Στο «κόκκινο» το όζον: Μόλις 1 στους 20 ανθρώπους στον πλανήτη ανέπνεε «καθαρό» αέρα το 2026

Μόλις το 5% του παγκόσμιου πληθυσμού βρέθηκε τους πρώτους οκτώ μήνες του 2026 σε περιοχές όπου τα επίπεδα όζοντος θεωρούνταν «καλά».

Στον αντίποδα, περισσότεροι από ένας στους τρεις ανθρώπους στον πλανήτη εκτέθηκαν σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα ρύπανσης, καθώς οι καύσωνες-ρεκόρ, οι τεράστιες δασικές πυρκαγιές και οι εκπομπές από ανθρώπινες δραστηριότητες δημιούργησαν ένα εκρηκτικό μείγμα για την ποιότητα του αέρα.

Τα ανησυχητικά στοιχεία προκύπτουν από νέα ανάλυση της Υπηρεσίας Παρακολούθησης της Ατμόσφαιρας Copernicus (CAMS) της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία αναδεικνύει και μια δεύτερη διάσταση του προβλήματος: η ατμοσφαιρική ρύπανση μπορεί να ταξιδεύει χιλιάδες χιλιόμετρα, διασχίζοντας σύνορα, ηπείρους και ωκεανούς.

Η Ασία στο επίκεντρο – Στο «κόκκινο» και Ευρώπη, Βόρεια Αμερική

Η Ασία δέχθηκε το βαρύτερο πλήγμα. Περίπου το 53% του πληθυσμού της εκτέθηκε σε «εξαιρετικά υψηλά» επίπεδα ρύπανσης από όζον κατά τους πρώτους οκτώ μήνες του έτους.

Ιδιαίτερα επιβαρυμένη ήταν η εικόνα και στη Βόρεια Αμερική, όπου δύο στους τρεις κατοίκους εκτέθηκαν σε ποιότητα αέρα που χαρακτηρίστηκε «κακή» έως «πολύ κακή». Στην Ευρώπη, το αντίστοιχο ποσοστό έφθασε το 45%.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, πάνω από το 34% του πληθυσμού εκτέθηκε σε «εξαιρετικά κακή» ποιότητα αέρα όσον αφορά το όζον και ακόμη ένα 17% σε «πολύ κακή».

Στην άλλη άκρη της κλίμακας, μόλις το 5% ζούσε σε περιοχές με «καλά» επίπεδα όζοντος και ακόμη 15% σε περιοχές όπου αυτά χαρακτηρίζονταν «αποδεκτά».

Πώς οι καύσωνες και οι πυρκαγιές γέμισαν τον αέρα όζον

Σε αντίθεση με άλλους ρύπους, το όζον στην επιφάνεια της Γης δεν εκπέμπεται απευθείας στην ατμόσφαιρα. Δημιουργείται μέσα από μια αλυσίδα χημικών αντιδράσεων.

Βασικά συστατικά αυτής της διαδικασίας είναι τα οξείδια του αζώτου (NOx), τα οποία προέρχονται μεταξύ άλλων από την οδική και θαλάσσια κυκλοφορία, τη βιομηχανία και τις πυρκαγιές, καθώς και οι πτητικές οργανικές ενώσεις, που συνδέονται κυρίως με τη βιομηχανική δραστηριότητα και την καύση ορυκτών καυσίμων.

Υπό την επίδραση της ηλιακής ακτινοβολίας, οι ουσίες αυτές αντιδρούν και σχηματίζουν όζον.

Το 2026, οι συνθήκες αποδείχθηκαν ιδιαίτερα ευνοϊκές για την επιδείνωση του φαινομένου. Τα κύματα ακραίας ζέστης και οι μεγάλες δασικές πυρκαγιές στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική εκτόξευσαν τα επίπεδα ρύπανσης, με τις επιπτώσεις να γίνονται αισθητές πολύ μακριά από τις ίδιες τις εστίες.

Η εικόνα, σύμφωνα με τον Copernicus, αποτυπώνει με ιδιαίτερα καθαρό τρόπο τη σύνδεση ανάμεσα στην κλιματική αλλαγή και την ατμοσφαιρική ρύπανση.

Ένας ρύπος που φτάνει βαθιά στους πνεύμονες

Το όζον μπορεί να διεισδύσει βαθιά στο αναπνευστικό σύστημα. Η έκθεση σε υψηλές συγκεντρώσεις συνδέεται με βήχα και ερεθισμό των ματιών, δυσκολία στην αναπνοή και επιδείνωση του άσθματος και άλλων αναπνευστικών παθήσεων.

Ο Ίαν Μάρναν του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος χαρακτήρισε την ατμοσφαιρική ρύπανση έναν από τους σημαντικότερους περιβαλλοντικούς κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία, σημειώνοντας ότι συνδέεται με περίπου 180.000 πρόωρους θανάτους ετησίως, εκ των οποίων περίπου 60.000 αποδίδονται στη ρύπανση από όζον.

Η ρύπανση δεν γνωρίζει σύνορα

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη δυσκολότερο επειδή οι ρύποι δεν παραμένουν εκεί όπου παράγονται.

Όπως επισήμανε η διευθύντρια της CAMS, Λοράν Ρουίγ, η ατμοσφαιρική ρύπανση μπορεί να ταξιδεύει χιλιάδες χιλιόμετρα, να περνά πάνω από ηπείρους και ωκεανούς και να επιβαρύνει την ποιότητα του αέρα σε περιοχές πολύ μακριά από την αρχική πηγή.

Και παρότι τις τελευταίες δεκαετίες έχουν καταγραφεί σημαντικές βελτιώσεις σε ορισμένους από τους πλέον επιβλαβείς ρύπους –ιδιαίτερα στην Ευρώπη– το όζον παραμένει μια εξαιρετικά δύσκολη παγκόσμια πρόκληση.

Μια πρόκληση που αφορά ταυτόχρονα το κλίμα, την ανθρώπινη υγεία και τα οικοσυστήματα – και η οποία, όπως δείχνουν τα στοιχεία του 2026, γίνεται ολοένα δυσκολότερο να περιοριστεί μέσα στα σύνορα μιας χώρας ή ακόμη και μιας ηπείρου.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

Σε κατάρρευση η Υγεία στην Κρήτη: «Στενάζουν» τα νοσοκομεία από την υποστελέχωση

Κρήτη: Βρέθηκε κρανίο ρινόκερου ηλικίας 8,5 εκατομμυρίων ετών, στο Γεωπάρκο της Σητείας (εικόνες)