Ένα από τα πιο φιλόδοξα εγχειρήματα στον χώρο της εναλλακτικής πρωτεΐνης κατέληξε σε μια εντυπωσιακή επιχειρηματική αποτυχία. Η Believer Meats, η εταιρεία που σχεδίαζε να λειτουργήσει το μεγαλύτερο εργοστάσιο παραγωγής καλλιεργημένου κρέατος στον κόσμο, έκλεισε τις δραστηριότητές της χωρίς να έχει διαθέσει στην αγορά ούτε μία μερίδα κοτόπουλου. Το εργοστάσιο στο Γουίλσον της Βόρειας Καρολίνας, στις ΗΠΑ, κατασκευάστηκε με επενδύσεις εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων, καταλαμβάνει έκταση περίπου 18.600 τετραγωνικών μέτρων και είχε σχεδιαστεί για ετήσια παραγωγική δυναμικότητα 12.000 τόνων. Ωστόσο, η μονάδα δεν τέθηκε ποτέ σε λειτουργία.
Η κατάρρευση της Believer Meats αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα των δυσκολιών που αντιμετωπίζει η βιομηχανία καλλιεργημένου κρέατος, έπειτα από χρόνια μεγάλων επενδύσεων και υποσχέσεων για μια διατροφική επανάσταση.
Από το πρώτο εργαστηριακό μπιφτέκι σε επενδύσεις δισεκατομμυρίων
Η ιστορία του καλλιεργημένου κρέατος απέκτησε διεθνή δημοσιότητα το 2013, όταν ο επιστήμονας Mark Post παρουσίασε στο Λονδίνο το πρώτο μπιφτέκι που είχε παραχθεί από ζωικά κύτταρα σε εργαστηριακό περιβάλλον. Το κόστος παρασκευής του είχε φτάσει τότε τα 250.000 ευρώ. Η παρουσίαση πυροδότησε ένα κύμα επενδύσεων σε έναν νέο κλάδο, ο οποίος υποσχόταν την παραγωγή κρέατος χωρίς την εκτροφή και τη σφαγή ζώων, με πιθανές εφαρμογές στην επισιτιστική ασφάλεια και τη μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος της κτηνοτροφίας.
Στα χρόνια που ακολούθησαν, περίπου 140 εταιρείες σε έξι ηπείρους δραστηριοποιήθηκαν στον τομέα, προσελκύοντας συνολικά επενδύσεις περίπου 3 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Ανάμεσά τους βρισκόταν και η Believer Meats, η οποία ιδρύθηκε το 2018 στο Ισραήλ με την αρχική ονομασία Future Meat. Η εταιρεία προέκυψε από την ερευνητική δραστηριότητα του Yaakov Nahmias στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ. Τον Δεκέμβριο του 2021 εξασφάλισε χρηματοδότηση 347 εκατομμυρίων δολαρίων σε έναν μόνο επενδυτικό γύρο, με την αποτίμησή της να φτάνει τα 600 εκατομμύρια δολάρια. Στους επενδυτές περιλαμβάνονταν μεγάλοι επιχειρηματικοί όμιλοι, όπως η ADM και η Tyson Foods, καθώς και η Rich Products και ο ισραηλινός ασφαλιστικός όμιλος Menora Mivtachim.
Η εταιρεία υποστήριζε ότι μπορούσε ήδη να παράγει στήθος κοτόπουλου με κόστος περίπου 7,70 δολάρια ανά 450 γραμμάρια, ενώ σχεδίαζε να περάσει στην παραγωγή μεγάλης κλίμακας στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το 2022 επιλέχθηκε η πόλη Wilson της Βόρειας Καρολίνας για την κατασκευή της νέας μονάδας. Το έργο ανακοινώθηκε ως επένδυση 123 εκατομμυρίων δολαρίων, ενώ η δημόσια χρηματοδότηση που αναφέρεται για την εγκατάσταση ήταν μόλις 600.000 δολάρια.
Εργοστάσιο 12.000 τόνων χωρίς αποδεδειγμένη παραγωγική δυνατότητα
Το βασικό πρόβλημα του εγχειρήματος ήταν η τεράστια απόσταση ανάμεσα στις παραγωγικές φιλοδοξίες της εταιρείας και στις πραγματικές δυνατότητες της τεχνολογίας εκείνη την περίοδο. Η Believer Meats σχεδίαζε μια εγκατάσταση με δυνατότητα παραγωγής 12.000 τόνων καλλιεργημένου κρέατος ετησίως, ενώ τον Ιούνιο του 2023 το σύνολο του αδειοδοτημένου κλάδου στις ΗΠΑ παρήγαγε μόλις μερικές εκατοντάδες κιλά την εβδομάδα. Με άλλα λόγια, η εταιρεία επιχείρησε να πραγματοποιήσει ένα άλμα παραγωγικής κλίμακας περίπου χίλιες φορές μεγαλύτερο, χωρίς να έχει προηγηθεί η απαραίτητη σταδιακή τεχνολογική ανάπτυξη.
