Από την έναρξη του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν πριν από εννέα εβδομάδες, τα Στενά του Ορμούζ, μέσω των οποίων διακινείται κατά την ειρηνική περίοδο το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), έχουν μετατραπεί στο σημείο-ασφυξία της παγκόσμιας οικονομίας.

Οι δονήσεις από το ουσιαστικό κλείσιμο των Στενών - μιας στενής θαλάσσιας «αρτηρίας» που συνδέει τους παραγωγούς πετρελαίου και φυσικού αερίου του Κόλπου με την ανοιχτή θάλασσα - γίνονται αισθητές σε όλο τον κόσμο, τροφοδοτώντας φόβους για παγκόσμια ύφεση.

Περίπου 2.000 πλοία παραμένουν εγκλωβισμένα στον Κόλπο, περιμένοντας να τους επιτραπεί η διέλευση. Ακόμη όμως κι αν τα Στενά ανοίξουν ξανά για όλη την κυκλοφορία, θα εξακολουθήσουν να υπάρχουν εμπόδια στη ναυσιπλοΐα. Οι ΗΠΑ έχουν δηλώσει ότι θα χρειαστούν έξι μήνες για την αποναρκοθέτηση, καθώς πιστεύουν ότι νάρκες έχουν τοποθετηθεί από το Ιράν. Αυτός ήταν μάλιστα ένας από τους βασικούς λόγους που οι ναυτιλιακές ασφαλιστικές εταιρείες ακύρωσαν την «ασφάλιση πολεμικού κινδύνου» για τα δεξαμενόπλοια που διέρχονται από τα Στενά τον Μάρτιο.

Ακόμη κι αν τα Στενά ξανανοίξουν, θα παραμείνει υψηλό επίπεδο κινδύνου για τα πλοία που τα διασχίζουν, κάτι που θα μπορούσε να αυξήσει τα ασφάλιστρα από περίπου 0,25% της αξίας του πλοίου πριν τον πόλεμο σε έως και 5% σήμερα, δήλωσαν στο Al Jazeera ασφαλιστές ναυτιλίας αυτή την εβδομάδα.

Τι συμβαίνει στο Ορμούζ

Ο ιρανικός στρατός έκλεισε τα Στενά, τα οποία μοιράζονται στα χωρικά ύδατα του Ιράν και του Ομάν, μετά τις επιθέσεις της 28ης Φεβρουαρίου στην Τεχεράνη που σκότωσαν τον ανώτατο ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ. Ο γιος του, Μοτζταμπά Χαμενεΐ, ανέλαβε τον ανώτατο ρόλο στην Τεχεράνη στη συνέχεια. Η Τεχεράνη χρησιμοποίησε την πρόσβαση στα Στενά ως το πιο ισχυρό διαπραγματευτικό της χαρτί στις συνομιλίες μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν στο Ισλαμαμπάντ του Πακιστάν στις 11 Απριλίου, οι οποίες όμως δεν απέδωσαν αποτελέσματα.

Δύο ημέρες αργότερα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών και του Ορμούζ, ώστε να ασκήσει οικονομική πίεση στην Τεχεράνη, η οποία μέχρι τότε μπορούσε να εξάγει μέσω του περάσματος. Η Ουάσινγκτον έχει έκτοτε κατασχέσει ή αναγκάσει να επιστρέψουν πλοία που συνδέονται με το Ιράν - τόσο στον Κόλπο όσο και στην ευρύτερη περιοχή Ινδο-Ειρηνικού - κάτι που η Τεχεράνη καταγγέλλει ως «πειρατεία».

Ενώ προηγουμένως η Τεχεράνη επέτρεπε τη διέλευση σε πλοία χωρών που θεωρούσε «φιλικές» ή που πλήρωναν τέλος - κυρίως από Ινδία, Πακιστάν, Τουρκία και Κίνα - τώρα έχει κλείσει τα Στενά σε όλα τα πλοία ξένης σημαίας μέχρι να αρθεί ο αμερικανικός αποκλεισμός. Παράλληλα, το Ιράν δημοσίευσε χάρτη που δείχνει περιοχές των Στενών όπου, όπως αναφέρει, έχουν τοποθετηθεί νάρκες, καθώς και εναλλακτική διαδρομή για εγκεκριμένα πλοία νωρίτερα μέσα στον μήνα. Αυτή η διαδρομή φέρνει τα πλοία πολύ πιο κοντά στις ιρανικές ακτές, ενώ προηγουμένως περνούσαν πιο κοντά στο Ομάν. Το Ιράν δήλωσε ότι αυτό γίνεται για να αποφευχθεί ο κίνδυνος ναρκών.

