Μια εντυπωσιακή ανακάλυψη μέσω ανάλυσης αρχαίου DNA έφερε ξανά κοντά, έπειτα από 1.600 χρόνια, έναν αδελφό και μία αδελφή που είχαν ταφεί σε απόσταση περίπου 725 χιλιομέτρων.
Η γενετική έρευνα αποκάλυψε όχι μόνο τον οικογενειακό δεσμό τους, αλλά και τις μεγάλες μετακινήσεις πληθυσμών που διαμόρφωσαν τη Ρωμαϊκή Ισπανία.
Μια γυναίκα πέθανε κατά τους τελευταίους αιώνες της ρωμαϊκής κυριαρχίας στην Ιβηρική Χερσόνησο και ενταφιάστηκε κοντά στη Via Augusta, έναν από τους σημαντικότερους δρόμους της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Στον τάφο της βρέθηκαν ένα γυάλινο αγγείο και δύο χρυσές καρφίτσες, αντικείμενα που συνδέονται με πολιτιστικές παραδόσεις της περιοχής του Δούναβη και του Εύξεινου Πόντου.
Εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά, στην αρχαία πόλη Augusta Emerita, τη σημερινή Μέριδα της δυτικής Ισπανίας, βρισκόταν θαμμένος ο αδελφός της.
Για περισσότερους από 16 αιώνες, η συγγενική τους σχέση παρέμενε άγνωστη. Η ανάλυση του αρχαίου DNA, ωστόσο, κατάφερε να αποκαλύψει τον δεσμό τους, προσφέροντας ένα σπάνιο παράθυρο στην ανθρώπινη ιστορία της αρχαίας Ιβηρικής.
Η ανακάλυψη περιλαμβάνεται σε νέα σημαντική επιστημονική μελέτη που δημοσιεύτηκε στο κορυφαίο επιστημονικό περιοδικό Cell και εξετάζει πώς οι μεταναστεύσεις επηρέασαν τη γενετική σύνθεση του πληθυσμού της Ιβηρικής Χερσονήσου από τη ρωμαϊκή εποχή έως τους πρώτους μεσαιωνικούς αιώνες.
Αρχαίο DNA αποκάλυψε αδέλφια που χωρίζονταν από 725 χιλιόμετρα
Οι ερευνητές εντόπισαν τον άνδρα στο νεκροταφείο Los Blanes, στην Augusta Emerita, τη σημερινή Μέριδα. Τα λείψανά του χρονολογούνται μεταξύ 364 και 535 μ.Χ.
Η αδελφή του είχε ταφεί στο Hostalot-Ildum, ένα αρχαιολογικό συγκρότημα κοντά στη Via Augusta, στη βορειοανατολική Ισπανία. Η ταφή της χρονολογείται μεταξύ 257 και 409 μ.Χ.
Η γενετική ανάλυση επιβεβαίωσε ότι οι δύο άνθρωποι ήταν αδέλφια, αποκαλύπτοντας παράλληλα ότι είχαν γενετική καταγωγή στενά συνδεδεμένη με πληθυσμούς της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι ενδέχεται να ανήκαν στην πρώτη γενιά μεταναστών που έφτασαν στην Ιβηρική Χερσόνησο σε μια περίοδο έντονων πολιτικών και κοινωνικών ανακατατάξεων.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα αντικείμενα που συνόδευαν τη γυναίκα στον τάφο της. Οι δύο χρυσές καρφίτσες, οι οποίες συνδέονται με τις πολιτιστικές παραδόσεις της περιοχής Δούναβη-Πόντου, παρουσιάζουν ομοιότητες με ευρήματα από το Los Blanes.
Το στοιχείο αυτό υποδηλώνει πολιτιστικές συνδέσεις μεταξύ κοινοτήτων που βρίσκονταν σε μεγάλη γεωγραφική απόσταση.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα δύο αδέλφια καταγράφουν τη μεγαλύτερη μέχρι σήμερα γεωγραφική απόσταση μεταξύ στενών συγγενών στο αρχείο αρχαίου DNA.
