπως τα έχουν  εισηγηθεί: α) η επιστημονική κοινότητα και β) τα αρμόδια για το σκοπό αυτό όργανα της πολιτείας, έγιναν αποδεκτά από την κυβέρνηση, με την απόλυτη όμως στήριξη, της δημοκρατικής αντιπολίτευσης.

• στα όρια του δημοκρατικού ήθους και των χρηστών πολιτικών ηθών

Υπάρχουν όμως και ζητήματα τα οποία επιεικώς κρίνονται  απαράδεκτα, και για τα οποία αποκλείεται να μην υπάρξει οξεία κριτική. Αναφέρομαι στις δημοσκοπήσεις οι οποίες λαμβάνουν χώρα και οι οποίες πράγματι δημιουργούν ζοφερή εικόνα, εφόσον τίθεται  το «ερώτημα» στο...«ενδεχόμενο εκλογών», «ποιά θα είναι η προτίμησή του πολίτη», εάν εκλογές ήθελε λαμβάνουν χώρα την επόμενη Κυριακή!..

Ζητώ συγνώμη από τους δημοσκόπους, αλλά αυτό ως ερώτημα προσβάλλει τα δημοκρατικά ήθη! Εάν δεν απατώμαι, ο συγκεκριμένος «ιός», που δεν αποκλείεται να έχει δεύτερο κύμα από το Φθινόπωρο, δεν επιτρέπει καν την οποιαδήποτε σκέψη για προσφυγή σε λαϊκή ετυμηγορία, εκτός κι αν το «σύστημα» («ποιό»  άραγε;)  επιδιώκει εκλογές χωρίς εκλογικά τμήματα, χωρίς μετακινήσεις πληθυσμού και χωρίς προεκλογική εκστρατεία, για την κατά τόπους ενημέρωση του λαού. 

Ας το ξεπεράσουμε  όμως αυτό. Το ζήτημα που τίθεται είναι ακριβώς στο «τι» μπορεί να προκύψει μετά από την ολική ή μερική έστω ανάκαμψη της πανδημίας. Ταυτοχρόνως όμως τίθεται και το ζήτημα  «τί»  γίνεται στην παρούσα φάση.    

 

• προτάσεις που συστηματικώς αποκρύπτονται

Τα διάφορα κόμματα του δημοκρατικού τόξου, έχουν στην παρούσα φάση προβεί σε υποδείξεις προς την κυβέρνηση. Το ΚΚΕ  μάλιστα είχε την εφευρετικότητα να προβάλει και ειδικό μήνυμα μέσω των ΜΜΕ. Εκείνο όμως που εντυπωσιάζει είναι η κεντρική, σε μέγιστο βαθμό ,απόκρυψη των θέσεων του ΜέΡΑ 25. Ως εκ τούτου:

Η παρούσα «παρέμβαση»  αφορά καθήκον του ενεργού πολίτη να κοινοποιήσει αυτό που αποκρύπτουν κατά κανόνα πολλά κεντρικά ΜΜΕ τα οποία ενώ υπερκαλύπτουν κυβερνητικές δηλώσεις και παρουσίες κυβερνητικών στελεχών με υπέρβαση του μέτρου , επιδαψιλεύοντας ιδιαιτέρως  την εικόνα του πρωθυπουργού, κατά το μέρος που αφορά στον αντιπολιτευτικό λόγο, αρκούνται σε  προβολή ελαχίστων δηλώσεων , κυρίως της αξιωματικής αντιπολίτευσης και αποκρύπτουν σοβαρότατες δηλώσεις και υποδείξεις της ελάσσονος αντιπολίτευσης, και κυρίως κατά προτίμηση του ΜέΡΑ 25. 

Ιδιαιτέρως δε, αποκρύπτονται δηλώσεις του Γραμματέα του ΜέΡΑ 25 Γιάνη Βαρουφάκη, τόσο όσον αφορά στις κοινωνικές και οικονομικές προτάσεις του για την ελληνική οικονομία  και κοινωνία, όσο και αναφορικώς με το ευρωομόλογο. Υπ´ όψιν δε ότι οι θέσεις που διατυπώνει ο Γιάνης Βαρουφάκης για το ευρωομόλογο είναι οι μόνες ορθές, και οι μόνες που μπορούν να δώσουν λύση σε πανευρωπαϊκό μάλιστα επίπεδο!..Σε κάθε περίπτωση  δε, οι προτάσεις  του Γιάνη Βαρουφάκη και συναφώς του ΜέΡΑ 25, ως προς το ευρωομόλογο, είναι απολύτως συμβατές με τις αρχές και αξίες που αφορούν στην κοινωνική συνοχή, στην ευημερία, στην αειφόρο ανάπτυξη και στην αλληλεγγύη, όπως  έχουν θεσπιστεί με τους  πρωτογενείς κανόνες της ενωσιακής έννομης τάξης.

