Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ετοιμάζεται να ανοίξει έναν νέο κύκλο πίεσης για την οικονομία της Ευρωζώνης, με τις αγορές να θεωρούν σχεδόν βέβαιη μία ακόμη αύξηση επιτοκίων. Οι γεωπολιτικές εντάσεις, η αναζωπύρωση των ενεργειακών κινδύνων και οι φόβοι για νέο πληθωριστικό κύμα οδηγούν την ΕΚΤ στην εγκατάλειψη της αμυντικής της στάσης, την ώρα που νοικοκυριά και επιχειρήσεις προσπαθούν ήδη να αντέξουν το ακριβό χρήμα. Το μεγάλο ερώτημα πλέον είναι πώς θα επηρεαστούν από τις αλλαγές αυτές οι ελληνικές τράπεζες, οι καταθέσεις και τα δάνεια. Γιατί ενώ τα επιτόκια δανεισμού ανεβαίνουν σχεδόν άμεσα, οι αποδόσεις για τους αποταμιευτές παραμένουν εξαιρετικά χαμηλές; Μια άνοδος των επιτοκίων αναμένεται το 2026 να βοηθήσει τα έσοδα από τόκους των τραπεζών κατά 100 εκατ. ευρώ τουλάχιστον -σε ό,τι αφορά τις συστημικές τράπεζες- αφού οι υπολογισμοί αφορούν το δεύτερο μισό του έτους.

Οι τράπεζες κερδίζουν

Η πραγματικότητα είναι ότι οι ελληνικές τράπεζες συνεχίζουν να στηρίζουν μεγάλο μέρος της κερδοφορίας τους στο λεγόμενο επιτοκιακό περιθώριο, δηλαδή στη διαφορά ανάμεσα στα επιτόκια που πληρώνουν στους καταθέτες και σε εκείνα που χρεώνουν στα δάνεια.

Το 2025 το καθαρό επιτοκιακό περιθώριο στην Ελλάδα έφτασε στο 2,3%, όταν στην Ευρωζώνη κινήθηκε περίπου στο 1,3%. Αυτό σημαίνει ότι οι ελληνικές τράπεζες εμφανίζουν σημαντικά υψηλότερα έσοδα από τόκους σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Και εδώ βρίσκεται η βασική αιτία της κριτικής που ασκείται στην επιτοκιακή πολιτική των τραπεζών: οι αυξήσεις επιτοκίων της ΕΚΤ περνούν γρήγορα στα δάνεια, αλλά πολύ αργά στις αποταμιεύσεις.

Σχεδόν άτοκες οι καταθέσεις

Παρά τη μεγάλη άνοδο των επιτοκίων τα τελευταία χρόνια, οι περισσότεροι λογαριασμοί ταμιευτηρίου στην Ελλάδα συνεχίζουν να αποδίδουν σχεδόν μηδενικά ποσά. Τα στοιχεία του Μαρτίου 2026 είναι αποκαλυπτικά. Οι καταθέσεις ταμιευτηρίου στην Ελλάδα δίνουν κατά μέσο όρο μόλις 0,03%, όταν στην υπόλοιπη Ευρωζώνη η μέση απόδοση βρίσκεται στο 0,26%. Δηλαδή οι Ευρωπαίοι αποταμιευτές λαμβάνουν αποδόσεις σχεδόν εννέα φορές υψηλότερες.

Ακόμη και στις προθεσμιακές καταθέσεις, η εικόνα παραμένει αρνητική. Στην Ευρωζώνη οι μέσες αποδόσεις φτάνουν το 1,82%, ενώ στην Ελλάδα κινούνται περίπου στο 1,09%. Ο βασικός λόγος είναι ότι οι ελληνικές τράπεζες διαθέτουν ήδη υψηλή ρευστότητα και δεν πιέζονται έντονα να προσελκύσουν νέες καταθέσεις. Επιπλέον, η αγορά παραμένει ιδιαίτερα συγκεντρωμένη, με περιορισμένο ανταγωνισμό μεταξύ των μεγάλων τραπεζών.

Οι μικρότερες τράπεζες και οι ψηφιακές πλατφόρμες επιχειρούν ήδη να αλλάξουν το τοπίο, προσφέροντας πιο ελκυστικά επιτόκια για νέους πελάτες. Σε ορισμένες περιπτώσεις εμφανίζονται αποδόσεις ακόμη και κοντά στο 2% για μεγαλύτερα ποσά. Ωστόσο, η εικόνα αυτή δεν έχει περάσει ακόμη στο σύνολο της αγοράς. Η μεγάλη ωστόσο διαφορά εμφανίζεται στις καταθέσεις ταμιευτηρίου που σε ό,τι αφορά την Ελλάδα αντιπροσωπεύουν πάνω από τα 3/4 του καταθετικού προϊόντος. Σε αυτές τις καταθέσεις η μέση απόδοση στη χώρα είναι 0,03%, δηλαδή περίπου μηδενική, και στην Ευρώπη 0,26%, δηλαδή 8,7 φορές πάνω οι ευρωπαϊκές αποδόσεις. Η αλήθεια είναι πως σε ό,τι αφορά τη διαμόρφωση των επιτοκίων η κυβέρνηση μπορεί να έχει ελάχιστη παρέμβαση γιατί οι τράπεζες με την EKT επόπτρια είναι αυτές που διαμορφώνουν την επιτοκιακή τους πολιτική.

Ωστόσο, μια ασκούμενη κριτική επί του θέματος αλλά και μέτρα ενισχυτικά του ανταγωνισμού μπορούν να αλλάξουν τα δεδομένα.

Εφόσον η ΕΚΤ αναμένεται να προχωρήσει σε νέα αύξηση κατά 0,25%, οι ελληνικές τράπεζες εκτιμάται πως θα ενισχύσουν ακόμη περισσότερο τα έσοδά τους από τόκους, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα. Το πιθανότερο σενάριο είναι ότι τα επιτόκια δανεισμού θα κινηθούν ανοδικά σχεδόν αμέσως, ιδιαίτερα στα κυμαινόμενα στεγαστικά και επιχειρηματικά δάνεια. Αντίθετα, οι καταθέσεις εκτιμάται ότι θα ακολουθήσουν πολύ πιο αργό ρυθμό προσαρμογής. Αυτό σημαίνει ότι το επιτοκιακό περιθώριο μπορεί να παραμείνει υψηλό, διατηρώντας την κερδοφορία των τραπεζών σε ισχυρά επίπεδα. Ωστόσο, υπάρχει και ένας σοβαρός κίνδυνος. Οσο αυξάνεται το κόστος δανεισμού, τόσο αυξάνεται και η πίεση σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις που έχουν δάνεια με κυμαινόμενο επιτόκιο.

Διαβάστε επίσης: 

Ακίνητα: Κυριαρχούν οι κατοικίες άνω των 20 ετών -Έλλειψη νεόδμητων και έμφαση στην ενεργειακή αναβάθμιση

Ψηφιακή Κάρτα Εργασίας: 2,7 εκατ. περισσότερες δηλωμένες υπερωρίες το 2025