Πώς ταξίδεψαν τα δύο αδέλφια στην αρχαία Ισπανία;
Η ανακάλυψη δημιουργεί ένα ενδιαφέρον ιστορικό ερώτημα: Ταξίδεψαν μαζί και στη συνέχεια ακολούθησαν διαφορετικές διαδρομές ή χωρίστηκαν κατά τη διάρκεια μιας ευρύτερης μετακίνησης πληθυσμών;
Οι ερευνητές εξετάζουν το ενδεχόμενο η γυναίκα να πέθανε ενώ μετακινούνταν προς τον νότο, την ώρα που ο αδελφός της συνέχισε προς την Augusta Emerita.
Ωστόσο, τα διαθέσιμα γενετικά και αρχαιολογικά στοιχεία δεν επιτρέπουν να εξακριβωθεί αν τα δύο αδέλφια ταξίδεψαν μαζί ή αν οι δρόμοι τους χώρισαν πολύ νωρίτερα.
Καθοριστικό ρόλο στις μετακινήσεις τους ενδέχεται να έπαιξε το ρωμαϊκό οδικό δίκτυο, το οποίο συνέδεε μεγάλες πόλεις, εμπορικά κέντρα και στρατιωτικές εγκαταστάσεις της αυτοκρατορίας.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η απόσταση μεταξύ των δύο τόπων ταφής θα μπορούσε να καλυφθεί σε περίπου 24 ημέρες με τα πόδια ή 14 ημέρες με άλογο.
Η ταφή της γυναίκας κοντά σε συγκρότημα φιλοξενίας δίπλα στη Via Augusta αποτελεί ακόμη μία ένδειξη ότι οι υποδομές της ρωμαϊκής περιόδου εξακολουθούσαν να εξυπηρετούν τους ταξιδιώτες, ακόμη και όταν η αυτοκρατορική εξουσία άρχισε να εξασθενεί.
Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία άλλαξε τη γενετική ιστορία της Ιβηρικής
Η ανακάλυψη των δύο αδελφών αποτελεί μόνο ένα μέρος μιας πολύ ευρύτερης επιστημονικής έρευνας.
Η διεθνής ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής τον Pablo Carrión, δημιούργησε γενετικά δεδομένα από 243 αρχαία άτομα που προέρχονταν από 31 αρχαιολογικούς χώρους σε ολόκληρη την Ιβηρική Χερσόνησο.
Οι επιστήμονες συνέκριναν τα νέα δεδομένα με ήδη δημοσιευμένα αρχαία γονιδιώματα, εξετάζοντας τις πληθυσμιακές μεταβολές από περίπου το 100 έως το 800 μ.Χ.
Τα αποτελέσματα αποκάλυψαν ότι η ρωμαϊκή κυριαρχία συνέβαλε καθοριστικά στη διαμόρφωση μιας πολύ πιο γενετικά ποικιλόμορφης Ιβηρικής, μέσω μετακινήσεων ανθρώπων από την Ανατολική Μεσόγειο και τη Βόρεια Αφρική.
Ειδικότερα, μεταξύ 66 ατόμων της ρωμαϊκής περιόδου που εξετάστηκαν σε συγκεκριμένη ανάλυση καταγωγής, τα 55 εμφάνιζαν γενετική καταγωγή συνδεδεμένη με την Ανατολική Μεσόγειο.
Οι ισχυρότερες γενετικές ομοιότητες εντοπίστηκαν σε πληθυσμούς που σχετίζονται με τη δυτική Ανατολία κατά τη ρωμαϊκή και βυζαντινή περίοδο, σε περιοχές όπως η Έφεσος, η Πέργαμος και η Σμύρνη.
Παράλληλα, η βορειοαφρικανική γενετική καταγωγή εμφανίζεται ιδιαίτερα έντονα στη νότια και κεντρική Ιβηρία.
