Αφιερωματα

30 Οκτωβρίου 1938: Η μεγαλύτερη φάρσα στην ιστορία της ανθρωπότητας

orson_welles-war_of_the_worlds-770x565.jpg

Στις 30 Οκτωβρίου 1938 ο Όρσον Γουέλς δεν δυσκολεύεται να πείσει τους Αμερικανούς από ραδιοφώνου ότι η Γη δέχεται επίθεση από Αρειανούς. Βρισκόμαστε στη χρυσή εποχή του ραδιοφώνου, όταν το μέσο αυτό αποτελεί τη βασική πηγή πληροφόρησης και ψυχαγωγίας για εκατομμύρια Αμερικανούς.

Ο ιδιοφυής Αμερικανός σκηνοθέτης και ηθοποιός ήταν τότε 23 χρονών, όταν του ζητήθηκε να διασκευάσει για το ραδιόφωνο το μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας του Άγγλου συγγραφέα Χέρμπερτ Τζορτζ Γουέλς «Ο πόλεμος των κόσμων», ένα από τα πρώτα λογοτεχνικά έργα, που περιγράφει με λεπτομέρειες μία σύγκρουση του ανθρώπου με τους εξωγήινους. Παρότι είχε σημαντική προϋπηρεσία στο μέσο, ούτε ο ίδιος δεν φαντάστηκε τον αντίκτυπο που θα είχε η παράστασή του εκείνο το κυριακάτικο βράδυ της 30ης Οκτωβρίου 1938, παραμονή της γιορτής του Χάλογουιν.

Η εκπομπή ξεκίνησε κανονικά στις 8 το βράδυ από το δίκτυο του CBS, σε ώρα υψηλής ακρόασης, με τον εκφωνητή να αναγγέλλει τους τίτλους της παράστασης. Εκείνη, όμως, την ώρα οι πιο πολλοί ακροατές είχαν συντονιστεί με το αντίπαλο δίκτυο του NBC, όπου ο εγγαστρίμυθος Έντγκαρ Μπέργκεν παρουσίαζε ένα κωμικό πρόγραμμα.
Στις 8:12, όταν τελείωσε το σόου του Μπέργκεν και ακολούθησε ένας άγνωστος και αδιάφορος τραγουδιστής, οι ακροατές γύρισαν τη βελόνα του ραδιοφώνου τους στο CBS, όπου εξελισσόταν η παράσταση του Γουέλς με τη μορφή ενός δελτίου ειδήσεων. Εκείνη την ώρα, ο παρουσιαστής διάβαζε το δελτίο καιρού. Στη συνέχεια συνδέθηκε με το ξενοδοχείο Hotel Park Plaza της Νέας Υόρκης, όπου έπαιζε η ορχήστρα του Ραμόν Ρακέλο.

Ξαφνικά, ένας άλλος παρουσιαστής διέκοψε τη ροή του προγράμματος, για να ανακοινώσει, με τη δέουσα σοβαρότητα, ότι ακούστηκαν εκρήξεις στον πλανήτη Άρη. Το πρόγραμμα συνεχίστηκε με την ορχήστρα του Ρακέλο να διασκεδάζει το κοινό με χορευτική μουσική, ώσπου ο παρουσιαστής με νέα διακοπή του ανακοίνωσε ότι ένας μεγάλος μετεωρίτης κατέπεσε σ’ ένα αγρόκτημα του Νιου Τζέρσεϊ. Αμέσως μετά συνδέθηκε μ’ έναν ρεπόρτερ, ο οποίος έντρομος ανέφερε ότι είδε έναν Αρειανό να βγαίνει από ένα μεταλλικό κύλινδρο.

Στη συνέχεια, οι εξωγήινοι όλο και πλήθαιναν και με εξελιγμένα όπλα κατόρθωσαν να εξολοθρεύσουν 7.000 εθνοφρουρούς, ενώ εισέβαλαν στο Σικάγο και το Σεν Λούις. Η ραδιοφωνική παράσταση του Ουέλς ήταν αρκούντως ρεαλιστική, με πρωτοποριακά για την εποχή ηχητικά εφέ και ηθοποιούς που έπαιζαν πειστικά τους ρόλους των δημοσιογράφων. Ένας άλλος ρεπόρτερ ανακοίνωσε εκείνη τη στιγμή ότι η εισβολή των Αρειανών είχε προκαλέσει μεγάλη αναστάτωση και χιλιάδες κάτοικοι των περιοχών αυτών έσπευδαν να τις εγκαταλείψουν πανικόβλητοι.

