Υγεία

Καραντίνα: Ένα "όπλο" με πολύ παλιά ιστορία

κορωνοϊός καραντίνα

Μπορεί η «καραντίνα», μια λέξη που γεννήθηκε την εποχή του Μεσαίωνα για να επιστρέψει στη ζωή μας τον 21ο αιώνα, να μην είναι παλιά όσο η ανθρωπότητα. Είναι όμως παλιά όσο η θρησκεία αφού τις πρώτες αναφορές για την ανάγκη της απομόνωσης ως μέτρο πρόληψης της μετάδοσης των ασθενειών βρίσκει κανείς στο τρίτο βιβλίο της Παλαιάς Διαθήκης, το Λευιτικόν: «Εάν το λαμπερό σημείο στο δέρμα είναι λευκό αλλά δεν φαίνεται να είναι περισσότερο βαθύ από το δέρμα και οι τρίχες σε αυτό δεν έχουν γίνει λευκές, ο ιερέας πρέπει να απομονώσει το προσβεβλημένο άτομο για επτά ημέρες. Την έβδομη ημέρα, ο ιερέας πρέπει να τον εξετάσει και εάν δει ότι η πληγή είναι αμετάβλητη και δεν έχει εξαπλωθεί στο δέρμα, πρέπει να τον απομονώσει για άλλες επτά ημέρες» γράφουν οι συγγραφείς του βιβλίου, το οποίο αναπτύχθηκε σε μια περίοδο δυο αιώνων για να πάρει την τελική του μορφή τον 5ο αιώνα πΧ.

Την ίδια περίοδο η πόλη της Αθήνας χτυπήθηκε από τον λοιμό, μια επιδημία που προκάλεσε τον θάνατο πολλών κατοίκων της πόλης μεταξύ των οποίων και του Περικλή. Μετά το πρώτο κύμα του 430 π.Χ. η θανατηφόρα επιδημία επέστρεψε ακόμη δυο φορές, το 428 και το 426, ενώ από μια επιδημία υπέφερε και η Βυζαντινή Αυτοκρατορία την εποχή του Ιουστινιανού και το 541 μ.Χ. Σύμφωνα με τους ιστορικούς, ωστόσο, το μέτρο της αποστασιοποίησης, ως μέτρο πρόληψης, απουσίαζε από την ελληνορωμαϊκή σκέψη. Στην αρχαιότητα, το ανοικτό θέατρο συμβόλιζε τη σύνδεση του δράματος με τον φυσικό κόσμο. Στους ελληνιστικούς χρόνους, πάντως, ο Ρωμαίος αρχιτέκτονας Βιτρούβιος θα υπογράμμιζε στο πόνημά του «De Architectura» πόσο σημαντική ήταν η κατασκευή θεάτρων, των κατεξοχήν δηλαδή τόπων συνάθροισης, σε ένα υγιεινό περιβάλλον, όπου πρωτεύουσα σημασία είχαν η καλή κυκλοφορία του αέρα και ο σωστός προσανατολισμός.

Όπως πάντως και στην περίπτωση του λοιμού της Αθήνας, έτσι και σε εκείνη της μαύρης πανώλης που εμφανίστηκε τον Μεσαίωνα, η πύλη εισόδου των πανδημιών δεν ήταν τα δημόσια θεάματα αλλά τα λιμάνια. Ο ίδιος ο όρος «καραντίνα» πήρε το όνομά του από τις σαράντα ημέρες (quaranta giorni) της υποχρεωτικής περιόδου απομόνωσης για τα πληρώματα των πλοίων που ελλιμενίζονταν στη Βενετία. Το μέτρο τηρήθηκε σχεδόν απαρέγκλιτα κατά τον 14ο και τον 15ο αιώνα, ενώ ένα ανάλογο μέτρο ίσχυσε το 1347 και στη Δημοκρατία της Ραγούσας, στις δαλματικές ακτές, για τριάντα όμως ημέρες – απ’ όπου και το όνομα trentino.

Τον 16ο αιώνα και με την Αναγέννηση το δημόσιο θέαμα που βγαίνει πια από τις εκκλησίες και κατεβαίνει τις αυτοσχέδιες εξέδρες στους δρόμους για να αποκτήσει τη δική του στέγη. Στο Λονδίνο χτίζεται το περίφημο Shakespeare’s Globe, ένα ανοικτό θέατρο όπου ανεβαίνουν παραστάσεις του μεγάλου δραματουργού. Η Γηραιά Ήπειρος ωστόσο δεν έχει ακόμη ξεμπερδέψει με την πανώλη. Ένα νέο ξέσπασμα στις αρχές του 17ου αιώνα σημαίνει συναγερμό στην καρδιά της βρετανικής αυτοκρατορίας. Η απόφαση που λαμβάνεται από τις αρχές είναι να σταματήσουν τα δημόσια θεάματα σε περίπτωση που ο αριθμός των θυμάτων ξεπεράσει τα τριάντα την εβδομάδα. Όπως γράφει ο Ουίλιαμ Μπέικερ στο βιβλίο του «Ουίλιαμ Σέξπιρ», σε μια περίοδο από το 1603 έως το 1613, τα θέατρα έκλεισαν συνολικά 78 μήνες.