Σε ομάδα 34 ατόμων της ρωμαϊκής περιόδου από τοποθεσίες της νοτιοανατολικής Ιβηρικής, οι ερευνητές εντόπισαν αυτή την καταγωγή σε 33 άτομα.
Τα ευρήματα αποκαλύπτουν πόσο στενά συνδεδεμένη ήταν η Ρωμαϊκή Ισπανία με τον ευρύτερο μεσογειακό κόσμο μέσω του εμπορίου, της στρατιωτικής δραστηριότητας, της αυτοκρατορικής διοίκησης και της ανθρώπινης κινητικότητας.
Τέσσερις γενιές οικογένειας αποκάλυψαν τις σχέσεις Ισπανίας και Βόρειας Αφρικής
Ένα ακόμη εντυπωσιακό εύρημα προέρχεται από το πρώιμο χριστιανικό νεκροταφείο Cortijo Coracho, κοντά στη Lucena.
Οι επιστήμονες κατάφεραν να ανασυνθέσουν ένα οικογενειακό δίκτυο που εκτεινόταν σε τέσσερις γενιές.
Η γενετική ανάλυση αποκάλυψε ότι στην ίδια κοινότητα υπήρχαν άνθρωποι με καταγωγή συνδεδεμένη με τοπικούς πληθυσμούς της Ιβηρικής, την Ανατολική Μεσόγειο και τη Βόρεια Αφρική.
Η ανακάλυψη προσφέρει σημαντικά στοιχεία για τις δημογραφικές και οικογενειακές συνδέσεις μεταξύ της βόρειας Αφρικής και της νότιας Ισπανίας κατά τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες.
Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι η εξάπλωση του πρώιμου Χριστιανισμού πραγματοποιήθηκε σε ένα περιβάλλον έντονης ανθρώπινης κινητικότητας και πολιτισμικής αλληλεπίδρασης. Τα γενετικά δεδομένα, πάντως, δεν μπορούν από μόνα τους να αποδείξουν με ποιον τρόπο μεταδίδονταν οι θρησκευτικές πεποιθήσεις.
Σουηβοί και Βησιγότθοι: Οι νέοι ηγεμόνες δεν αντικατέστησαν τον πληθυσμό
Η μελέτη προσφέρει επίσης νέα στοιχεία για μία από τις σημαντικότερες ιστορικές μεταβάσεις της Ιβηρικής: την άφιξη των γερμανικών λαών μετά την αποδυνάμωση της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.
Κατά τον 5ο αιώνα, οι Σουηβοί, οι Βάνδαλοι, οι Αλανοί και οι Βησιγότθοι εισήλθαν στην Ιβηρική Χερσόνησο, δημιουργώντας νέα πολιτικά κέντρα και αλλάζοντας τον χάρτη της περιοχής.
Οι Σουηβοί ίδρυσαν βασίλειο στα βορειοδυτικά, ενώ οι Βησιγότθοι απέκτησαν σταδιακά τον έλεγχο μεγάλου μέρους της χερσονήσου.
Τα γενετικά δεδομένα επιβεβαιώνουν την άφιξη μεταναστών με καταγωγή από την Κεντρική και Βόρεια Ευρώπη.
Συγκεκριμένα, οι ερευνητές εντόπισαν σχετική γενετική καταγωγή σε 53 από τα 164 άτομα που εξετάστηκαν από την περίοδο των μεταναστεύσεων.
Η παρουσία της ήταν ιδιαίτερα έντονη σε αρχαιολογικούς χώρους που συνδέονται με γερμανικά ταφικά έθιμα και ταφές υψηλότερης κοινωνικής θέσης.
Ωστόσο, το σημαντικότερο συμπέρασμα είναι ότι η άφιξη νέων πολιτικών και στρατιωτικών δυνάμεων δεν οδήγησε σε γενικευμένη αντικατάσταση του ισπανορωμαϊκού πληθυσμού.