Την Πέμπτη (23/4), ο Τραμπ διέταξε τον αμερικανικό στρατό «να πυροβολεί και να σκοτώνει οποιοδήποτε σκάφος, όσο μικρά σκάφη κι αν είναι (όλα τα ναυτικά τους σκάφη, τα 159, βρίσκονται στον βυθό της θάλασσας!), που τοποθετεί νάρκες στα ύδατα των Στενών του Ορμούζ» σε ανάρτησή του στα κοινωνικά δίκτυα, τονίζοντας «να μην υπάρξει καμία διστακτικότητα». «Επιπλέον, τα ναρκαλιευτικά μας καθαρίζουν τώρα τα Στενά. Διατάζω να συνεχιστεί αυτή η δραστηριότητα, αλλά σε τριπλάσια ένταση!», έγραψε στην πλατφόρμα του Truth Social.

Η διακοπή της κυκλοφορίας στο Ορμούζ έχει προκαλέσει «τη μεγαλύτερη διακοπή στην προσφορά πετρελαίου στην ιστορία» της παγκόσμιας αγοράς - μεγαλύτερη ακόμη και από τις πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970 - σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας.

Πόσος χρόνος χρειάζεται για την αποναρκοθέτηση

Στις 11 Απριλίου, ο αμερικανικός στρατός δήλωσε ότι ξεκίνησε επιχειρήσεις αποναρκοθέτησης στο Ορμούζ. Δύο αντιτορπιλικά του αμερικανικού ναυτικού - τα USS Frank E Peterson και USS Michael Murphy - συμμετείχαν στις επιχειρήσεις. Αργότερα αναφέρθηκε ότι προστέθηκαν υποθαλάσσια drones για τον εντοπισμό ναρκών.

Στις 21 Απριλίου, αξιωματούχοι του Πενταγώνου ενημέρωσαν την Επιτροπή Ενόπλων Δυνάμεων της Βουλής των Αντιπροσώπων ότι μπορεί να χρειαστούν έξι μήνες για να καθαριστούν πλήρως τα Στενά του Ορμούζ από νάρκες που έχουν τοποθετηθεί από τον ιρανικό στρατό. Πρόσθεσαν ότι μια τέτοια επιχείρηση πιθανότατα δεν θα πραγματοποιηθεί μέχρι να τελειώσει ο πόλεμος. «Είμαστε βέβαιοι για την ικανότητά μας, μέσα στον κατάλληλο χρόνο, να καθαρίσουμε οποιεσδήποτε νάρκες εντοπίσουμε», δήλωσε ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ Πιτ Χέγκσεθ σε δημοσιογράφους την Παρασκευή (24/4).

Ωστόσο, αναλυτές προειδοποιούν ότι η πλήρης και απόλυτα σίγουρη εκκαθάριση ναρκών στα Στενά του Ορμούζ μπορεί να είναι σχεδόν αδύνατη αποστολή. Επιπλέον, αν παραμένει οποιοσδήποτε κίνδυνος ύπαρξης ναρκών, αυτό θα αποτρέπει τις ασφαλιστικές εταιρείες και θα σταματά τη ναυσιπλοΐα, δήλωσαν στο Al Jazeera ναυτιλιακοί ασφαλιστές.

Αυτή η αβεβαιότητα ευνοεί την ασύμμετρη στρατηγική της Τεχεράνης. «Αν η κατάσταση αλλάζει από ώρα σε ώρα, ο κίνδυνος γίνεται σχεδόν αδύνατο να τιμολογηθεί σωστά», είπε ο Όσκαρ Σάικαλι, CEO της NSI Insurance Group με έδρα τη Φλόριντα. «Η αγορά μπορεί να ασφαλίσει τη μεταβλητότητα, αλλά δυσκολεύεται να ασφαλίσει την αβεβαιότητα». «Οι ασφαλιστές πολεμικού κινδύνου δεν αναζητούν ένα περιβάλλον χωρίς ρίσκο, αναζητούν έναν κίνδυνο που μπορούν να ποσοτικοποιήσουν, να τιμολογήσουν και να διασπείρουν», πρόσθεσε.

