Πρωί 17ης Νοεμβρίου 1973 και οι χώροι του Πολυτεχνείου είναι γεμάτοι από φοιτητές. Συζητήσεις, συνθήματα που γράφονται στους τοίχους. Σουρουπώνει. Τανκς κατεβαίνουν τη λεωφόρο Αλεξάνδρας, για να παραταχθούν μπροστά από το Πολυτεχνείο. Με φωνή που σπάει, ο εκφωνητής του αυτοσχέδιου ραδιοφωνικού σταθμού απευθύνεται στον ελληνικό λαό και τον καλεί να ενωθεί με τον αγώνα των φοιτητών. Η επόμενη ημέρα: Τα τανκ ακόμα εκεί. Η Πατησίων καθαρίζεται με μάνικες. Κάγκελα παραμορφωμένα, πεσμένα στην άσφαλτο.
Εικόνες δυνατές, που αποτυπώνονται στο ντοκιμαντέρ «Μαρτυρίες», του Νίκου Καβουκίδη, όπου καταγράφονται τα όσα συνέβαιναν στο ιστορικό κτήριο της Πατησίων και τους γύρω δρόμους, λίγες ημέρες πριν από την εισβολή του τανκ στην πύλη του Πολυτεχνείου, καθώς επίσης και τα ιστορικά γεγονότα που ακολούθησαν, μέχρι και τον πρώτο εορτασμό της επετείου της εξέγερσης των φοιτητών.
Η Νομική και το Πολυτεχνείο
«Πολύ πριν μπουν στο Πολυτεχνείο οι φοιτητές, κατέγραψα την κατάληψη που έκαναν στη Νομική, στην ταράτσα. Έλεγαν συνθήματα, τραγουδούσαν τραγούδια του Θεοδωράκη, μετά από εκεί έγιναν και οι πρώτες συλλήψεις. Έχω πλάνα από όλα αυτά», ανέφερε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Νίκος Καβουκίδης.
Ο σκηνοθέτης και διευθυντής φωτογραφίας του παλιού και νέου ελληνικού κινηματογράφου, δήλωσε ότι από μικρός ήθελε να καταγράφει τα κοινωνικοπολιτικά γεγονότα και έτσι και το 1973 υποκινήθηκε από την ίδια δύναμη. Είχε το εργαστήριό του δύο τετράγωνα πίσω από το Πολυτεχνείο.
«Εκφωνητές στο Πολυτεχνείο ήταν δύο φίλοι, ο Δημήτρης Παπαχρήστος και ο Λάμπρος Παπαδημητράκης, που μάλιστα ακούγονται στο ντοκιμαντέρ. Όταν μπήκαν οι φοιτητές στο Πολυτεχνείο, μου το είπαν και θέλησα να μπω. Στην αρχή δεν άφηναν να μπαίνει όποιος να ‘ναι, αλλά επειδή ήξερα τα παιδιά, με άφηναν. Έμπαινα από τη Στουρνάρα και άρχισα να τραβώ και να καταγράφω», θυμήθηκε.
Οι καταγραφές αυτές, κατά τις δύο ημέρες πριν την εισβολή του τανκ, συνοδεύονται από ηχητικά ντοκουμέντα του ίδιου, ο οποίος κατέγραψε και μέρος των όσων εξέπεμπαν οι φοιτητές από τον αυτοσχέδιο ραδιοφωνικό σταθμό.
Η νύχτα της 17ης Νοεμβρίου
Το βράδυ της 17ης Νοεμβρίου ο κ. Καβουκίδης ήταν στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας. «Τραβούσα που κατέβαιναν τα άρματα. Με το που τα είδα, φαντάστηκα ότι πάνε στο Πολυτεχνείο», είπε.