Περίπου σαράντα χρόνια αργότερα, ένα μικρό χωριό της αγγλικής υπαίθρου θα γινόταν το σύμβολο της μάχης κατά των πανδημιών με το πρώτο όπλο που επιστρατεύει η ανθρωπότητα από την εποχή του Μεσαίωνα έως σήμερα και δεν είναι άλλο από την καραντίνα. Η πανώλη έφτασε στο χωριό από έναν ράφτη, ο οποίος επέστρεψε από το Λονδίνο με ρούχα γεμάτα ψύλλους. Για να περιορίσουν την εξάπλωση του ιού κι έπειτα από τις υποδείξεις του τοπικού πάστορα, οι κάτοικοι του χωριού αποφάσισαν να θέσουν εαυτούς σε απομόνωση. Κατά τη διάρκεια της καραντίνας, έπαιρναν τρόφιμα που τους άφηναν στην είσοδο του χωριού και τα οποία πλήρωναν με νομίσματα που προηγουμένως είχαν απολυμάνει με ξύδι. Η καραντίνα δεν θα έληγε παρά έναν χρόνο αργότερα και αφού η πανώλη είχε εξοντώσει τα δυο τρίτα των κατοίκων.

Η αμερικανική Σαμόα, πάλι, θα γινόταν την εποχή της ισπανικής γρίπης το πιο λαμπρό παράδειγμα ταχύτητας στη λήψη μέτρων. Χάρις στην καραντίνα που επέβαλε έγκαιρα ο κυβερνήτης Τζον Μάρτιν Πόγιερ, το μικρό σύμπλεγμα του νότιου Ειρηνικού Ωκεανού έγινε ένα από τα ελάχιστα μέρη στον κόσμο που δεν καταγράφηκε ούτε ένα κρούσμα, ενώ την ίδια ώρα η γρίπη θέριζε στη γειτονική Δυτική Σαμόα - εκεί ο τοπικός κυβερνήτης Ρόμπερτ Λόγκαν όχι μόνο δεν πήρε κανένα μέτρο αλλά αρνήθηκε και οποιαδήποτε βοήθεια από τον Τζον Μάρτιν Πόγιερ.

Χιλιάδες μίλια βορειότερα και στο λιμάνι της Σμύρνης, τα πλοία για τα οποία θεωρείτο πως μπορεί να είχαν ύποπτα κρούσματα, έδεναν σε ειδικές αποβάθρες, ενώ τα πληρώματά τους έμπαιναν σε καραντίνα για ένα προκαθορισμένο διάστημα. Στη Θεσσαλία και τα ελληνοτουρκικά σύνορα της εποχής όλοι οι ταξιδιώτες που έμπαιναν και έβγαιναν από την Οθωμανική Αυτοκρατορία υποχρεώνονταν σε καραντίνα από εννέα έως δεκαπέντε ημέρες.

Η ιστορία της καραντίνας τον 20ο αιώνα, ωστόσο, δεν τελείωσε με το τέλος της ισπανικής γρίπης. Σε καραντίνα μπήκαν και οι αστροναύτες των αποστολών Aπόλλων 11, 12 και 14 μετά την επιστροφή τους στη Γη προκειμένου να εξασφαλιστεί πως δεν μετέφεραν εξωγήινους μικροοργανισμούς που μπορεί να αποδεικνύονταν μοιραίοι για την ανθρωπότητα.

Ελλάδα

Τσακρής για lockdown: Αργεί η επιστροφή στην κανονικότητα

Αθανάσιος Τσακρής

Την εκτίμηση ότι είναι ακόμη νωρίς για να γίνουν κινήσεις μερικής άρσης του lockdown και της επιστροφής στην κανονικότητα εκφράζει ο καθηγητής Μικροβιολογίας στην Ιατρική Σχολή και Αντιπρύτανης του ΕΚΠΑ, Αθανάσιος Τσακρής.

Όπως λέει στο iefimerida.gr από τα πρόσφατα επιδημιολογικά δεδομένα προκύπτουν κάποιες ενθαρρυντικές ενδείξεις για ελαφρά κάμψη της επιδημίας, ιδιαίτερα στην Αθήνα και τη νότια Ελλάδα. Ωστόσο, «οι συνεχείς αυξομειώσεις στον αριθμό των κρουσμάτων και των θανάτων δεν αφήνουν περιθώριο για βιαστικές αποφάσεις. Θα πρέπει να περιμένουμε για να δούμε την τάση που θα διαμορφωθεί τις επόμενες ημέρες. Ελπίζουμε να είναι πτωτική. Μόνο τότε θα μπορούν να γίνουν κάποια προσεκτικά βήματα, με πολύ συγκεκριμένους κανόνες που θα κάνουν εφικτό ένα μικρό άνοιγμα στην κοινωνία και την οικονομία», σημειώνει χαρακτηριστικά.