Οι παλαιότερες κοινότητες συνέχισαν να υπάρχουν, ενώ οι νεοφερμένοι εγκαταστάθηκαν δίπλα τους. Με την πάροδο του χρόνου, οι επιμειξίες και οι οικογενειακοί δεσμοί συνέβαλαν στη σταδιακή ανάμειξη των διαφορετικών γενετικών καταβολών.
Γιατί η Ιβηρική διαφέρει από τη μεταρωμαϊκή Βρετανία;
Ένα από τα σημαντικότερα συμπεράσματα της μελέτης είναι η διαφορά ανάμεσα στη δημογραφική εξέλιξη της Ιβηρικής και εκείνη της Βρετανίας μετά τη ρωμαϊκή κυριαρχία.
Στη Βρετανία, προηγούμενες γενετικές έρευνες έχουν καταγράψει πολύ πιο εκτεταμένες πληθυσμιακές αλλαγές μετά την αποχώρηση των Ρωμαίων.
Αντίθετα, στην Ιβηρική, τα νέα στοιχεία δείχνουν ότι η γενετική μεταβολή που συνδέθηκε με τις αυτοκρατορικές διασυνδέσεις της ρωμαϊκής περιόδου ήταν πιο εκτεταμένη από εκείνη που ακολούθησε την άνοδο των γερμανικών βασιλείων.
Η αλλαγή της πολιτικής εξουσίας δεν συνεπάγεται απαραίτητα και αντικατάσταση του πληθυσμού.
Αυτό είναι ένα από τα βασικά ιστορικά μηνύματα της έρευνας: νέοι ηγεμόνες μπορούσαν να αναλάβουν τον έλεγχο μιας περιοχής, χωρίς να εξαφανιστούν οι προηγούμενες κοινωνίες που κατοικούσαν εκεί.
Οι ερευνητές επισημαίνουν, πάντως, ότι υπάρχουν σημαντικά κενά στο αρχαιολογικό και γενετικό αρχείο, ιδιαίτερα για την Εποχή του Σιδήρου, την περίοδο της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας και τη βόρεια Ιβηρική.
Για τον λόγο αυτό, απαιτούνται περισσότερες αναλύσεις αρχαίου DNA ώστε να ανασυντεθεί πληρέστερα η δημογραφική ιστορία της περιοχής.
Αρχαίο DNA: Όταν η επιστήμη αποκαλύπτει οικογενειακές ιστορίες 1.600 ετών
Η ιστορία των δύο αδελφών αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της δύναμης που έχει αποκτήσει η αρχαιογονιδιωματική στην ανασύνθεση του παρελθόντος.
Μέχρι πρόσφατα, η συγγενική σχέση δύο ανθρώπων που είχαν ταφεί σε διαφορετικές περιοχές και σε απόσταση εκατοντάδων χιλιομέτρων θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο να αποδειχθεί.
Σήμερα, η ανάλυση του αρχαίου DNA επιτρέπει στους επιστήμονες να εντοπίζουν οικογενειακούς δεσμούς, να ανασυνθέτουν μετακινήσεις πληθυσμών και να φωτίζουν πτυχές της καθημερινής ζωής που δεν διασώθηκαν σε ιστορικά κείμενα.
Δύο άνθρωποι που έζησαν πριν από περίπου 1.600 χρόνια και θάφτηκαν σε απόσταση 725 χιλιομέτρων αποδείχθηκαν αδέλφια.
Η ανακάλυψη δεν αποκαλύπτει μόνο μια ξεχασμένη οικογενειακή ιστορία. Φωτίζει επίσης έναν κόσμο στον οποίο οι άνθρωποι μετακινούνταν, δημιουργούσαν νέες κοινότητες και διατηρούσαν δεσμούς σε μεγάλες αποστάσεις, πολύ πριν από τη σύγχρονη εποχή.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
Ελαιόλαδο: Μέσω του Ράδιο Κρήτη... στις Βρυξέλλες η αγωνία των παραγωγών
Ιστορική επαναπροσέγγιση Βρυξελλών – Λονδίνου: Τρεις συμφωνίες για νέους, εμπόριο και ενέργεια