«Εκεί τράβηξα και τα τελευταία πλάνα μου, γιατί μου είχε τελειώσει το φιλμ. Άφησα τη μηχανή και το μαγνητόφωνο (σ.σ. η μηχανή δεν κατέγραφε ήχο) στο θέατρο που έπαιζε η γυναίκα μου, στο θέατρο Πορεία, και πήγα προς το Πολυτεχνείο, για να δω τι γίνεται».
Νωρίτερα, στα ραδιοκύματα ακουγόταν ο εκφωνητής από το Πολυτεχνείο: «… πώς είναι δυνατόν να κοιμηθείς, όταν τα τανκ έχουν στηθεί μπροστά στις πύλες του Πολυτεχνείου και σημαδεύουν τα παιδιά σου; Πώς είναι δυνατόν να κρυφτείς; Δε μπορούμε να το πιστέψουμε. Για αυτό ακόμα, αυτή τη στιγμή, αγωνιζόμαστε. Να έρθεις κοντά μας. Γιατί πρέπει να κατεβείς σήμερα, αυτή τη στιγμή που το μαθαίνεις, να συνεχίσεις τον αγώνα μας. Κι αν αυτή τη στιγμή μας πιάσουν και αν αυτή τη στιγμή μας σκοτώσουν, ναι, δε φοβόμαστε να πεθάνουμε […]. Αδέρφια μας στρατιώτες, δεν θα σηκώσετε όπλο. […] Αδέλφια μας, στρατιώτες! Αδέλφια μας στρατιώτες! Πώς είναι δυνατόν να σκοτώσετε τα αδέρφια σας! Όλοι πιστεύουμε στη λευτεριά και εγώ πρώτος αρχίζω τον Εθνικό Ύμνο. Από τα Κόκκαλα βγαλμένη… […]».
«Βλέπω το τανκ, πού να πάω, έφυγα για λίγο προς το εργαστήριό μου, που ήταν πιο πάνω, στη Νοταρά», συνέχισε τη δική του αφήγηση ο κ. Καβουκίδης.
Εκείνη την ώρα, το τανκ εισέβαλε στον χώρο του Πολυτεχνείου. Φοιτητές έφυγαν και αναζήτησαν καταφύγιο στα γύρω σπίτια. Ο κ. Καβουκίδης εξιστόρησε:
«Φτάνοντας στο εργαστήριο και ανοίγοντας την πόρτα ακούω μια φωνή από το βάθος, “Κύριε Νίκο, κύριε Νίκο, μην κλείνεις, θέλουμε να μπούμε μέσα”. Ήταν ένα γειτονάκι, σπούδαζε ηλεκτρολόγος. Μαζί του ήταν γύρω στα 18 παιδιά, φοιτητές, αγόρια και κορίτσια. Τους άνοιξα και μπήκαν. Κάθισαν και συζητούσαμε μέχρι τις 4, 5 η ώρα τα ξημερώματα. Αυτό που μου έκανε εντύπωση ήταν ότι οι γυναίκες ήταν πολύ δυναμικές, ήταν, ας πούμε, “μπροστάρες” στον φοιτητικό αγώνα. Μπορώ να πω ότι τα παιδιά δεν ήταν τρομοκρατημένα. Αντιμετώπιζαν πολύ δυναμικά τα όσα συνέβαιναν.
»Την άλλη μέρα, πάλι αστυνομία, κατέβρεχαν, καθάριζαν… Οι φοιτητές μαζεύτηκαν, τους κυνήγησαν και εκεί σκοτώθηκαν πολλοί. Οι αύρες μπήκαν στην πόλη. Ομόνοια, Σύνταγμα, βλέπεις τις εικόνες στις “Μαρτυρίες”. Βαράγανε στο ψαχνό. Ένας από αυτούς ήταν και ο νεαρός που μου φώναξε “να μπούμε, να μπούμε!”. Ήταν 21 ετών».