Χωρίς βεβαιότητα για τον αριθμό ναρκών, αυτό είναι αδύνατο. Ο Γιάκομπ Λάρσεν, επικεφαλής ναυτικής ασφάλειας του BIMCO, της μεγαλύτερης διεθνούς ένωσης ναυτιλιακών εταιρειών, προειδοποίησε ότι ακόμη και μετά την ειρήνευση «η απειλή των ναρκών είναι ιδιαίτερη ανησυχία» για την επιστροφή στην κανονική κυκλοφορία. «Δεδομένων των ιρανικών ενδείξεων ότι νάρκες έχουν τοποθετηθεί σε τμήματα του Ορμούζ, πιθανότατα θα χρειαστεί επιχείρηση αποναρκοθέτησης για να ανοίξουν πλήρως τα Στενά», είπε. «Η ναυσιπλοΐα θα περιοριστεί σε διαδρομές κοντά στο Ιράν και το Ομάν. Λόγω της περιορισμένης φύσης τους, αυτές οι διαδρομές δεν μπορούν να εξυπηρετήσουν με ασφάλεια τον κανονικό όγκο ναυτιλίας».

Τι επίπεδο ασφάλειας απαιτούν οι ασφαλιστικές

Ειδικοί στη ναυτιλιακή ασφάλιση και στον πολεμικό κίνδυνο δήλωσαν στο Al Jazeera ότι μια σταθερή δέσμευση όλων των πλευρών για διατήρηση της ειρήνης στη θαλάσσια οδό είναι το ελάχιστο που απαιτείται για να θεωρηθούν ξανά τα Στενά ασφαλές. «Πρέπει να υπάρχει σαφής δέσμευση όλων των πλευρών να διασφαλίσουν την ελευθερία της ναυσιπλοΐας μέσω καθιερωμένων και διεθνώς αναγνωρισμένων διαδρομών», είπε ο Μούνρο Άντερσον, διευθυντής ναυτικής στρατηγικής και επιχειρήσεων της Vessel Protect στο Λονδίνο.

Ο Άντερσον δήλωσε ότι η ασφαλιστική αγορά μπορεί να προσφέρει κάλυψη εφόσον η διέλευση ενός πλοίου έχει εγκριθεί από τις ιρανικές αρχές. Ωστόσο, ένα επίπεδο υπολειπόμενου κινδύνου θα παραμείνει ακόμη και μετά το άνοιγμα, πρόσθεσε. «Το επίπεδο αποδοχής αυτού εξαρτάται από την κάθε ασφαλιστική και τη διάθεσή της για ρίσκο». «Ο κίνδυνος είναι συχνά πολυδιάστατος για τα πλοία που προσπαθούν να διασχίσουν τη θαλάσσια οδό», σημείωσε.

«Οι κύριοι κίνδυνοι προκύπτουν από σημαντική έλλειψη διοίκησης και ελέγχου στις ιρανικές δυνάμεις, κάτι που έχει οδηγήσει σε πλοία που είχαν εγκριθεί για διέλευση να δέχονται παρόλα αυτά επιθέσεις», πρόσθεσε, αναφερόμενος στην επίθεση στο ινδικής σημαίας πλοίο Sanmar Herald στις 18 Απριλίου. Το δεξαμενόπλοιο πυροβολήθηκε από ιρανικά στρατιωτικά σκάφη. Στο ηχητικό από το περιστατικό, ο καπετάνιος ακούγεται να λέει: «Ναυτικό Sepah! Αυτό είναι το δεξαμενόπλοιο Sanmar Herald. Μου δώσατε άδεια διέλευσης. Το όνομά μου είναι δεύτερο στη λίστα σας. Μου δώσατε άδεια να περάσω. Τώρα πυροβολείτε! Αφήστε με να γυρίσω πίσω!»