Οι περισσότερες εταιρείες του κλάδου χρησιμοποιούσαν βιοαντιδραστήρες χωρητικότητας μικρότερης των 1.000 λίτρων. Η μετάβαση σε βιομηχανική παραγωγή απαιτούσε πολύ μεγαλύτερες εγκαταστάσεις, εξοπλισμό και τεχνογνωσία, ενώ οι απαιτούμενες υποδομές παρέμεναν εξαιρετικά δαπανηρές. Το ζήτημα της κλιμάκωσης της παραγωγής αποτελούσε μία από τις μεγαλύτερες τεχνολογικές προκλήσεις του κλάδου. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, θα απαιτούνταν συνολική χωρητικότητα βιοαντιδραστήρων περίπου 60 εκατομμυρίων λίτρων, μέγεθος που απείχε πολύ από τις δυνατότητες των μεγαλύτερων διαθέσιμων εγκαταστάσεων εκείνης της περιόδου.
Πού κατέληξαν τα 387 εκατομμύρια δολάρια
Από το 2018, η Believer Meats συγκέντρωσε συνολικά περίπου 387 εκατομμύρια δολάρια. Περίπου το 40% του ποσού αυτού διατέθηκε για την κατασκευή του εργοστασίου στη Βόρεια Καρολίνα, χωρίς να υπολογίζεται ο εξοπλισμός. Τα υπόλοιπα χρήματα εκτιμάται ότι κατευθύνθηκαν σε μηχανήματα, έρευνα, προσωπικό και λειτουργικά έξοδα των εγκαταστάσεων στο Ισραήλ και τις ΗΠΑ. Ωστόσο, δεν υπάρχουν ακόμη διαθέσιμα δημόσια στοιχεία που να αποσαφηνίζουν πλήρως την κατανομή των κεφαλαίων.
Η οικονομική κατάσταση της εταιρείας επιδεινώθηκε σταδιακά, με τις συνολικές υποχρεώσεις να φτάνουν σχεδόν τα 225 εκατομμύρια δολάρια. Από αυτά, περίπου 213 εκατομμύρια δολάρια αφορούσαν οφειλές της αμερικανικής θυγατρικής προς τη μητρική εταιρεία. Στα τέλη του 2025 ήρθε το καθοριστικό πλήγμα, όταν η εταιρεία δεν κατάφερε να εξασφαλίσει 22 εκατομμύρια δολάρια για την εξόφληση πιστωτή. Οι δραστηριότητές της σταμάτησαν και ακολούθησε η κατάθεση αίτησης πτώχευσης στο Ισραήλ. Στις ΗΠΑ, το εργοστάσιο βρέθηκε σε διαδικασία πτώχευσης από τον Φεβρουάριο του 2026.
Η χαμηλή ζήτηση και οι αμφιβολίες για το περιβαλλοντικό όφελος
Η αποτυχία της Believer Meats δεν οφείλεται αποκλειστικά στα οικονομικά προβλήματα ή στις τεχνολογικές δυσκολίες. Ένας ακόμη σημαντικός παράγοντας είναι η περιορισμένη αποδοχή του καλλιεργημένου κρέατος από τους καταναλωτές. Σύμφωνα με στοιχεία του Good Food Institute που επικαλείται το δημοσίευμα, μόλις το 18% των Αμερικανών θεωρεί το καλλιεργημένο κρέας εξαιρετικά ή πολύ ελκυστικό, ενώ σχεδόν το 60% δηλώνει ότι είναι απίθανο να το αγοράσει.
Παράλληλα, έχουν αρχίσει να διατυπώνονται ερωτήματα και για το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της συγκεκριμένης τεχνολογίας. Ένα από τα βασικά επιχειρήματα υπέρ της ανάπτυξής της ήταν ότι θα μπορούσε να περιορίσει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου που συνδέονται με την παραδοσιακή κτηνοτροφία. Ωστόσο, οι επιστημονικές εκτιμήσεις δεν είναι ομόφωνες. Το δημοσίευμα αναφέρεται σε προδημοσίευση ερευνητών του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Ντέιβις, σύμφωνα με την οποία οι υφιστάμενες μέθοδοι παραγωγής καλλιεργημένου κρέατος θα μπορούσαν να έχουν εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου από τέσσερις έως 25 φορές υψηλότερες σε σύγκριση με το συμβατικό βοδινό κρέας. Πρόκειται για εκτίμηση που αφορά συγκεκριμένες μεθόδους και παραδοχές παραγωγής και δεν αποτελεί οριστικό συμπέρασμα για όλες τις μελλοντικές τεχνολογίες καλλιεργημένου κρέατος.