Επίσης εντύπωση προκαλεί ότι και οι  κατευθείαν  δηλώσεις του Γιάνη Βαρουφάκη προς τον πρωθυπουργό και αυτές αποκρύπτονται. 

Στο παρόν κείμενο περιλαμβάνονται αποκλειστικώς οι δηλώσεις – προτάσεις του Γιάνη Βαρουφάκη προς τον πρωθυπουργό, και μόνο για την γνώση του αναγνώστη και την κριτική στις προτάσεις αυτές, καθώς και για τον προβληματισμό  ως προς την έλλειψη αντίδρασης και απάντησης του πρωθυπουργού και της κυβέρνησης, στις προτάσεις αυτές.

 

• οι προτάσεις του Γιάνη Βαρουφάκη:

Κουρέματα χρεών. Όχι αναβολές πληρωμών φόρων, εισφορών, δόσεων. Δεν βοηθά τον εργαζόμενο, τον μικρομεσαίο τον αγρότη που δεν έχει και δεν θα έχει εισοδήματα να του πεις «μου τα δίνεις όλα αργότερα, και μάλιστα με τόκο». Μόνο το κούρεμα βοηθά.

Άμεσες προσλήψεις 7000 γιατρών στο ΕΣΥ. Τώρα. Σήμερα. Αν όχι τώρα, πότε;

Το κράτος να εγγυηθεί στους αγρότες ότι θα αγοράσει τα αδιάθετα προϊόντα τους τα οποία θα διοχετευτούν στις αγορές των πόλεων όπου οι εγκλωβισμένοι πολίτες ήδη βλέπουν τεράστιες ανατιμήσεις από τα ολιγοπωλιακά σουπερμάρκετ.

Κόκκινα δάνεια: Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου (ΠΝΠ) σήμερα, άμεσα, με την οποία να παγώνετε όχι μόνο κάθε πλειστηριασμό αλλά τον Νόμο «Ηρακλή». Όπως σας έχω θυμίσει κ. Πρωθυπουργέ, αν δεν παγώσετε τον «Ηρακλή» θα ενεργοποιηθεί η δημόσια εγγύηση από τα αρπακτικά ταμεία και τότε η κυβέρνησή σας θα αναγκαστεί να δανειστεί από την τρόικα άλλα 12 δις ευρώ υπέρ των ταμείων. Σας προειδοποιώ κ. Πρωθυπουργέ: Αν δεν κάνετε το αυτονόητο, να παγώσετε με Πράξεις Νομοθετικού Περιεχομένου (ΠΝΠ) τον «Ηρακλή», με αποτέλεσμα να αυξήσετε το δημόσιο χρέος κατά 12 δις αυτήν ιδίως την εποχή θα δώσετε το δικαίωμα να τεθεί το ερώτημα: Ποια συμφέροντα δεν επιτρέπουν στον πρωθυπουργό να παγώσει την αύξηση του δημόσιου χρέους υπέρ των ταμείων κατά 12 δις; Ποιοι κύκλοι της κυβέρνησης έχουν σχέσεις εξάρτησης από τα ταμεία αυτά;

                                                • τούτων δοθέντων

Το ζήτημα –ανεξαρτήτως κομματικών προτιμήσεων και εν γένει ιδεολογικών τοποθετήσεων– αφορά στην επιβεβαίωση της αλήθειας κατά «τας γραφάς» της σύγχρονης κοινωνίας και τις απαράγραπτες αρχές και αξίες του δημοκρατικού  πολιτεύματος και του εξ´αυτού επιβαλλόμενου ήθους! 

Ιδού, λοιπόν «ο τύπος των ήλων»!——————————-

* Ο Πέτρος Μηλιαράκης δικηγορεί στα Ανώτατα Ακυρωτικά Δικαστήρια της Χώρας και στα Ευρωπαϊκά Δικαστήρια του Στρασβούργου και του Λουξεμβούργου (ECHR και GC – EU).