Στην πραγματικότητα δεν απείχε και πολύ από την αλήθεια. Αρκετοί ακροατές, από το ένα εκατομμύριο ακροατές που παρακολουθούσαν την παράσταση του Γουέλς, πίστεψαν ότι πράγματι η Αμερική δεχόταν επίθεση από Αρειανούς. Πανικός ξέσπασε σε πολλές περιοχές της χώρας. Στο Νιου Τζέρσεϊ σημειώθηκε μποτιλιάρισμα στους δρόμους από έντρομους κατοίκους, που έσπευδαν να εγκαταλείψουν την περιοχή για να μην πέσουν στα χέρια των εξωγήινων εισβολέων. Πολίτες ζητούσαν μάσκες οξυγόνου από την αστυνομία για να σωθούν από τα τοξικά αέρια που υποτίθεται ότι εκτόξευαν οι Αρειανοί, ενώ άλλοι ζητούσαν από την ηλεκτρική εταιρεία να τους διακόψει την παροχή ρεύματος για να μην εντοπιστούν από τους εισβολείς. Μία γυναίκα έντρομη μπήκε σε μια εκκλησία της Ινδιανάπολης, όπου γινόταν βραδινή λειτουργία και άρχισε να κραυγάζει: «Η Νέα Υόρκη καταστράφηκε. Είναι το τέλος του κόσμου. Πηγαίνετε στα σπίτια σας και ετοιμαστείτε να πεθάνετε!».

Οι πληροφορίες ότι υπήρξαν αυτοκτονίες δεν επιβεβαιώθηκαν.
Μόλις τα νέα για τον αληθινό πανικό μαθεύτηκαν στα στούντιο του CBS, ο Γουέλς βγήκε στον «αέρα» και υπενθύμισε στους ακροατές ότι παρακολούθησαν ένα θεατρικό έργο. Η παράσταση του Γουέλς απασχόλησε και το FCC, το ραδιοτηλεοπτικό συμβούλιο των ΗΠΑ, το οποίο δεν διαπίστωσε κάτι το μεμπτό, αλλά συνέστησε στα μέσα να είναι πιο προσεκτικά στο μέλλον. Ο ίδιος ο Γουέλς φοβήθηκε ότι η καριέρα του θα καταστρεφόταν μετά τον θόρυβο που δημιουργήθηκε, αλλά στην πραγματικότητα συνέβη ακριβώς το αντίθετο. Η δημοσιότητα τον βοήθησε να εξασφαλίσει δουλειά στο Χόλιγουντ και το 1941 να γυρίσει την περίφημη ταινία «Ο Πολίτης Καίην», που θεωρείται μία από τις κορυφαίες δημιουργίες στην ιστορία του κινηματογράφου.

Αφιερωματα

Σαν σήμερα 13 Αυγούστου: Η μεγαλειώδης τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας

ολυμπιακοι αγωνες

Εντυπωσιακή και ταυτόχρονα λιτή. Συγκινητική και με έντονα ιστορικά στοιχεία. Το θέαμα μεγαλειώδες, φαντασμαγορικό, ευρηματικό, χωρίς υπερβολές, με μέτρο.

Η τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας ήταν η καλύτερη αφετηρία για την 28η διοργάνωση. Το πανανθρώπινο μήνυμα εστάλη σε ολόκληρον τον πλανήτη: άμιλλα, ειρήνη, συμμετοχή, συναδέλφωση.

Η τελετή ξεκίνησε στις 20:45. Ένας κομήτης άναψε τους πέντε Ολυμπιακούς Κύκλους στο κέντρο του Σταδίου, ενώ το ρυθμό, στους χτύπους της καρδιάς, κρατούσαν τα τύμπανα και οι εθελοντές στις κερκίδες επέτειναν τη συναισθηματική φόρτιση.

Ένα χάρτινο καραβάκι, στο κέντρο του Σταδίου, ταξίδευε με ένα μικρό αγόρι, όπως τα όνειρά μας, για ειρήνη. Ένα μήνυμα από τη Μεσόγειο, από την Ελλάδα.

Ο φωτεινός Κένταυρος, που με το ακόντιό του στόχευε το κυκλαδικό ειδώλιο, πάνω στο οποίο αποτυπώνονταν γεωμετρικές πράξεις. Μέσω λέιζερ διασπάστηκε σε Κούρο και στη συνέχεια στον Ερμή του Πραξιτέλους.

Έπειτα, ένα πανέμορφο άρμα πολλών μέτρων παρουσίασε σαν σε… ταινία την ελληνική ιστορία, από το μινωικό πολιτισμό στο Χρυσό Αιώνα, από την Ελληνιστική Εποχή στο μεσαιωνικό ελληνισμό και από τον αγώνα για την ελευθερία στους νεότερους ελληνικούς χρόνους.