Για αυτόν τον λόγο, ακόμη και παύσεις των συγκρούσεων δεν θα είναι αρκετές για να αρχίσουν ξανά οι ασφαλιστές να καλύπτουν πλοία στα Στενά, είπε ο Σάικαλι της NSI. «Χρειάζονται αποδείξεις ότι το περιβάλλον απειλής έχει σταθεροποιηθεί ουσιαστικά», είπε. «Αυτό σημαίνει διαρκή κατάπαυση πυρός ή πολιτική λύση, σαφείς ναυτικές εγγυήσεις ασφάλειας, συνεχή ελευθερία ναυσιπλοΐας, καμία πρόσφατη κατάσχεση ή επίθεση σε πλοία, αξιόπιστη αποναρκοθέτηση και επιτήρηση, και προβλέψιμους κανόνες εμπλοκής».

Το πιο σημαντικό, για να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη στην αγορά, οι ασφαλιστές «απαιτούν η κανονική κίνηση πλοίων να συνεχιστεί για σημαντικό χρονικό διάστημα, όχι απλώς μεμονωμένες διελεύσεις». «Τη στιγμή που οι ασφαλιστές πιστεύουν ότι ένα μόνο περιστατικό μπορεί να προκαλέσει ευρύτερη περιφερειακή κλιμάκωση, να ξανακλείσει τη θαλάσσια οδό ή να εκθέσει πολλά πλοία ταυτόχρονα, ο κίνδυνος γίνεται πολύ πιο δύσκολο να υποστηριχθεί σε μεγάλη κλίμακα», είπε ο Σάικαλι.

Στενά του Ορμούζ (AP Photo/Asghar Besharati, File)

Πόσο θα κοστίζει η ασφάλιση πολεμικού κινδύνου

Πριν διαταραχθεί η κυκλοφορία από τον πόλεμο, τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου για τη διέλευση του Ορμούζ τιμολογούνταν κυρίως λίγο κάτω από το 0,25% της αξίας του πλοίου. Ακόμη κι αν τα Στενά ανοίξουν ξανά, μπορεί να είναι έως και 20 φορές υψηλότερα, λένε ειδικοί. «Πιο πρόσφατα, η αγορά έχει δείξει εύρος κοντά στο 1% έως 5%, με ορισμένες υψηλότερες τιμές ανάλογα με το πλοίο, το φορτίο, τη σημαία και την ιδιοκτησία», είπε ο Σάικαλι.

Ένας άλλος ειδικός της ασφαλιστικής βιομηχανίας στο Ηνωμένο Βασίλειο, που ζήτησε να παραμείνει ανώνυμος, επιβεβαίωσε ότι τα ασφάλιστρα έχουν αυξηθεί δραματικά και πλησιάζουν το 5% της αξίας του πλοίου. Αυτό σημαίνει ότι για ένα πλοίο αξίας 100 εκατομμυρίων δολαρίων, το κόστος διέλευσης είναι 5 εκατομμύρια δολάρια, σε σύγκριση με περίπου 250.000 δολάρια πριν τον πόλεμο. «Οι ασφαλιστές παρακολουθούν προσεκτικά για οποιοδήποτε σημάδι προόδου στις διαπραγματεύσεις ή επακόλουθης αύξησης του κινδύνου», είπε.

«Αν οι επιθέσεις, οι κατασχέσεις, οι ανησυχίες για νάρκες ή στρατιωτικά λάθη συνεχιστούν, τα ασφάλιστρα μπορούν να αυξηθούν απότομα», πρόσθεσε ο Σάικαλι. «Αν υπάρξει διαρκής κατάπαυση πυρός και σταθερή συνοδεία πλοίων, η τιμολόγηση μπορεί να σταθεροποιηθεί, αλλά δεν θα επιστρέψει άμεσα στα προπολεμικά επίπεδα».

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

Στον εισαγγελέα σήμερα ο 89χρονος πιστολέρο που άνοιξε πυρ σε ΕΦΚΑ και Εφετείο

Έτοιμη η νέα πρόταση του Ιράν προς τις ΗΠΑ - Τι περιλαμβάνει και τι αλλάζει στη διαπραγμάτευση

Σε κλοιό μεταναστευτικών ροών η Κρήτη - Νέα επιχείρηση διάσωσης νότια του Ηρακλείου