Συρρικνώνεται ο κλάδος του καλλιεργημένου κρέατος
Η περίπτωση της Believer Meats δεν είναι μεμονωμένη. Τα τελευταία 18 μήνες, αρκετές μεγάλες και μικρότερες επιχειρήσεις έχουν αποχωρήσει από την αγορά, ενώ άλλες έχουν περιορίσει σημαντικά τα σχέδιά τους. Σύμφωνα με την καταγραφή του Good Food Institute, ο αριθμός των εξειδικευμένων εταιρειών του κλάδου έχει περιοριστεί σε 142, δηλαδή 13 λιγότερες σε σύγκριση με το 2024. Από τις εταιρείες που έχουν εξασφαλίσει άδεια πώλησης των προϊόντων τους, επτά συνολικά, μόλις τρεις συνέχισαν να πωλούν καλλιεργημένο κρέας σε όλη τη διάρκεια του 2025: η Wildtype, η GOOD Meat και η Vow. Τα στοιχεία αποτυπώνουν την απόσταση ανάμεσα στην αρχική επενδυτική αισιοδοξία και την πραγματική εμπορική ανάπτυξη του κλάδου.
Τι συμβαίνει στην Ευρώπη
Την ίδια στιγμή, η πορεία του καλλιεργημένου κρέατος στην Ευρώπη παραμένει ιδιαίτερα αργή, καθώς τα προϊόντα αυτά υπόκεινται στη διαδικασία έγκρισης των νέων τροφίμων (Novel Foods). Η Ιταλία προχώρησε το 2023 στην απαγόρευση της παραγωγής και διάθεσης καλλιεργημένου κρέατος, ακόμη και όταν δεν υπήρχε εγκεκριμένο τέτοιο προϊόν στην ευρωπαϊκή αγορά. Η σχετική νομοθεσία προβλέπει πρόστιμα από 10.000 έως 60.000 ευρώ. Η απαγόρευση αφορά το κρέας που προέρχεται από κύτταρα σπονδυλωτών ζώων, ωστόσο, όπως επισημαίνει το δημοσίευμα, δεν εμποδίζει αυτομάτως την εισαγωγή προϊόντων που ενδεχομένως θα λάβουν έγκριση σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Στην ΕΕ, η διαδικασία αξιολόγησης παραμένει χρονοβόρα. Η πρώτη αίτηση για έγκριση καλλιεργημένου προϊόντος υποβλήθηκε το 2024 από την εταιρεία Gourmey και αφορά καλλιεργημένο φουά γκρα που μέχρι σήμερα δεν έχει εγκριθεί. Αντίστοιχα, ο φάκελος της Mosa Meat, της εταιρείας που συνδέεται με τον επιστήμονα Mark Post, χρειάστηκε περισσότερους από 13 μήνες για να φτάσει στην Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA).
Το τέλος της μεγάλης υπόσχεσης;
Η ιδέα ότι το καλλιεργημένο κρέας θα μπορούσε μέσα σε λίγα χρόνια να αντικαταστήσει σημαντικό μέρος της συμβατικής κτηνοτροφίας και να αποτελέσει λύση για την κλιματική κρίση φαίνεται πλέον πολύ πιο δύσκολη στην υλοποίησή της από ό,τι αρχικά είχε εκτιμηθεί. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η συγκεκριμένη τεχνολογία δεν έχει μέλλον. Ωστόσο, οι επιχειρήσεις που εξακολουθούν να δραστηριοποιούνται στον κλάδο φαίνεται να εγκαταλείπουν τις υπερβολικά φιλόδοξες προβλέψεις για μαζική παραγωγή και να αναζητούν πιο περιορισμένες και εξειδικευμένες αγορές.
Μία από τις πιθανές κατευθύνσεις είναι η ανάπτυξη υβριδικών προϊόντων, στα οποία καλλιεργημένα ζωικά λιπαρά ή πρωτεΐνες συνδυάζονται με φυτικά συστατικά, με στόχο αρχικά πιο εξειδικευμένες εφαρμογές, όπως η υψηλή γαστρονομία. Στη Βόρεια Καρολίνα, πάντως, το τεράστιο εργοστάσιο της Believer Meats παραμένει ένα ακριβό βιομηχανικό κτίριο που αναζητά αγοραστή. Ένα έργο που συγκέντρωσε εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια και παρουσιάστηκε ως ορόσημο για το μέλλον της διατροφής δεν κατάφερε τελικά να παράγει ούτε ένα κομμάτι καλλιεργημένου κοτόπουλου.
πηγή: cibum.gr
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Ο Μασκ ξόδεψε μισό δισ. για τους Ρεπουμπλικανούς και τώρα δηλώνει «πολύ ανόητος»