Πίεση στο εθνικό σύστημα υγείας
Αναφερόμενος στην πίεση που δέχεται το εθνικό σύστημα υγείας ο κ. Τσακρής ξεκαθαρίζει ότι θα χρειαστεί να περάσουν πολλές ημέρες μέχρι να επιτευχθεί η αποσυμφόρηση των νοσοκομείων της χώρας. «Μολονότι έχει αρχίσει να σημειώνεται μια μικρή επιβράδυνση του αριθμού των νέων νοσηλειών, οι ασθενείς με κορωνοϊό που νοσηλεύονται είτε σε απλές κλίνες είτε σε μονάδες εντατικής θεραπείας χρειάζονται πολλές μέρες για την πλήρη ανάρρωσή τους, με αποτέλεσμα να συσσωρεύονται πολλά περιστατικά στα νοσοκομεία μας. Γι’ αυτό θα απαιτηθούν αρκετές εβδομάδες για να αποκλιμακωθεί η πίεση και να επανέλθουν τα νοσοκομεία σε μια σχετική κανονικότητα», σχολιάζει ο καθηγητής Μικροβιολογίας και Αντιπρύτανης του ΕΚΠΑ. Ενώ, παράλληλα, σημειώνει ότι και αυτή η εβδομάδα θα είναι κρίσιμη και θα δοκιμάσει τις αντοχές του ΕΣΥ. «Θα συνεχίσουμε για μερικά εικοσιτετράωρα ακόμη να βλέπουμε σοβαρά περιστατικά που χρειάζονται διασωλήνωση και δυστυχώς θανάτους από την Covid-19», αναφέρει.

Αργεί η επαναφορά στην κανονικότητα
Ο κ. Τσακρής, σχολιάζει ότι στη διαχείριση αυτής της κρίσης δημόσιας υγείας δεν υπάρχουν μαγικές λύσεις – ούτε καν απλές και εύκολες. «Όταν η επιδημία έχει πλέον μπει σε φάση εκθετικής αύξησης, είναι πολύ δύσκολο να αναστραφεί η κατάσταση μέσα σε λίγες εβδομάδες με την λήψη οποιωνδήποτε μέτρων. Το έδειξε και η εμπειρία του πρώτου επιδημικού κύματος, όχι στην Ελλάδα αλλά σε άλλες χώρες όπου η επιδημία είχε λάβει μεγάλες διαστάσεις: χρειάστηκαν μεγάλο χρονικό διάστημα για να μπορέσουν να την αναχαιτίσουν», επισημαίνει το μέλος της επιτροπής των εμπειρογνωμόνων του υπουργείου Υγείας. Και συμπληρώνει: «Ας μην ξεχνάμε και ότι μπαίνουμε στην καρδιά του χειμώνα που είναι ένας ακόμη επιβραδυντικός παράγοντας της ανάσχεσης του ιού. Με το παραμικρό λάθος, η επιδημία μπορεί να “φουντώσει” ξανά…»

«Κλειδί» στη διαχείριση των κρουσμάτων η αύξηση των τεστ
Η επιδημική έξαρση των κορωνοιών ξεκινά από τον Οκτώβριο και κορυφώνεται συνήθως τον Δεκέμβριο, ενώ το επιδημικό κύμα συνήθως συνεχίζεται μέχρι τον Μάρτιο ή και τον Απρίλιο. «Σε ολόκληρη την Ευρώπη και λίγο αργότερα στη βόρεια Ελλάδα, σημειώθηκε έξαρση στο επιδημικό κύμα τον Οκτώβριο, λόγω της χαλάρωσης που υπήρξε στην τήρηση των μέτρων και της μεταβολής της θερμοκρασίας που ακολούθησε. Στη βόρεια Ελλάδα οι εργαστηριακοί έλεγχοι δεν ήταν τόσο εκτεταμένοι ώστε να εκτιμηθεί καλύτερα η κατάσταση. Όλη η Ευρώπη έχει προσανατολιστεί σε μεγαλύτερους αριθμούς μοριακών εργαστηριακών ελέγχων με δεδομένο ότι το testing είναι ένα από τα βασικά εργαλεία για τη διαχείριση της επιδημίας. Στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες τα πιο ελαφράς μορφής lockdowns του δεύτερου κύματος, για να μπορέσουν να είναι αποδοτικά, συνδυάζονται με μαζικούς ελέγχους», καταλήγει ο Αντιπρύτανης του ΕΚΠΑ.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ: Κορωνοϊός - Δερμιτζάκης: Με τόσα κρούσματα δεν γίνεται να μιλάμε για άνοιγμα στις γιορτές