Όλη η παράσταση, της τελετής έναρξης, μια ζωντανή τοιχογραφία, που επέτρεπε στη φαντασία όλων να συνδεθεί με την ιστορία της Ελλάδας και των Ολυμπιακών Αγώνων, την ελευθερία και την ανακωχή.

Η παρέλαση των αθλητών των 202 κρατών που πήραν μέρος στους Ολυμπιακούς Αγώνες έγινε υπό τους ήχους του Τιέστο, του διασημότερου dj στον κόσμο, μια πραγματική πρωτοτυπία από την Οργανωτική Επιτροπή.

Τη θέση των εμβατηρίων και των ήχων από συνθέσεις του Μάνου Χατζιδάκι, που κυριάρχησαν στην αρχή της τελετής, πήρε η δυνατή μουσική.

Ο Πύρρος Δήμας ήταν αυτός που έκανε πρώτος την είσοδό του στο πανέμορφο Ολυμπιακό Στάδιο με την ελληνική σημαία, ενώ τελευταία μπήκε η ελληνική αποστολή.

Η στιγμή της παρέλασης που έκλεψε την παράσταση ήταν η παρουσία της Κορέας, αφού δεύτερη φορά Νότια και Βόρεια Κορέα εμφανίστηκαν ενωμένες.

Η ισλανδή Μπιοργκ με εντυπωσιακό φόρεμα ερμήνευσε το τραγούδι Oceania, που γράφτηκε ειδικά για την τελετή έναρξης.

Η ολυμπιακή σημαία

Οκτώ εκπρόσωποι του ελληνικού αθλητισμού μετέφεραν την ολυμπιακή σημαία: ο Μιχάλης Μουρούτσος (χρυσός ολυμπιονίκης στο Σίδνεϊ το 2000 στην κατηγορία των 58 κιλών του ταεκβοντό), ο Πέτρος Γαλακτόπουλος (αργυρός ολυμπιονίκης στο Μόναχο το 1972 στην κατηγορία των 74 κιλών της ελληνορωμαϊκής πάλης, χάλκινος ολυμπιονίκης στο Μεξικό το 1968 στην κατηγορία των 70 κιλών της ελληνορωμαϊκής πάλης), η Νίκη Μπακογιάννη (αργυρή ολυμπιονίκης στην Ατλάντα το 1996 στο άλμα εις ύψος), ο Ηλίας Χατζηπαυλής (αργυρός ολυμπιονίκης στο Μόναχο το 1972 στην κατηγορία Φιν της ιστιοπλοΐας), ο Δημοσθένης Ταμπάκος (αργυρός ολυμπιονίκης στο Σίδνεϊ το 2000 στην ενόργανη γυμναστική, στο άθλημα των κρίκων), ο Βαλέριος Λεωνίδης (αργυρός ολυμπιονίκης στην Ατλάντα το 1996 στην κατηγορία των 64 κιλών της άρσης βαρών), ο Λεωνίδας Κόκας (αργυρός ολυμπιονίκης στην Ατλάντα το 1996 στην κατηγορία των 94 κιλών της άρσης βαρών) και ο Άγγελος Μπασινάς (μέλος της εθνικής ομάδας ποδοσφαίρου της Ελλάδας, πρωταθλήτριας Ευρώπης το 2004).

Η ελληνίδα κολυμβήτρια Ζωή Δημοσχάκη έδωσε τον όρκο του αθλητή, ενώ ο έλληνας διαιτητής μπάσκετ Λάζαρος Βορεάδης τον όρκο του κριτή.

Κακλαμανάκης… ο τελευταίος

Όσο η τελετή πλησίαζε στο τέλος της, όλοι ανέμεναν να αποκαλυφθεί και το τελευταίο «μυστικό» της βραδιάς.

Το μοναδικό που οι διοργανωτές είχαν φροντίσει να κρατήσουν επτασφράγιστο και ο κόσμος ανυπομονούσε να μάθει.

Οι επτά τελευταίοι λαμπαδηδρόμοι ήταν ήδη γνωστοί από το πρωί, ποιος από αυτούς όμως θα είχε την ύψιστη τιμή να ανάψει το βωμό στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας;

Ύστερα από ένα μοναδικής έμπνευσης οπτικό εφέ με λαμπαδηδρόμους να πετούν μέσα στο Ολυμπιακό Στάδιο, στο γήπεδο μπήκε ο Νίκος Γκάλης. Εθνική μπάσκετ, Άρης, πόσες αναμνήσεις πέρασαν από το μυαλό όλων…

Ο «Νικ», που ανέκαθεν ήταν καλός στις ασίστ, πέρασε τη δάδα στο «στρατηγό» Μίμη Δομάζο κι αυτός με ακρίβεια την έδωσε στη Βούλα Πατουλίδου.