Τα αιτήματα και η πρώτη επέτειος
Έναν χρόνο μετά, στην πρώτη επέτειο της εξέγερσης του Πολυτεχνείου, ο Γιάννης Ρίτσος απαγγέλει «τούτο το χώμα είναι δικό τους και δικό μας» και το συγκεντρωμένο πλήθος αρχίζει να τραγουδά.
Άλλη μία καθηλωτική στιγμή του ντοκιμαντέρ.
Μία φοιτήτρια μιλά και εξηγεί γιατί τα αιτήματα του Πολυτεχνείου, παρέμεναν έναν χρόνο μετά:
«Ορισμένοι μας ρωτάνε τι θέλετε εσείς οι φοιτητές το 1975 και εξακολουθείτε να φωνάζετε, ύστερα από ένα ολόκληρο χρόνο δημοκρατίας. Είναι απλό. Παλεύουμε για τα ίδια προβλήματα που παλέψαμε σε μια ολόκληρη δικτατορία, με κορύφωμα τη θυσία μας στο Πολυτεχνείο.
»Βασικό μας πρόβλημα παραμένει μια πραγματικά ελεύθερη και δημοκρατική Παιδεία σε μια ελεύθερη και ανεξάρτητη Ελλάδα. Σήμερα αυτό το αίτημα περνάει από το αίτημα της κάθαρσης και του εκδημοκρατισμού σε όλα τα επίπεδα της ζωής. Στην πορεία του αγώνα μας συνειδητοποιήσαμε την ταυτότητα των προβλημάτων μας με τον εργαζόμενο λαό και συνεχίσαμε ενωμένη τον αγώνα μας. Και θα τον συνεχίσουμε σε πείσμα όλων εκείνων που εξακολουθούν να μας λένε, όπως και στη διάρκεια της δικτατορίας, ότι είμαστε μειοψηφία αναρχικών και ταραξιών».
Η δύναμη της εικόνας
Στο ντοκιμαντέρ, περιλαμβάνονται πλάνα από την πρώτη πορεία προς την Πρεσβεία των ΗΠΑ, της άφιξης Καραμανλή, της επιστροφής εξορισθέντων στο Πόρτο Ράφτη (μεταξύ των οποίων οι Παντ. Βούλγαρης, Σπ. Χαλβατζής και Ν. Κιάος), των εορτασμών του αποτελέσματος του δημοψηφίσματος για την κατάργηση της Βασιλείας, των προεκλογικών ομιλιών της Ενωμένης Αριστεράς (με τον Θεοδωράκη να τραγουδά μαζί με το πλήθος τη Ρωμιοσύνη), του ΠΑΣΟΚ, της Ένωσης Κέντρου και της Νέας Δημοκρατίας.
«Εγώ πάντα τραβούσα φάτσα-φόρα. Απέναντι από τα τανκ και τις αύρες και κινδύνευα για αυτό. Αλλά αυτά τα πλάνα που είναι στις “Μαρτυρίες” είναι καταπληκτικά. Ήμουν πάντα μέσα στον κόσμο», υπογράμμισε.
Ο κ. Καβουκίδης, σε κάθε ευκαιρία μιλά για τη δύναμη της εικόνας, καθώς εκείνη δεν χάνεται, όσα χρόνια και εάν περάσουν. Αυτό άλλωστε, τον ωθούσε να καταγράφει τα κοινωνικοπολιτικά γεγονότα. «Πίστευα πάντα, από μικρός, στη δύναμη της εικόνας. Η εικόνα είναι ντοκουμέντο. Δεν μπορείς να αμφισβητήσεις εάν αυτό που βλέπεις είναι σωστό», κατέληξε.
πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Πολυτεχνείο: Κορυφώνονται οι εκδηλώσεις - «Αστακός» η Αθήνα, στους δρόμους 5.000 αστυνομικοί
Ηράκλειο: Συγκέντρωση για το Πολυτεχνείο - Επί ποδός η ΕΛ.ΑΣ και στο λιμάνι