Δεν υπήρχε περίπτωση να βρεθεί εμπόδιο που να σταματήσει τη Βούλα, πριν παραδώσει τη φλόγα στον Κάχι Καχιασβίλι και εκείνος στον Ιωάννη Μελισσανίδη, που αποθεώθηκε.

Τελικά ο κλήρος έπεσε στη… θάλασσα. Ο Νίκος Κακλαμανάκης δάμαζε με το μιστράλ του τα κύματα στην Ατλάντα, όταν κατακτούσε το χρυσό μετάλλιο το 1996. Στα 35 του έγινε ο αθλητής που έγραψε για πάντα το όνομά του στην ολυμπιακή ιστορία, ως ο τελευταίος λαμπαδηδρόμος των Αγώνων.

Πέρασε ανάμεσα από τους αθλητές που ήταν συγκεντρωμένοι στον αγωνιστικό χώρο και έφτασε κάτω από το βωμό που στηριζόταν σε δύο τεράστιους βραχίονες. Ο βωμός άρχισε να κατεβαίνει μηχανικά προς τον ολυμπιονίκη, ο οποίος παρουσίασε τελευταία φορά τη φλόγα στο κοινό.

Άναψε το βωμό και εκείνος υψώθηκε ξανά προς τον ουρανό, απ’ όπου έμελλε να φωτίσει την Αθήνα και ολόκληρη τη Γη τις επόμενες 16 ημέρες.

Η ώρα ήταν 12:06 π.μ. της 14ης Αυγούστου 2004. Οι Ολυμπιακοί Αγώνες είχαν επιστρέψει σπίτι τους.

Οι ηγέτες που έδωσαν το «παρών» στην τελετή

Πλήθος επωνύμων βρέθηκαν στις εξέδρες του Ολυμπιακού Σταδίου, στην τελετή έναρξης των 28ων Ολυμπιακών Αγώνων. Αρχηγοί κρατών, αλλά και άνθρωποι του θεάματος και της τέχνης.

Κάτω από δρακόντεια μέτρα ασφαλείας 35 αρχηγοί κρατών και εστεμμένοι παρακολούθησαν την εντυπωσιακή τελετή έναρξης.

Μεταξύ των ηγετών που παρακολούθησαν την τελετή ήταν: ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Τάσσος Παπαδόπουλος, ο πρόεδρος της Δημοκρατίας της Τσεχίας, Βάτσλαβ Κλάους, ο πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν, Ιλχάμ Αλίεφ, ο πρόεδρος της Αγκόλας, Φερνάντο Ντος Σάντος, ο πρόεδρος του Καζακστάν, Νουρσουλτάν Ναζαρμπάγιεφ, ο πρόεδρος της Ρουμανίας, Ίον Ιλιέσκου, ο πρόεδρος της Γερμανίας, Χορστ Κέλερ, ο πρόεδρος της Σερβίας-Μαυροβουνίου, Ζβέτοζαρ Μάροβιτς και ο πρόεδρος της Ιταλίας, Κάρλο Ατζέλιο Τσιάμπι.

Το «παρών» έδωσαν επίσης οι συναρχηγοί του κράτους του Αγίου Μαρίνου, Μαρίνο Ρικάρντι και Πάολο Μπολίνι, η βασίλισσα Σοφία της Ισπανίας μαζί με την κόρη της Ινφάντα Ελένα, ο πρίγκιπας Γιόαχιμ της Δανίας, ο πρίγκιπας διάδοχος της Νορβηγίας Μάγκνους Χάακον, ο βασιλιάς Αλβέρτος του Βελγίου μαζί με τη βασίλισσα Πάολα, ο πρίγκιπας Φρέντερικ και η πριγκίπισσα Μαίρη της Δανίας.

Στο Ολυμπιακό Στάδιο της Αθήνας παρέστησαν ακόμη οι πρωθυπουργοί του Κιρζιστάν, Νικολάι Τανάγιεφ, της Λιθουανίας, Αλγκίρντας Μπραζάουσκας, της Αλβανίας, Φάτος Νάνο, της Βρετανίας, Τόνι Μπλερ, της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, Αντνάν Τέρζιτς, της (τότε) Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας, Χάρι Κόστοφ, της Λετονίας, Ίντουλα Έμσις, της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, της Νορβηγίας, Κίελ Μάγκνε Μπούντεβικ, και της Ολλανδίας, Γιαν Πέτερ Μπαλκενέντε.

Τέλος, παρούσα ήταν η Ζανέλα Μπέκι, σύζυγος του προέδρου της Νοτίου Αφρικής, Τάμπο Μπέκι, καθώς και η σύζυγος του λίβυου ηγέτη Μουαμάρ Καντάφι, Αλ Κάλεντ-Φατέα.